SPL Sermaye Piyasası Araçları 2 Sermaye Piyasası Araçlarının Teminatlı İhracına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ II-31/B.1 Konu Anlatımı

Sermaye piyasası araçlarının teminatlı ihracı, yatırımcıya yapılacak anapara, faiz ve benzeri ödemelerin yalnızca ihraççının genel ödeme gücüne bırakılmaması için kurulan özel bir güvence mekanizmasıdır.

Bu yapıda ihraççının ilgili sermaye piyasası aracından doğan yükümlülüklerini vadesinde yerine getirmesini sağlamak üzere belirli varlıklar teminat yöneticisine devredilir veya bu varlıklar üzerinde teminat yöneticisi lehine sınırlı ayni hak tesis edilir.

Teminat yöneticisi bu varlıkları korur, idare eder ve gerektiğinde paraya çevirerek yatırımcılara ödeme yapılmasını sağlar.

Bu nedenle düzenlemenin ana fikri, teminatı ihraççının ve teminat yöneticisinin genel malvarlığından ayrıştırarak yatırımcı alacağına özgülemektir.

Teminatlı ihraç kural olarak ihraççının tercihine bağlıdır.

İhraççı, çıkaracağı sermaye piyasası aracını bu Tebliğ kapsamında teminat altına alabilir.

Ancak Kurul, ihraççının türü, finansal durumu, ihraç tutarı veya ihraç edilmesi planlanan aracın türünü dikkate alarak teminatı zorunlu tutabilir.

Teminat tutarı için genel bir sabit oran öngörülmemiştir; buna karşılık Kurul, teminata konu varlıkların devir tarihindeki değerinin, ihraç edilecek araçlardan doğan ödeme yükümlülüklerinin aynı tarih itibarıyla hesaplanan tutarına eşit veya bu tutardan yüksek olmasını isteyebilir.

Teminat tesis edilmeden satışa başlanamaz; işlemler en geç satıştan bir iş günü önce tamamlanır ve satıştan önce kamuya duyurulur.

Teminata konu olabilecek varlıklar geniş bir çerçevede belirlenmiştir.

Nakit, belirli nitelikte varlığa veya ipoteğe dayalı menkul kıymetlere dayanak oluşturan varlıklar, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen döviz cinsi tahviller, devlet iç borçlanma senetleri, Hazine varlık kiralama şirketi kira sertifikaları, Borsa İstanbul Yıldız Pazarda işlem gören paylar, bankaların belirli borçlanma araçları, ilk talepte ödeme taahhüdü içeren banka teminat mektupları, yatırım fonu katılma payları, borsada işlem gören standart kıymetli madenler ve belirli taşınır ya da taşınmaz varlıklar teminat olabilir.

Bazı varlıklarda sigorta şartı aranır.

Kurul, varlıkların niteliği ve likiditesine göre çeşitlendirme veya değişiklik isteyebilir.

Teminat varlıklarının nitelikleri de ayrıca sınırlandırılmıştır.

Belirli kamu borçlanma ve kira sertifikası türleri dışında varlıkların Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde bulunması gerekir; teminat alacak ise borçlunun Türkiye’de yerleşik olması aranır.

Varlıklar üzerinde devri veya sınırlı ayni hak tesisini kısıtlayan yükümlülük bulunmamalıdır.

Taşınmazlar ve bazı taşınır varlıklarda değerleme yapılır; taşınmazlar için iki ayrı değerleme raporu alınması ve düşük olan değerin esas alınması beklenir.

Üzerinde sınırlı ayni hak bulunan taşınmazlar, ancak kalan ekonomik değerleri ölçüsünde dikkate alınır.

Teminatın değerini etkileyen yok olma, kamulaştırma, cebri icra veya benzeri hallerde ihraççı ya da ilgili üçüncü kişi üç iş günü içinde aynı değerde yeni varlık sağlamalıdır.

Teminat varlıklarının ayrılığı, düzenlemenin yatırımcı koruma omurgasını oluşturur.

Varlıklar, yalnızca ihraç edilecek sermaye piyasası aracından doğan yükümlülüklerin vadesinde yerine getirilmesini temin amacıyla teminat yöneticisine devredilir veya onun lehine sınırlı ayni hak tesis edilir.

