SPL Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri Portföy Saklama Hizmetine ve Bu Hizmette Bulunacak Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği III-56.1 Konu Anlatımı

Portföy Saklama Hizmetine ve Bu Hizmette Bulunacak Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği, kolektif yatırım kuruluşlarının varlıklarının nasıl saklanacağını ve bu saklama hizmetini verecek kuruluşların hangi görevleri üstleneceğini düzenler.

Kaynakta kolektif yatırım kuruluşu, Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıkları olarak ele alınır.

Bu kuruluşların portföylerinde yer alan saklamaya konu varlıkların Tebliğ esasları çerçevesinde portföy saklayıcıları nezdinde saklanması zorunludur.

Ancak gayrimenkul yatırım ortaklıkları, altyapı gayrimenkul yatırım ortaklıkları, girişim sermayesi yatırım ortaklıkları ve emeklilik yatırım fonlarının portföylerindeki varlıklar için bu Tebliğ kapsamında saklama zorunluluğu bulunmadığı; gayrimenkul ve girişim sermayesi fonlarının ise kapsamda olduğu belirtilir.

Portföy saklama hizmeti, yalnız varlıkları bir hesapta tutmak anlamına gelmez.

Hizmet, KYK’lara ait finansal varlıkların saklanması veya kayıtlarının tutulması, diğer varlıkların aidiyetinin doğrulanması ve takibi, varlık ve nakit hareketlerine ilişkin işlemlerin kontrolü ve Tebliğ’de belirtilen diğer görevlerin yerine getirilmesidir.

Saklanabilir nitelikteki finansal varlıklar, portföy saklayıcısının doğrudan veya dolaylı kayıtları altında izlenebilen ya da fiziksel olarak tevdi edilebilen varlıklardır.

Bunlar ilgili KYK adına ve KYK’ya aidiyeti açıkça belli olacak şekilde açılan hesaplarda saklanır.

Saklanamayan diğer varlıklar için ise aidiyetin doğrulanması, mevcudiyete ilişkin kayıtların tutulması ve bu kayıtların güncel kalması gerekir.

Portföy saklama sisteminin temel ilkesi ayrıştırmadır.

KYK portföyündeki finansal varlıklar, ilgili kuruluş adına açılmış ayrı saklama hesabında saklanır.

Fiziki teslimi ya da kaydi saklaması mümkün olmayan varlıklarda ise saklayıcı, varlığın gerçekten KYK’ya ait olduğunu gösteren dayanakları ilgili kayıt düzeni içinde izlenebilir hale getirir.

Her bir KYK portföyü için yalnız bir portföy saklayıcısı belirlenebilir.

Bu kural, sorumluluğun dağılmasını engeller; hangi kuruluşun varlık saklama, kayıt, kontrol ve bildirim görevlerinden sorumlu olduğu netleşir.

Takasbank dışındaki saklayıcılar, Takasbank’ın saklama hizmeti verdiği para ve sermaye piyasası araçlarını, kıymetli madenleri ve diğer varlıkları Takasbank nezdinde ilgili KYK adına açılan hesaplarda izlemek zorundadır.

Portföy saklayıcısının görevlerinden biri katılma payı ve pay işlemlerinin mevzuata uygunluğunu sağlamaktır.

Yatırım fonlarında katılma paylarının ihraç ve itfası, değişken sermayeli yatırım ortaklıklarında payların ihraç ve itfası, mevzuat ve fon içtüzüğü hükümlerine uygun yürütülmelidir.

Saklayıcı, ihraç ve itfa edilen pay sayısını, alım satım bedelleriyle mutabakatı, MKK kayıtlarındaki pay sayısı ile KYK’nın kendi hesaplarındaki pay sayısının uyumunu gözetir.

Bu görev, yatırımcıların sahip olduğu payların hem sayısal hem hukuki olarak doğru izlenmesini sağlar.

Değerleme ve mevzuata uygunluk kontrolü de portföy saklama hizmetinin asli parçasıdır.

Portföy saklayıcısı, yatırım fonu veya değişken sermayeli yatırım ortaklığının birim katılma payı ya da birim pay değerinin mevzuata, içtüzüğe, izahnameye veya esas sözleşmeye göre hesaplanmasını sağlar.

KYK’nın yapısına uygun usul ve esasların belirlenmesi, uygulanması ve periyodik gözden geçirilmesi gerekir.

Portföy yönetim şirketi veya yatırım ortaklığı dışından değerleme, muhasebe ya da operasyon hizmeti alınıyorsa, bu hizmet alımının SPK düzenlemelerine uygunluğu da kontrol edilir.

