Bölge idare mahkemesi (BİM), idare ve vergi mahkemesi kararlarının istinaf merciidir; aynı zamanda yargı çevresindeki görev-yetki uyuşmazlıklarını çözer ve kesin kararlar arasındaki aykırılıkların giderilmesi sürecinde rol alır. İlk derece idare veya vergi mahkemesi kararından doğrudan Danıştaya temyiz, genel kanun yolu değildir: kanunen kesin olmayan karar önce BİM'de istinafa gider; temyize açık BİM kararları daha sonra Danıştayca incelenir. 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun, İYUK m. 45 ve 46'yı değiştirdi. BİM, sonucu doğru fakat gerekçesi eksik veya hatalı kararı gerekçeyi değiştirerek başvuruyu reddedebilir; kanunda sayılan hâllerde kararı kaldırıp dosyayı ilk dereceye gönderebilir. Kaldırma sonrası yeniden verilen esasa ilişkin BİM kararlarının temyizi de yeni özel rejime göre değerlendirilir.
Hakim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) Bölge İdare Mahkemeleri Konu Anlatımı
Bölge İdare Mahkemeleri konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
İdari yargıda BİM'in yeri
Bölge idare mahkemeleri, idari yargının ikinci derece mahkemeleridir.
İdare ve vergi mahkemeleri kural olarak uyuşmazlığı ilk derece sıfatıyla çözer; kanunen kesin olmayan bu kararlar bölge idare mahkemesinde istinaf incelemesine tabi olur.
Danıştay ise hem kanunun verdiği bazı işlerde ilk derece mahkemesi hem de temyiz merciidir.
Bu üç konum aynı dosyada rastgele birbirinin alternatifi değildir.
İlk derece idare veya vergi mahkemesi kararlarında doğru kanun yolu şu sırayla belirlenir: önce kararın kanunen kesin olup olmadığına bakılır.
Kesin değilse otuz gün içinde kararı veren mahkemeye sunulan dilekçeyle istinafa başvurulur.
BİM kararı verildikten sonra, kararın İYUK m. 46 ve ilgili özel hükümler uyarınca temyize açık olup olmadığı incelenir.
Temyize açıksa Danıştaya gidilir.
Bu nedenle 'kanunda sayılan davalarda ilk derece kararından doğrudan Danıştaya, diğerlerinde BİM'e gidilir' biçimindeki anlatım güncel istinaf sistemini yanlış kurar.
Danıştayın ilk derece sıfatıyla verdiği kararların temyizi ise kendi özel daire/kurul düzenine tabidir.
Kuruluş ve organlar
2576 sayılı Kanuna göre bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri bölgelerin coğrafi durumu ve iş hacmi dikkate alınarak kurulur; kuruluş, kaldırma ve yargı çevresi kararları kanundaki yetkili makamlarca alınır ve Resmî Gazete'de yayımlanır.
Bunlar idarenin hiyerarşisine bağlı birimler değil, bağımsız mahkemelerdir.
Bölge idare mahkemesi başkanlık, başkanlar kurulu, daireler, adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşur.
En az bir idari dava ve bir vergi dava dairesi bulunur; ihtiyaç hâlinde daire sayısı değiştirilebilir.
Daireler bir başkan ve iki üyenin katılımıyla toplanır, gizli müzakere eder ve çoğunlukla karar verir.
Mahkeme başkanı kurumun uyumlu, verimli ve düzenli çalışmasını sağlar; daire başkanları dosyaların zamanında incelenmesini ve kararların yazılmasını gözetir.
Bu idari görevler yargısal kararın kurul hâlinde verilmesi ilkesini değiştirmez.
İstinafın kapsamı
İstinaf, yalnız biçimsel bir hukuka uygunluk kontrolü değildir.
BİM, ilk derece dosyasını maddi olay, delil ve hukuk yönlerinden kanunun çizdiği kapsamda inceler.
Başvurunun usul şartları yoksa usulden karar verir.
İlk derece kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunu reddeder.
Kararda sonucu etkilemeyen maddi yanlışlık varsa düzeltme yaparak reddedebilir.
7589 sayılı Kanunun 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren İYUK m. 45 değişikliği, sonucu hukuka uygun olan kararın gerekçesi eksik veya hatalıysa BİM'in gerekçeyi değiştirerek istinaf başvurusunu reddedebilmesini açıkça düzenledi.
Böylece hüküm sonucu doğru olduğu hâlde sırf gerekçe kusuru yüzünden kararın kaldırılması gerekmez.
Değiştirilen gerekçenin tarafların iddia ve savunmalarıyla, dosyadaki maddi vakıalarla ve sürpriz karar yasağıyla uyumlu olması gerekir.
