SPL Sermaye Piyasası Araçları 2 Sermaye Piyasası Araçlarının Teminatlı İhracına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ II-31/B.1 Konu Anlatımı

Sermaye piyasası araçlarının teminatlı ihracı, yatırımcının alacağını yalnız ihraççının genel ödeme gücüne bırakmayan bir koruma mekanizmasıdır.

Kaynakta anlatılan düzenlemenin çıkış noktası, temerrüt halinde klasik rehin paraya çevirme süreçlerinin uzun sürebilmesi ve yatırımcı alacağının tahsilini geciktirebilmesidir.

Bu nedenle Kanuna teminat yönetim sözleşmesi ve teminat yöneticisi kurumu eklenmiş, ardından II-31/B.1 sayılı Tebliğ ile teminatlı ihracın usul ve esasları belirlenmiştir.

Amaç, borçlanma aracı niteliğindeki sermaye piyasası araçları ve Kurulca uygun görülecek diğer araçlar için teminat varlıklarının yatırımcı hesabına etkili biçimde yönetilmesini sağlamaktır.

Teminatlı ihracın temelinde iki işlemden biri vardır: teminata konu varlıkların mülkiyeti teminat yöneticisine devredilir veya bu varlıklar üzerinde teminat yöneticisi lehine sınırlı ayni hak tesis edilir.

Bu işlem, ihraççının sermaye piyasası aracından doğan anapara, faiz ve benzeri ödeme yükümlülüklerini vadesinde yerine getirmesini güvenceye almak içindir.

Teminatlı ihracın kural olarak ihraççının tercihine bırakıldığı görülür; ancak Kurul, ihraççının türüne, finansal durumuna, ihraç tutarına veya ihraç edilecek aracın niteliğine göre teminatlı ihracı zorunlu tutabilir.

Ayrıca Kurul, teminata konu varlıkların değerinin ödeme yükümlülüğünü karşılayacak düzeyde olmasını isteyebilir.

Satışa başlanabilmesi için teminat tesis işlemleri tamamlanmış olmalıdır.

Teminata konu varlıkların devri veya sınırlı ayni hak tesisi satıştan en geç bir iş günü önce yapılır ve tamamlandığı satıştan önce kamuya açıklanır.

Tahsisli satış veya borsada işlem görmeyecek şekilde nitelikli yatırımcıya satış hallerinde yapılması gereken ilanlar MKK aracılığıyla yatırımcılara elektronik ortamda iletilir ve ihraççının internet sitesinde erişime açık tutulur.

Bu zamanlama önemlidir; yatırımcı, teminatın ileride kurulacağı varsayımıyla değil, kurulmuş bir teminat yapısına dayanarak sermaye piyasası aracını satın almalıdır.

Teminata konu olabilecek varlıklar geniş fakat sınırsız değildir.

Nakit, belirli varlığa veya ipoteğe dayalı menkul kıymet varlıkları, Hazine ve Maliye Bakanlığı borçlanma araçları, devlet iç borçlanma senetleri, belirli kira sertifikaları, Borsa İstanbul Yıldız Pazarda işlem gören paylar, bankaların ihraç ettiği bazı borçlanma araçları, ilk talepte ödeme taahhüdü içeren banka teminat mektupları, yatırım fonu katılma payları, borsada işlem gören standart kıymetli madenler, ipoteğe veya varlığa dayalı menkul kıymetler ve Kurulca uygun görülecek diğer varlıklar teminat olabilecek örneklerdir.

Ayrıca belirli taşınır rehni kapsamındaki varlıklar ve taşınmazlar, niteliğine göre sigorta şartına bağlı olarak teminata konu edilebilir.

Teminat varlıklarının niteliği yatırımcı koruması bakımından belirleyicidir.

Bazı kamu borçlanma araçları dışında varlıkların Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde olması, alacaklarda borçlunun Türkiye'de yerleşik bulunması ve varlıkların devrini veya üzerlerinde sınırlı ayni hak tesisini kısıtlayan yükümlülük taşımaması gerekir.

Taşınmazlar ve belirli taşınır varlıklar gibi değerleme gerektiren varlıklarda piyasa değeri Kurulun değerleme düzenlemelerine göre belirlenir.

Taşınmazlar için iki farklı değerleme şirketinden rapor alınması ve düşük olan değerin esas alınması, teminat değerinin ihtiyatlı belirlenmesini sağlar.

Varlık yok olur, haczedilir veya teminat yöneticisinin mülkiyetinden çıkarsa ihraççı ya da ilgili üçüncü kişi üç iş günü içinde aynı değerde yeni varlık veya hak tesis etmek zorundadır.

Teminat yönetim sözleşmesi, ihraççı ile teminat yöneticisi arasındaki ana hukuki belgedir.