Böylece saklayıcı, yalnız kayıt tutan değil, değerleme sürecinin mevzuatla uyumunu gözeten bir denetim noktası haline gelir.

Portföy saklayıcısı, PYŞ ve yatırım ortaklığı talimatlarının mevzuat, fon içtüzüğü, izahname ve esas sözleşme hükümlerine uygunluğunu teyit edecek usulleri kurmalıdır.

KYK’nın yatırım stratejisi, portföy sınırlamaları ve kaldıraçlı işlem limitleri özellikle izlenir.

Portföy sınırlarına aykırı bir işlem sonradan tespit edilirse, saklayıcı KYK’dan veya portföy yönetim şirketinden düzeltme ister.

Düzeltme yapılmazsa durum en seri şekilde SPK’ya bildirilir.

Saklayıcı bu yükümlülüğü yerine getirmez ve KYK aleyhine zarar doğarsa, zararın tazmininden sorumlu olabilir.

Bu hüküm, portföy saklamanın pasif saklama değil, yatırımcı menfaatini koruyan aktif kontrol faaliyeti olduğunu gösterir.

Nakit akımları ve gelir kontrolü portföy saklayıcısının günlük gözetim alanıdır.

KYK’nın varlık işlemlerinden doğan bedellerin uygun sürede aktarılması için gerekli altyapı ve prosedürler oluşturulmalıdır.

Gelirlerin mevzuat, içtüzük, izahname veya esas sözleşme hükümlerine uygun kullanılıp kullanılmadığı izlenir.

Kar payı ödemeleri, gelir hesaplamaları ve bağımsız denetim raporlarında yer alan olumsuz ya da şartlı görüşlerin gerektirdiği tedbirler kontrol edilir.

Ayrıca KYK’ya ait tüm nakdin ilgili KYK adına açılan hesaplarda izlenmesi ve pay alımlarında yapılan ödemelerin KYK portföyüne aktarılması sağlanır.

Üçüncü taraflar nezdindeki nakit hesapları da zamanında ve doğru bilgi akışıyla saklayıcının gözetimine açık olmalıdır.

Aykırılık tespiti, portföy saklama hizmetinin erken uyarı mekanizmasıdır.

Saklayıcı görevlerini yerine getirirken bir aykırılık belirlerse, pay veya katılma payı sahiplerinin menfaatine gerekli tedbirlerin alınması için yatırım ortaklığını ya da portföy yönetim şirketini ivedilikle bilgilendirir.

Önemli nitelikteki aykırılıklar ayrıca SPK’ya bildirilir.

Bu bildirimlere ve aykırılıkların giderilmesine ilişkin prosedürler yönetim kurulu tarafından yazılı olarak belirlenir.

Alınan tedbirlerin izlenmesi ve uyumsuzlukların süresi içinde giderilmemesi halinde ilgili kuruluşun uyarılması, saklayıcının gözetim görevini sürekli kılar.

Portföy saklayıcısı olarak Takasbank ile SPK tarafından yetkilendirilen banka ve aracı kurumlar hizmet verebilir.

Banka ve aracı kurumların Takasbank ve MKK nezdinde saklama üyesi olması, iç kontrol ve risk yönetim sistemini kurması, çıkar çatışmalarını azaltacak bağımsız organizasyon yapısına sahip olması, yeterli teknik donanım, yazılım ve personele sahip bulunması gerekir.

Bilgi işlem altyapısının kurulması, kötü niyetli yazılımlara, suistimal ve dolandırıcılığa karşı tedbir alınması, KYK bilgilerinin kurum içinde ve dışında menfaatlere aykırı paylaşılmasını engelleyen iş akışlarının oluşturulması da aranır.

Bankalar için ayrıca kendi mevzuatlarındaki asgari ödenmiş sermaye ve faaliyet durdurma geçmişine ilişkin koşullar vardır.

Portföy saklayıcısının organizasyonu bağımsızlık ve uzmanlık esasına dayanır.

Saklama hizmet birimi diğer birimlerden ayrılmalı, KYK bilgilerinin güvenliği sağlanmalı, personelin görev tanımları ve iş akış prosedürleri yazılı hale getirilmelidir.

Birim yöneticisi için sermaye piyasası veya bankacılık tecrübesi ve ilgili lisans belgeleri aranır.

Portföy saklayıcısı ile PYŞ veya yatırım ortaklığı arasında yetki ve sorumlulukları, bilgi akışını ve Tebliğ’deki asgari unsurları içeren sözleşme yapılır.

Sözleşme sona ererse veya saklayıcı şartları kaybederse yeni ve uygun bir saklayıcıyla sözleşme yapılmalı; yeni sözleşme yürürlüğe girene kadar eski saklayıcının sorumluluğu devam etmelidir.