SPL Sermaye Piyasası Araçları 2 Projeye Dayalı Menkul Kıymetler Tebliği III-61/B.1 Konu Anlatımı

Projeye Dayalı Menkul Kıymetler Tebliği, büyük ölçekli projelerin sermaye piyasası yoluyla finanse edilmesini düzenleyen özel bir menkul kıymetleştirme rejimi kurar.

Kaynaktaki temel fikir, altyapı, enerji, sanayi, teknoloji, haberleşme veya sağlık gibi uzun vadeli ve yoğun sermaye isteyen projelerin beklenen gelirlerinin yatırımcılara ödeme kaynağı yapılabilmesidir.

Bu yapı klasik borçlanmadan farklıdır; yatırımcı yalnız ihraççının genel mali gücüne değil, fon portföyüne alınan proje gelirlerine, haklara veya proje finansmanı kredilerinden doğan alacaklara bakar.

Bu nedenle düzenleme, projenin ekonomik mantığı ile yatırımcı korumasını aynı hukuki çatı altında birleştirir.

Bu çatının merkezinde proje finansman fonu yer alır.

Fon, projeye dayalı menkul kıymet sahipleri hesabına, inançlı mülkiyet esaslarına göre kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan bir malvarlığıdır.

Fonun amacı PDMK ihracıdır; başka bir amaç için kurulması veya kullanılması mümkün değildir.

Fonun Türkiye'de kurulması zorunludur ve süreli ya da süresiz olarak oluşturulabilir.

Tüzel kişiliği olmamasına rağmen tapu, ticaret sicili ve diğer resmi sicillerde tescil, değişiklik, terkin ve düzeltme gibi işlemler bakımından tüzel kişiliğe sahip kabul edilir.

Bu özellik, fon portföyüne alınan varlıkların fon adına izlenmesini ve yatırımcı hesabına ayrıştırılmasını sağlar.

PDMK'nın dayanağı iki ana varlık kümesinden oluşabilir.

Birincisi, kaynak kuruluşlardan devralınan, tek bir projenin veya projenin kesintisiz yürütülmesi için zorunlu ilişkili bir projenin gelir ve diğer haklarıdır.

İkincisi, banka ve geniş yetkili aracı kurumların proje finansmanına yönelik kullandırdıkları teminatlı kredilerden doğan alacaklardır.

Bu ayrım sınav açısından önemlidir; çünkü fon yalnız soyut bir borçlanma havuzu değildir, izahname veya ihraç belgesinde belirtilen somut proje varlıklarına dayanır.

PDMK ihracında, belgede gösterilen varlıklar dışında başka varlıklar dayanak yapılamaz.

Fonun kurucusu olabilecek kurumlar sınırlıdır.

Yatırım hizmet ve faaliyetinde bulunmak üzere Kuruldan izin almış bankalar ile geniş yetkili aracı kurumlar fon kurabilir.

Kurucunun gerekli faaliyet izinlerine sahip olması, faaliyetlerinin belirli şekilde sınırlandırılmamış veya durdurulmamış olması ve muaccel vergi borcunun bulunmaması gerekir.

Fon içtüzüğü ise PDMK sahipleri, kurucu ve fon kurulu arasında fon portföyünün yönetimini ve saklanmasını konu alan iltihaki sözleşmedir.

İçtüzükte fonun unvanı, süresi, genel esasları, tasfiye şekli ve Kurulca belirlenecek unsurlar yer alır.

Unvanda “proje finansman fonu” ibaresi bulunur; yatırımcıyı yanıltacak, başka fonlarla karışacak veya fonun üstünlüğünü ima edecek adlandırmalar yapılamaz.

Fon malvarlığının ayrılığı, bu düzenlemenin en kritik koruma mekanizmasıdır.

Fon portföyündeki varlık ve haklar, PDMK itfa edilinceye kadar kurucunun, kaynak kuruluşun ve hizmet sağlayıcının malvarlığından ayrı tutulur.

Kurucunun veya kaynak kuruluşun yönetim ya da denetiminin kamu kurumlarına devredilmesi bile bu ayrılığı ortadan kaldırmaz.

Fon varlıkları teminat amacı dışında tasarruf edilemez, rehnedilemez, teminat gösterilemez, kamu alacaklarının tahsili dahil haczedilemez, iflas masasına dahil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz konulamaz.

Fonun borçlanması da yalnız nakit yönetimi amacıyla ve varlıklar toplamının yüzde birini aşmayacak şekilde mümkündür.

