SPL Sermaye Piyasası Araçları 2 Yabancı Sermaye Piyasası Araçları ve Depo Sertifikaları (Kavramsal Çerçeve ve Yabancı Sermaye Piyasası Araçları ve Depo Sertifikaları ile Yabancı Yatırım Fonu Payları Tebliği VII-128.4) Konu Anlatımı

Yabancı sermaye piyasası araçlarının Türkiye’de satışı, yerli bir ihraçtan daha karmaşık bir ilişki kurar; çünkü aracın ihraççısı, tabi olduğu hukuk, mali hakların doğduğu ülke ve Türkiye’deki yatırımcı koruma düzeni aynı yerde birleşmez.

Bu nedenle VII-128.4 sayılı düzenleme, yabancı sermaye piyasası araçları, depo sertifikaları ve yabancı yatırım fonu paylarını tek çerçevede ele alır.

Yabancı ortaklık, dışarıda yerleşik olup kendi ülke mevzuatına göre sermaye piyasası aracı ihraç eden ortaklık, kurum veya kuruluştur.

Yabancı ortaklık payı, bu ortaklığın çıkardığı ve ortaklık hakkı veren araçtır.

Yabancı sermaye piyasası aracı ise yabancı yatırım fonu payları hariç olmak üzere yabancı ortaklıklar, yabancı devletler ve mahalli idareler tarafından çıkarılan sermaye piyasası araçlarını ifade eder.

Tebliğin kapsamı, Türkiye’de yapılan satış faaliyetinin niteliğine göre belirlenir.

Yabancı sermaye piyasası araçlarının ve depo sertifikalarının halka arzı, yabancı yatırım fonu paylarının halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışı, pay dışındaki yabancı sermaye piyasası araçlarının tahsisli ya da nitelikli yatırımcılara satışı ve payları veya depo sertifikaları borsada işlem gören yabancı ortaklıkların bazı halka arz edilmeksizin satışları Kurul başvurusuna tabidir.

Buna karşılık Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi talepleriyle, halka arz niteliği taşımayan biçimde yurt dışı piyasalardaki araçları yetkili kuruluşlar vasıtasıyla alıp satmaları kapsam dışında kalabilir.

Çalışanlara pay edindirme planlarında da satışın Türkiye’de gerçekleşmemesi, halka arz izlenimi yaratılmaması ve çalışanlara verilen bilgilerin bu izlenimi doğurmaması koşulları önemlidir.

Yabancı sermaye piyasası aracının halka arz edilebilmesi için aracın ve ihraççının belirli ön şartları karşılaması gerekir.

Borsada işlem görme veya ihraç başvurusu yatırımcı korunması gibi bir gerekçeyle reddedilmiş olmamalıdır.

Araç Türk lirası veya TCMB tarafından günlük alım satım kuru ilan edilen yabancı para üzerinden düzenlenmelidir.

İhraç edildiği ülkede Türkiye’de satışa, mali haklarla ilgili işlem ve ödemelerin Türkiye’de yapılmasına veya yönetimsel hakların kullanılmasına ilişkin kısıtlama bulunmamalıdır.

Devir ve tedavülü sınırlayan kayıtlar ya da hak kullanımını engelleyen kısıtlayıcı haklar olmamalıdır.

Pay dışı yabancı ortaklık ihraçlarında başvuru öncesindeki bir yıl içinde yatırım yapılabilir seviyeye denk uzun vadeli derecelendirme notu aranır.

Kurul, aracın niteliğine göre ek ön şart koyabilir.

Temsilci kurumu, yabancı araçların Türkiye’de yatırımcıyla temas ettiği noktadır.

Yabancı sermaye piyasası aracının halka arzında temsilci atanması zorunludur; halka arz edilmeksizin tahsisli veya nitelikli yatırımcıya satışta ise temsilci atanması isteğe bağlıdır.

Temsilci, yabancı ortaklık, yabancı ortak veya depocu kuruluşla sözleşme ilişkisi bulunan Türkiye’de yerleşik geniş yetkili aracı kurum ya da kalkınma ve yatırım bankasıdır.

Temsilci mali ve yönetimsel hakların kullandırılmasına aracılık eder, depo sertifikası miktarları ve değişimleri hakkında bildirim yapar, ödemelerin Türkiye’de yapılmasına ilişkin duyuruları iletir ve yabancı ortaklıktan gelen kamuyu aydınlatma bilgilerini ilgili usulde kamuya açıklar.