Bu sözleşme, hangi ihraçtan doğan ödeme yükümlülüğünün hangi varlıklarla güvenceye alındığını, ihraççının ödeme yükümlülüğünü, temerrüt dışındaki teminattan karşılama hallerini, varlıkların zilyetliğinin kimde kalacağını, bakım, koruma, vergi ve değerleme giderlerinin hangi tarafça üstlenileceğini, teminat yöneticisine ödenecek ücreti ve operasyonel görevlerin devredilip devredilemeyeceğini gösterir.

Sözleşme ihraç tavanı başvurusunda Kurula iletilir.

İhraç tavanının tamamı için tek sözleşme yapılabileceği gibi tertip ihraçları için ayrı sözleşmeler de düzenlenebilir; önemli olan hangi varlığın hangi tertibe özgülendiğinin açıkça ayrıştırılmasıdır.

Teminat yönetim sözleşmesi olağan olarak sermaye piyasası aracının itfası veya teminat varlıkların paraya çevrilip yatırımcı ödemelerinin tamamlanmasıyla sona erer.

Fakat sözleşmeye aykırı saklama, muhafaza, idare veya amaç dışı kullanım gibi hallerde de sona erme mekanizması vardır.

İhraççı aykırılığı öğrendiğinde bildirim yapar; teminat yöneticisi belirli sürede uygunluğu sağlamazsa sözleşme feshedilir.

Teminat yöneticisinin faaliyet izninin iptali, faaliyetlerinin durdurulması, genel saklama yetkisinin iptali veya bağımsızlığını zedeleyen durumların giderilmemesi de sona erme sebebidir.

Bu hallerde ihraççı beş iş günü içinde yeni teminat yöneticisiyle sözleşme yaparak Kurul onayına sunar; yeni sözleşme kuruluncaya kadar mevcut teminat yöneticisinin görev ve sorumlulukları devam eder.

Temerrüt, sermaye piyasası aracının anapara, faiz ve benzeri ödemelerinin izahname veya ihraç belgesindeki sürede yerine getirilmemesidir.

Sözleşmede teminattan alacağın karşılanmasını gerektiren başka haller de belirlenebilir ve bunlar temerrütle aynı sonucu doğurur.

Temerrüt gerçekleştiğinde teminat yöneticisi ihbar, ihtar, süre verme, mahkeme veya idari merci izni alma ya da açık artırma gibi klasik ön şartlara bağlı olmadan teminata konu varlıkları satıp bedellerini yatırımcılar arasında paylaştırabilir.

Bu yetki, düzenlemenin hızlı tahsil amacını gösterir.

Elde edilen tutar tüm alacakları karşılamazsa yatırımcılara oransal ödeme yapılır; oransal ödeme, teminat satış tutarının ihraççının ödeme yükümlülüğüne oranlanması ve bu oranın birim aracın sağladığı alacağa uygulanmasıyla belirlenir.

Teminat yöneticisi, genel saklama yetkisine sahip yatırım kuruluşları arasından Kurulca onaylanıp ilan edilen kurumdur.

Bağımsızlık, bu kurumun güvenilirliği için şarttır.

Teminat yöneticisi ile ihraççı ilişkili taraf olamaz; ayrıca sözleşme süresince belirli büyüklükte aracılık, borç, rehin, ipotek, kefalet, garanti ve benzeri ilişkiler bakımından sınırlamalar vardır.

Teminat yöneticisi, devraldığı veya lehine hak tesis edilen varlıkları kendi adına fakat yatırımcılar hesabına yönetir, korur, sicil işlemlerini yürütür, temerrüt halinde paraya çevirir, yatırımcı alacağı karşılandıktan sonra artan değeri teminat verene iade eder.

Görev devri mümkün olsa bile sorumluluk ortadan kalkmaz; teminat yöneticisinin sorumluluğunu azaltan sözleşmeler geçersizdir.

Teminat varlıkları teminat yöneticisinin malvarlığından ayrıdır.

Teminat yöneticisinin borçları nedeniyle kamu alacakları için bile haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dahil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir veya haciz konulamaz.

Banka, MKK veya diğer finansal kuruluşlar nezdinde tutulan varlıklar ayrı hesaplarda izlenir; hesapların teminat yönetim sözleşmesi gereği açıldığı açıkça tanımlanır.

Teminat yöneticisi banka hesabı açarken varlığın kendi hesabıyla birleştirilmemesi gerektiğini yazılı bildirir ve bankadan onay alır.

Bu ayrıştırma, yatırımcı alacağının teminat yöneticisinin kendi risklerinden etkilenmemesi için kurulmuştur.

Kamuyu aydınlatma ve kayıt düzeni teminatlı ihracın izlenebilirliğini tamamlar.