Kuruluş ve ihraç süreci iki aşamalıdır.

Önce kurucu, fon kuruluş izni için Kurula başvurur.

Başvuru, gerekli belgelerin eksiksiz sunulmasından itibaren yirmi iş günü içinde sonuçlandırılır.

Eksiklik varsa başvuru sahibi bilgilendirilir ve eksiklerin giderilmesinden sonra süre yeniden işler.

Başvuru olumlu karşılanırsa fon içtüzüğü ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir; kuruluş bu tescil ve ilanla tamamlanır.

Ardından kurucu veya fon kurulu, içtüzüğün tescilinden itibaren en geç altı ay içinde PDMK ihracına ilişkin izahname veya ihraç belgesi onayı için Kurula başvurur.

Bu süre içinde başvuru yapılmaz veya ihraçtan vazgeçilirse içtüzük sicilden terkin edilir; Kurul uygun görürse süre bir defaya mahsus uzatılabilir.

PDMK yurt içinde halka arz edilerek, halka arz edilmeksizin nitelikli yatırımcılara satılarak, belirli nominal eşik korunmak şartıyla tahsisli olarak veya yurt dışında ihraç edilebilir.

Yurt içi ihraç tek seferde yapılır.

Halka arz edilecek PDMK'nın borsada işlem görmesi ve kredi derecelendirmesine tabi olması gerekir.

İhraç tavanı, genel kural olarak fizibilite etüdüyle belirlenen proje maliyetinin yüzde yetmiş beşini ve portföye alınacak teminatlı kredilerin anapara ile tahakkuk etmiş faiz toplamını aşmayacak şekilde belirlenir.

Kaynak kuruluşun maliyetin en az yüzde yirmi beşini özkaynakla karşılaması beklenir.

Kamu-özel iş birliği gibi belirli yapılarda ve garanti edilmiş proje gelirlerinde tavan yüzde seksene çıkabilir.

Öngörülemeyen ilave kaynak ihtiyacı ek fizibiliteyle ortaya konulursa ihraç tavanının yüzde yirmisine kadar ek tavan verilebilir.

Fonun işleyişinde fon kurulu merkezi rol oynar.

Kurucu her fon için en az üç kişilik fon kurulu atar; üyelerden biri bağımsız üye niteliğini taşımalı, en az biri Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 Lisansına sahip olmalıdır.

Fon kurulu fon portföyünün oluşturulması, yönetilmesi, varlıkların korunması, kayıt ve belge düzeninin kurulması, PDMK sahiplerine ödemelerin doğru ve zamanında yapılması, yatırımcı raporlarının hazırlanması ve hizmet sağlayıcının gözetilmesi gibi görevleri üstlenir.

Günlük idare ise hizmet sağlayıcı tarafından yürütülebilir.

Hizmet sağlayıcı, proje gelirlerini ve kredi nakit akımlarını izler, tahsil eder, fon hesabına aktarır, projenin fiziki ve finansal ilerlemesini dönemsel olarak fon kuruluna raporlar.

Fon portföyüne proje finansmanı kredilerinden doğan alacaklar, projenin gelirleri ve diğer hakları, nakdin değerlendirilmesine yönelik güvenli para piyasası araçları, belirli türev hak ve yükümlülükleri ve Kurulca uygun görülen varlıklar alınabilir.

Proje portföye girdiği tarihte bağımsız fizibilite, risk analizi, değerleme, izin, ruhsat, lisans ve çevresel-kültürel değerlendirme gibi şartları taşımalıdır.

Krediler açısından da ilgili sınıflandırma şartlarının sağlanması gerekir.

Türev araçlar ancak fon portföyünün kur ve faiz riskinden korunması amacıyla ve belirli sınırlar içinde kullanılabilir.

Böylece fon portföyü hem ödeme kaynağı hem de risk yönetimi aracı olarak düzenlenir.

Fon doğrudan veya dolaylı aktarım yöntemiyle yönetilebilir.

Doğrudan aktarımda portföy varlıklarından gelen nakit akımları gerekli kesintilerden sonra bekletilmeden PDMK sahiplerine aktarılır.

Dolaylı aktarımda ise bu nakit akımları izahname veya ihraç belgesindeki esaslara göre belirli vadelerde ödenene kadar fonda tutulabilir.

PDMK sahiplerine yapılacak ödemeler fon portföyündeki varlıklardan elde edilen nakit akımlarından karşılandığı için proje gecikmesi veya gerçekleşmemesi özel olarak düzenlenmiştir.