Depo sertifikası yoluyla halka arzda depocu kuruluş ile temsilci farklıysa yükümlülüklerin yerine getirilmemesinden birlikte sorumluluk doğabilir.

Depo sertifikası, yabancı sermaye piyasası aracının Türkiye’de işlem görebilmesi için temsil mekanizması kurar.

Saklama kuruluşunda tutulan yabancı sermaye piyasası araçlarını temsilen depocu kuruluş tarafından çıkarılır ve sahibine temsil ettiği araçların verdiği hakları aynen sağlar.

Nominal değeri Türk lirası veya TCMB kuru ilan edilen yabancı para cinsinden olabilir.

Depo sertifikalarının temsil ettiği yabancı araçlar, Kurul başvurusu öncesinde saklama kuruluşunda depocu kuruluş adına depo edilir; izahname veya ihraç belgesi onaylandıktan sonra depo sertifikaları MKK nezdinde kayden ihraç edilir.

Depocu kuruluşun MKK üyesi olması zorunludur.

Sertifika sahibi istediğinde, izahnamede belirtilen şekil ve süre içinde depo sertifikasını temsil ettiği yabancı sermaye piyasası aracıyla değiştirebilir.

Yabancı para üzerinden ihraç edilen araçlarda yatırımcının dikkat edeceği ilişki, aracın para birimi ile Türkiye’deki satış ve ödeme yönteminin ayrılmasıdır.

Satış işlemleri Türk lirası üzerinden yapılır; uygulanacak kur, kur değişiminin etkisi, giderler ve giderlerin kime ait olduğu izahnamede belirtilir.

Anapara, faiz, kar payı veya kupon ödemeleri aracın para birimiyle ya da Türk lirası olarak yapılabilir.

Bu durumda ödeme tarihi, kullanılacak kur ve masraf paylaşımı baştan açıklanmalıdır.

Böylece kur riski ve ödeme yöntemi sonradan yorumla değil, kamuyu aydınlatma belgesindeki kurallarla belirlenir.

Kamuyu aydınlatma ve dil kuralları bu yapının güvenilirliğini belirler.

Kurula gönderilen, kaynağını sermaye piyasası düzenlemelerinden alan bilgi ve belgeler Türkçe hazırlanır; diğer belgelerin Türkçe çevirileri sunulur.

Yabancı sermaye piyasası aracı veya depo sertifikası halka arzında izahname, yurt dışındaki izahname ve ilan yerlerini, döviz üzerinden ihraçta kur ve gider esaslarını, depo sertifikasının yabancı araçla değiştirilme yöntemini, anapara, faiz, kar payı ve kupon ödemelerini, mali ve yönetimsel hakların hangi ülke hukukuna tabi olduğunu ve MKK düzeninde nasıl kullanılacağını açıklamalıdır.

Yurt dışında açıklanan bilgilerin nerede yayımlandığı da Türkiye’deki yatırımcıya gösterilir.

Depo sertifikalarında yönetimsel hakların kullanımı ayrıca önemlidir.

Yabancı paylara ilişkin oy hakkı, sertifika sahiplerinin talimatı olmadan depocu kuruluş tarafından kendiliğinden kullanılamaz.

Mali ve yönetimsel hakların hangi ülke hukukuna tabi olduğu izahnamede açıklanır; bu hakların MKK düzenlemeleri çerçevesinde nasıl işletileceği de yatırımcıya gösterilir.

Böylece temsil edilen yabancı pay ile Türkiye’deki depo sertifikası arasındaki hak bağlantısı somutlaşır.

Finansal raporlama ve bağımsız denetim, yabancı ortaklığın Türkiye’deki yatırımcıya karşı şeffaflığını sağlar.

Yabancı ortaklıkların finansal raporlarında Kurulun borsada işlem gören ortaklıklar için kabul ettiği standartlara uyulması esastır; uluslararası muhasebe ve finansal raporlama standartları bu kapsamda kabul edilebilir.

Farklı muhasebe standardı kullanılıyorsa Kurul uygun görüşü ve farklılık açıklaması gerekebilir.

Türkiye’de ilan edilen finansal tablolarda sunum para birimi Türk lirasıdır.

Bağımsız denetim de Kurulca belirlenen esaslara veya uluslararası denetim standartlarına uygun yapılmalıdır.

Bu açıklamalar, yatırımcının farklı ülkelerde hazırlanmış bilgileri yerli piyasa bilgileriyle anlamlı biçimde karşılaştırmasını kolaylaştırır.