Hâkim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) Kanun Yolları Konu Anlatımı

Kanun yolları, idari yargılamada verilen kararların tek aşamada kesin ve denetimsiz kalmamasını sağlayan başvuru yollarıdır.

Bir mahkeme kararının yanlış olduğu ileri sürülebilir; karar hukuka aykırı olabilir, maddi olgular hatalı değerlendirilmiş olabilir veya usul hükümlerinin uygulanmasında sonuca etkili eksiklikler bulunabilir.

Kanun yolları, bu iddiaların üst mahkemeler tarafından yeniden incelenmesini ve gerektiğinde kararın değiştirilmesini sağlar.

Bu yönüyle kanun yolu, yargılamanın güvenilirliği ve hukuki denetimi için temel bir usul kurumudur.

İdari yargıda kanun yolları olağan ve olağanüstü başvuru yolları olarak ikiye ayrılır.

Olağan kanun yolları, henüz kesinleşmemiş hükümlere karşı başvurulan yollardır.

Bu başvurular mahkemelerce verilen nihai kararların kesinleşmesine engel olur.

Olağan kanun yolları istinaf ve temyizdir.

Olağanüstü kanun yolları ise istinaf ve temyiz tüketildikten sonra kesinleşmiş hükümlere karşı başvurulabilen yollardır.

Bu grupta kanun yararına temyiz ve yargılamanın yenilenmesi yer alır.

İstinaf, ilk derece kararının doğrudan en üst merciye gitmeden önce bölge idare mahkemesi önünde yeniden ele alınmasını sağlayan olağan başvuru yoludur.

İdari yargılama düzeninde 2014 yılında yapılan değişiklikten sonra istinaf genel, temyiz ise özel kanun yolu hâline gelmiştir.

İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa bile istinaf yoluna gidilebilir.

İstinaf mercii, kararı veren mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesidir.

Bu mahkeme, istinaf başvurusunu inceleyip karara bağlar.

İstinaf nedenleri hem hukuka uygunlukla hem de maddi olgularla ilgili olabilir.

Başvuran taraf, mahkemenin hukuk kuralını yanlış uyguladığını ileri sürebileceği gibi mahkemenin mevcut kabul ettiği olayın gerçekte mevcut olmadığını da iddia edebilir.

İstinafa yalnızca taraflar dilekçeyle başvurabilir.

Başvuru süresi kararın taraflara tebliğinden itibaren 30 gündür.

İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir; istinaf başvurusuna konu olacak kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçedeki hitap ve isteğe bağlı kalınmaksızın dosya bölge idare mahkemesine gönderilir.

İstinaf başvurusu, kural olarak mahkeme kararının yürütülmesini durdurmaz.

Ancak istinafı incelemeye yetkili bölge idare mahkemesi, teminat karşılığında kararın yürütülmesinin durdurulmasına karar verebilir.

İnceleme sonunda bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir.

Karardaki maddi yanlışlıklar düzeltilebiliyorsa gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir.

Kararı hukuka uygun bulmazsa istinaf başvurusunu kabul eder, ilk derece mahkemesi kararını kaldırır ve işin esası hakkında yeniden karar verir.

Bazı hâllerde bölge idare mahkemesinin kararı dosyanın esasına girmek yerine mahkemeye gönderme sonucunu doğurur.

İlk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusu haklı bulunursa, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme tarafından bakılmışsa ya da davaya reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim katılmışsa bölge idare mahkemesi ilk derece kararını kaldırır ve dosyayı ilgili mahkemeye gönderir.

Bu tür kararlar kesindir.

Ayrıca konusu belirli parasal sınırı geçmeyen bazı vergi davaları, tam yargı davaları ve iptal davaları kesin olup istinafa konu edilemez; ivedi yargılama usulü ile merkezi ve ortak sınavlara ilişkin davalarda da istinaf yolu kullanılmaz, doğrudan temyiz süreleri uygulanır.

Temyiz, ilk derece mahkemeleri ve istinaf mercii olan bölge idare mahkemelerince verilen nihai kararların hukuka uygunluğunun denetlendiği başvuru yoludur.

Her karar temyiz edilemez; idari yargılama düzeninde temyiz, kanunda sayılan kararlar için öngörülmüş özel kanun yoludur.

Temyiz mercii Danıştay’dır.

Temyiz başvurusu Danıştay Başkanlığına hitaben yazılmış dilekçeyle yapılır; dilekçe kararı temyiz edilen mahkemeye verilir.

Karşı taraf 30 gün içinde cevap verebilir ve dosya Danıştay’a gönderilir.

Temyiz edilebilecek kararlar ve süreler farklıdır.

Bölge idare mahkemelerince istinaf incelemesi sonucunda verilip kanunda sayılan davalara ilişkin kararlar tebliğden itibaren 30 gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir.

Danıştay dava dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla baktığı davalarda verdiği kararlar da tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde temyiz edilebilir.

İvedi yargılama usulüne tabi uyuşmazlıklarda ilk derece mahkemesi kararları 15 gün içinde, merkezi ve ortak sınavlara ilişkin davalarda ise 5 gün içinde temyiz edilebilir.

Temyizde inceleme hukuka uygunluk bakımından yapılır.

Bozma nedenleri, görev ve yetki dışında bir işe bakılması, hukuka aykırı karar verilmesi ve usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyecek hata veya eksiklik bulunmasıdır.

Danıştay temyiz incelemesi sonunda onama, değiştirerek onama, bozma veya kısmen onama kısmen bozma kararı verebilir.

Onama ve değiştirerek onama kararlarıyla ilk derece mahkemesi veya bölge idare mahkemesi kararı kesinleşir ve uyuşmazlık sona erer.

Bozma kararı üzerine ilgili merci dosyayı öncelikle inceler, gerekli işlemleri tamamlar ve yeniden karar verir.

Bölge idare mahkemesi Danıştay’ın bozma kararına uyabileceği gibi kendi kararında ısrar da edebilir.

Olağanüstü kanun yolları kesinleşmiş hükümlere yönelir.

Kanun yararına temyiz, idare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin kesin olarak verdiği kararlar veya istinaf ya da temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen ve niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı olan kararlar için işletilir.

İlgili bakanlıkların göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden Başsavcı tarafından kanun yararına temyiz yoluna gidilir.

Temyiz isteği yerinde görülürse karar kanun yararına bozulur; fakat bu bozma daha önce kesinleşmiş merci kararının hukuki sonuçlarını kaldırmaz ve bozma kararı Resmi Gazete’de yayımlanır.