Teminat yöneticisinin malvarlığından ayrı izlenirler.

Teminat yöneticisinin borçları nedeniyle kamu alacakları için olsa bile haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dahil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz konulamaz.

Bankalar, MKK veya diğer finansal kuruluşlar nezdindeki hesaplar teminat yönetim sözleşmesi gereği açılmış özel hesaplar olarak tanımlanır ve teminat yöneticisinin kendi hesaplarıyla karıştırılamaz.

Teminat yönetim sözleşmesi, ihraççı ile teminat yöneticisi arasındaki yazılı ana belgedir.

Sözleşme, hangi ihraçtan doğan ödeme yükümlülüğünün teminat altına alındığını, ihraççının yükümlülüğünün ne zaman ve nasıl yerine getirileceğini, temerrüt dışında teminattan alacağın karşılanabileceği halleri, teminat varlıklarının kimde bulunacağını, nasıl kullanılacağını, değerleme ve zorunlu giderlerin nasıl karşılanacağını, tarafların hak ve yükümlülüklerini ve teminat yöneticisine ödenecek ücreti içerir.

Sözleşme ihraç tavanı başvurusuyla Kurula iletilir.

İhraç tavanının tamamı için tek sözleşme yapılabilir veya her tertip için ayrı sözleşme düzenlenebilir.

Aynı varlık birden fazla tertip için teminat gösterilecekse hangi oran ve tutarda hangi tertibe özgülendiği açıkça belirtilmelidir.

Teminat yönetim sözleşmesi olağan olarak, teminatlı sermaye piyasası aracından doğan ödeme yükümlülüğünün ifası ve aracın itfasıyla ya da teminatların paraya çevrilip yatırımcılara ödeme işlemlerinin tamamlanmasıyla sona erer.

Bunun dışında teminatların sözleşmeye uygun saklanmaması, korunmaması veya amacı dışında kullanılması gibi hallerde sözleşmenin sona erdirilmesine yol açan süreçler vardır.

Teminat yöneticisinin faaliyet izninin iptali, genel saklama yetkisinin kaybı veya bağımsızlığını zedeleyen hallerin giderilmemesi de sözleşmenin devamını etkiler.

Yeni teminat yöneticisi atanması gereken hallerde, mevcut teminat yöneticisinin görev ve sorumlulukları belirli ölçüde devam ederek yatırımcı korumasında boşluk oluşması engellenir.

Temerrüt, sermaye piyasası aracının anapara, faiz ve benzeri ödemelerinin izahname veya ihraç belgesinde öngörülen sürede yerine getirilmemesidir.

Sözleşmede teminattan alacağın karşılanmasını gerektiren başka durumlar da belirlenebilir ve bunlar temerrütle aynı sonucu doğurabilir.

Temerrüt halinde teminat yöneticisi, ayrıca ihbar veya ihtarda bulunmadan, süre vermeden, adli ya da idari merciden izin almadan ve açık artırma gibi bir ön şarta bağlı olmadan teminata konu varlıkları satıp bedellerini yatırımcılar arasında paylaştırabilir.

Bu hızlı paraya çevirme yetkisi, teminatlı ihracı klasik rehin ilişkisinden ayıran güçlü yatırımcı koruma unsurudur.

Teminat raporları, teminatın gerçekten var olup olmadığını ve ödeme yükümlülüğünü ne ölçüde karşıladığını izlemeye yarar.

Teminat yöneticisi, ihraçtan sonra altı aylık dönemlerde, temerrüt veya benzeri hallerde, teminatın paraya çevrilmesi tamamlandığında ve Kurulun istediği durumlarda rapor hazırlar.

Raporda varlıkların niteliğini koruyup korumadığı, idaresi, giderleri, gelirleri ve paraya çevirme süreci gösterilir.

Raporun doğruluğundan teminat yöneticisi sorumludur ve açıklama düzeni yatırımcının teminat kalitesini izlemesini sağlar.

İhraççının yükümlülüğü, teminat varlıklarını devretmek veya bunlar üzerinde teminat yöneticisi lehine sınırlı ayni hak tesis etmekle başlar.

Ödenen veya itfa edilen kısma denk gelen teminatın iadesini, kalan yükümlülükler için yeterli teminat korunuyorsa talep edebilir.