BİM ilk derece kararını hukuka uygun bulmazsa istinaf başvurusunu kabul eder, kararı kaldırır ve kural olarak işin esası hakkında yeniden karar verir.
Bu yetki istinafın ikinci derece niteliğinin sonucudur.
Ancak İYUK m. 45'te sınırlı sayıda gösterilen durumlarda dosya ilk derece mahkemesine gönderilir.
Görevli veya yetkili olmayan mahkemenin davaya bakması, reddedilmiş ya da yasaklı hâkimin karara katılması ve kanunun eklediği diğer ağır usul eksiklikleri bu gönderme rejiminde değerlendirilir.
Gönderme kararı kesin olup dosya kendisine gönderilen mahkeme davayı yeniden görür.
7589 sonrası yeniden verilen kararın yolu
7589 sayılı Kanun, yalnız BİM'in karar verme biçimini değil, kaldırma ve gönderme sonrasında verilen yeni kararın kanun yolunu da değiştirdi.
İlk derece mahkemesi gönderme üzerine yeniden karar verdiğinde bu karar yeniden istinafa gelebilir.
BİM'in bu yeni başvuru üzerine işin esası hakkında verdiği karar, yeni İYUK m. 46 rejiminde kural olarak temyiz edilebilir; kanunun kesin bıraktığı parasal veya konuya bağlı istisnalar ayrıca saklıdır.
Bu özel yol, olağan durumda yalnız m. 46'da sayılan BİM kararlarının temyize açık olduğu genel çerçeveyle birlikte okunmalıdır.
Uygulamada dava konusu, karar tarihi, parasal sınırın hangi yıl değeriyle uygulanacağı ve geçiş hükmü birlikte kontrol edilir.
Kanun yolu incelemesi duruşmalı veya duruşmasız olabilir.
İstinaf dilekçesi başvuranın kimliğini, karar bilgilerini, sebepleri ve talep sonucunu içermelidir.
Süresinde başvuru kural olarak kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması şartları ayrıca değerlendirilir.
Vergi uyuşmazlıklarında tarh ve takip işlemlerine ilişkin özel etkiler de İYUK hükümleri içinde ele alınır.
Bölgesel görev ve yetki düzeni
BİM, yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemeleri arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer.
Bir mahkemenin hukuki veya fiilî engel nedeniyle davaya bakamaması, yargı çevresinde tereddüt çıkması veya mahkemelerin yetki konusunda çelişmesi hâlinde kanundaki merci tayini kuralları işletilir.
Bu görev, BİM'in yalnız karar denetleyen değil, bölgesel yargı düzeninin kesintisiz işlemesini sağlayan bir mahkeme olduğunu gösterir.
Başkanlar kurulu daireler arasındaki iş bölümünü ve iç işleyiş uyuşmazlıklarını çözer.
Dairelerin kesin kararları arasında aykırılık veya uyuşmazlık oluştuğunda, kanunda gösterilen usulle Danıştaydan aykırılığın giderilmesini isteyebilir.
Bu mekanizma bireysel dosyada yeni bir kanun yolu yaratmaz; bölgesel içtihat tutarlılığını sağlamaya yöneliktir.
Sınavda güvenli sıra
Bir kararda önce kararı veren merci belirlenir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Bölge İdare Mahkemeleri anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Bölge İdare Mahkemeleri konusu Hakim-Savcı Adli Yargı düzeyindeki İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- İstinafİlk derece mahkemesi kararlarının, bölge adliye/idare mahkemesince hem maddi olay hem hukuki yön bakımından yeniden incelendiği kanun yoludur. Temyizden farklı olarak vakıa denetimi de yapılır.
- Temyizİstinaf kararlarının yalnızca hukuka uygunluk yönünden Yargıtay veya Danıştay tarafından denetlendiği olağan kanun yoludur. Maddi olay yeniden incelenmez.
- KabulDavalının, davacının talep sonucunu kısmen veya tamamen kabul etmesidir. Kabul edilen kısım bakımından yargılama sona erer.
- GörevBir davaya hangi tür ve derecedeki mahkemenin bakacağını belirleyen, kural olarak kamu düzenine ilişkin ve resen dikkate alınan bir dava şartıdır.
- YetkiBir davaya yer (coğrafi) bakımından hangi mahkemenin bakacağını belirleyen kuraldır. Kesin yetki hâlleri dışında taraf iradesiyle değişebilir.
- Yürütmenin Durdurulmasıİptal davasında; telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık koşulları birlikte gerçekleştiğinde işlemin uygulanmasının geçici olarak durdurulmasıdır.
- Yürütmenin Durdurulmasıİdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde, mahkemece işlemin yürütmesinin geçici olarak durdurulmasıdır.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 9 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi