Hâkim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) Süreler Konu Anlatımı

İdari yargılamada süreler, davanın ne zaman açıldığı kadar, dava açıldıktan sonra dosyanın nasıl ilerleyeceğini de belirleyen usul araçlarıdır.

Süre, tarafların cevap verme imkânını, mahkemenin dosyayı tamamlamasını, üst mahkemeye başvuru hakkını ve mahkeme kararının idare tarafından uygulanmasını düzenler.

Bu yüzden süreler yalnızca takvim bilgisi değildir; idari yargılamanın düzenli, öngörülebilir ve tarafların katılımına açık biçimde işlemesini sağlar.

Dava, dilekçenin evrak bürosunca harç ve posta ücretleri alındıktan sonra deftere kaydedilmesiyle yargılama akışına girer.

Kayıt tarihi ve sayısı dilekçenin üzerine yazılır, dilekçe ilgili mahkemeye havale edilir ve dilekçe sahibine evrakın tarih ve sayısını gösteren ücretsiz bir alındı kâğıdı verilir.

Bu işlemden sonra mahkeme dava dilekçesini ilk incelemeye tabi tutar.

Görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, kesin ve yürütülmesi gereken işlem bulunup bulunmadığı, süre aşımı, husumet ve dilekçenin kanunda belirtilen bilgileri içerip içermediği bu aşamada incelenir.

Süre aşımının ilk inceleme başlıkları arasında yer alması, davanın zamanında açılmasının esasa geçilebilmesi için ne kadar önemli olduğunu gösterir.

İlk incelemede bir eksiklik görülmezse dava dilekçesi ve ekleri davalı idareye cevap vermesi için gönderilir.

Davalı idarenin kural olarak 30 gün içinde cevap vermesi gerekir.

Bu cevap, cevap dilekçesi, cevap layihası veya birinci savunma olarak adlandırılır.

İvedi yargılama usulünün uygulandığı davalarda bu süre 15 gündür.

Merkezi ve ortak sınavlara ilişkin davalarda ise cevap süresi 3 gündür.

Bu farklılık, bazı dava türlerinde yargılamanın daha hızlı tamamlanması gerektiğini gösterir.

Davalı idarenin cevap dilekçesi davacıya tebliğ edilir.

Davacı, idarenin cevabına en geç 30 gün içinde cevap verebilir; buna cevaba cevap denir.

Ancak ivedi yargılama usulünün uygulandığı davalarda ve merkezi ve ortak sınavlara ilişkin davalarda cevaba cevap aşaması yoktur.

Bu tür davalarda savunma süresinin dolmasıyla dosya tamamlanmış sayılır.

Normal akışta ise davalı idare, davacının ikinci dilekçesine 30 gün içinde cevap verir.

Bu cevap ikinci savunmadır ve davacıya tebliğ edilir; fakat davacı artık ikinci savunmaya cevap veremez.

Böylece dilekçeler aşaması tamamlanır.

Danıştay’ın ilk derece mahkemesi sıfatıyla gördüğü davalarda ayrı bir süre daha vardır.

Bu davalarda savcının esas hakkındaki düşüncesi taraflara tebliğ edilir ve taraflar tebliğden itibaren 10 gün içinde görüşlerini yazılı olarak bildirebilir.

Bu süre, dosyanın karar aşamasına yaklaşırken tarafların savcılık düşüncesi hakkında görüş açıklamasına imkân tanır.

Mahkeme, baktığı davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapabilir.

İhtiyaç duyulduğunda mahkeme, taraflardan veya ilgili kurumlardan belirlediği zaman aralığında bilgi ve belge sunulmasını ister.

Bu konudaki kararların ilgililerce süresi içinde yerine getirilmesi zorunludur.

İdare, elindeki bilgi ve belgeleri mahkemeye göndermek zorundadır.

Buradaki süre, sadece tarafların dilekçe verme hakkına değil, mahkemenin maddi dosyayı tamamlamasına da hizmet eder.

Kanun yollarında süreler daha görünür hâle gelir.

İstinaf, ilk derece mahkemesi kararlarına karşı en üst dereceli mahkemeden önce başvurulan kanun yoludur.

İstinafa yalnızca taraflar dilekçeyle başvurabilir ve istinaf süresi kararın taraflara tebliğinden itibaren 30 gündür.

İstinaf başvurusu yapılınca dosya, kararı veren mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine gider.

İstinaf yoluna başvurulması kural olarak mahkeme kararının yürütülmesini durdurmaz; ancak bölge idare mahkemesi teminat karşılığında yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.

Temyiz de belirli sürelerle işler.

Bölge idare mahkemelerince istinaf incelemesi sonucunda verilip kanunda sayılan davalara ilişkin kararlar, tebliğden itibaren 30 gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir.

Danıştay dava dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla baktığı davalarda verdikleri kararlar da tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde temyiz edilebilir.

İvedi yargılama usulüne tabi uyuşmazlıklarda ilk derece mahkemesi kararlarına karşı temyiz süresi 15 gündür.

Merkezi ve ortak sınavlara ilişkin davalarda ise ilk derece mahkemelerinin verdiği kararlar tebliğ tarihinden itibaren 5 gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir.

Temyiz dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf 30 gün içinde cevap verebilir.

Olağanüstü kanun yolu olan yargılamanın yenilenmesinde de süre vardır.

Başvuru yetkisi asıl davanın taraflarına aittir.

İlgili taraf, yargılamanın yenilenmesi sebebinin gerçekleştiği tarihten itibaren 60 gün içinde kararı veren asıl mahkemeye dilekçeyle başvurur.

Sebep gerçekten varsa mahkeme yargılamanın yenilenmesine karar verir ve yeniden yargılama yapar.

Sürelerin son halkası kararların uygulanmasıdır.

Esasa dair hükümler ile yürütmenin durdurulması kararları, idare bakımından bekletilebilecek tavsiye niteliğinde değildir.

İdare, kararın kendisine tebliğinden itibaren 30 gün içinde mahkeme kararını uygulamak zorundadır.