Yürütmenin durdurulması, iptal davası sürerken idari işlemin uygulanmasını geçici olarak askıya alan istisnai yargısal korumadır; davanın açılması kural olarak işlemi kendiliğinden durdurmaz. Anayasa m. 125 ve İYUK m. 27 uyarınca işlemin açıkça hukuka aykırı olması ile uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartları birlikte gerçekleşmeli ve karar gerekçeli olmalıdır. Mahkeme genel olarak idarenin savunmasını aldıktan veya süre geçtikten sonra karar verir; uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde sınırlı geçici koruma mümkündür. İdari yargıda mahkeme İYUK m. 20 gereği re'sen araştırma yapar; bu nedenle ispatı bütünüyle davacıya yükleyen mutlak bir formül doğru değildir, fakat istem sahibi somut hukuka aykırılık ve zarar iddialarını dayanaklarıyla açıklamalıdır. Kararlar kural olarak gecikmeksizin ve en geç otuz gün içinde uygulanır. Ancak 11 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7588 sayılı Kanun, İYUK m. 28/1'de sınırlı sayılan bazı personel, terör bağlantısı ve güvenlik soruşturması uyuşmazlıklarındaki göreve iade sonuçlu kararların uygulanmasını nihai kararın kesinleşmesine bağlamıştır.
Hakim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) Yürütmenin Durdurulması Konu Anlatımı
Yürütmenin Durdurulması konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Geçici korumanın işlevi
İdari işlem, hukuka uygunluk karinesinden yararlanır ve dava açılması kural olarak işlemin yürütülmesini durdurmaz.
İptal davası sonunda verilen karar beklenirken işlem bütün sonuçlarını doğurursa, sonradan iptal bazen etkili koruma sağlayamaz.
Yürütmenin durdurulması bu riski önlemek için işlemin uygulanmasını geçici olarak askıya alır.
Esas uyuşmazlığı kesin hükümle çözmez; mahkemenin o aşamadaki dosya üzerinden yaptığı geçici değerlendirmedir.
Anayasa'nın 125. maddesi ile İYUK'un 27. maddesi iki şartın birlikte gerçekleşmesini arar:
- İdari işlem açıkça hukuka aykırı olmalıdır.
- İşlemin uygulanması telafisi güç veya imkânsız zarar doğurmalıdır.
Yalnız hukuka aykırılık iddiası ya da yalnız ağır zarar ihtimali yeterli değildir.
Mahkeme, iki şartın neden somut olayda birlikte bulunduğunu kararında göstermek zorundadır.
Bu sıkı yapı, geçici korumanın davanın esasını peşinen sonuçlandırmadan etkili olmasını amaçlar.
İstem, savunma ve re'sen araştırma
Yürütmenin durdurulması talebe bağlıdır.
İstem sahibi, dava konusu işlemi, açık hukuka aykırılık gördüğü noktaları ve uygulamanın doğuracağı somut zararı açıklamalı; ulaşabildiği belge ve olguları sunmalıdır.
Bununla birlikte idari yargılama, medeni yargıdaki taraflarca hazırlama ilkesinin aynısı değildir.
İYUK m. 20 uyarınca Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar; gerekli belge ve bilgileri taraflardan ve ilgili yerlerden isteyebilir.
Bu nedenle “ispat yükü her durumda bütünüyle davacıdadır” cümlesi kurumun usul yapısını yanlış basitleştirir.
Davacının iddiasını somutlaştırma ve elindeki dayanakları sunma sorumluluğu ile mahkemenin re'sen araştırma yetki ve görevi birlikte çalışır.
Mahkeme kural olarak davalı idarenin savunmasını aldıktan veya savunma süresi geçtikten sonra yürütmenin durdurulması hakkında karar verir.
İdare, savunmayla birlikte işlemin dayanağı olan bilgi ve belgeleri de sunmalıdır.
Uygulanmakla etkisi tükenecek bir işlem varsa mahkeme, savunma alınana kadar geçici olarak yürütmeyi durdurabilir; savunma geldikten sonra yeniden karar verir.
Ancak kamu görevlileri hakkında atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri sırf bu nedenle uygulanmakla etkisi tükenecek işlem sayılmaz.
Bu ayrım, savunmasız geçici karar istisnasının genişletilmesini önler.
Kararın içeriği ve etkisi
Kabul kararında yalnız sonuç değil, işlemin hangi yönlerden açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanırsa ne tür telafisi güç veya imkânsız zarar doğacağı gösterilir.
Ret kararı davayı sona erdirmez; esas incelemesi devam eder.
Kabul de işlemi ortadan kaldırmaz, yalnız uygulanabilirliğini geçici olarak askıya alır.
İptal kararı ise esas hakkında verilir ve işlemin hukuk düzenindeki etkisini geriye yürüyen sonuçlarıyla kaldırma amacını taşır.
Karar, dava konusu işlemin uygulanmasını durdurduğu ölçüde idareyi bağlar.
İdare aynı hukuki ve maddi sebebe dayalı işlemlerle kararı etkisizleştiremez.
Yürütmenin durdurulması kararına uyulmaması veya geç uygulanması, İYUK m. 28'deki kararların uygulanması rejimi ve tazminat sorumluluğu bakımından sonuç doğurabilir.
Teminat, itiraz ve tekrarlanan istem
Yürütmenin durdurulması kararları kural olarak teminat karşılığında verilebilir; tarafların durumu ve değişiklik gerektiren şartlar gözetilerek teminat aranmayabilir.
İdareden ve adli yardımdan yararlanan kişiden teminat alınmaz.
Teminatın türü veya miktarı konusunda uyuşmazlığı karar veren merci çözer.
İYUK m. 27'de gösterilen görevli mercie, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir.
İtiraz üzerine verilen karar kesindir.
Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez; ancak sonradan ortaya çıkan yeni hukuki veya maddi sebep, aynı istemin basit tekrarından farklı değerlendirilir.
Vergi uyuşmazlıklarındaki özel düzen
Genel kuralın önemli istisnası vergi yargısındadır.
Vergi uyuşmazlığından doğan davanın açılması, tarh edilen vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler ile bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümüne ilişkin tahsil işlemini kanundaki kapsamda durdurur.
Buna karşılık ihtirazi kayıtla verilen beyanname üzerine yapılan işlemler ile tahsilat işlemlerine karşı açılan davalar kendiliğinden durma sonucunu doğurmaz; koşulları varsa ayrıca yürütmenin durdurulması istenir.
İşlemden kaldırılan dosya ve yeniden işleme alma gibi kanundaki özel hâller de ayrıca izlenmelidir.
Bu nedenle “her idari dava otomatik durdurur” kadar “hiçbir vergi davası otomatik durdurmaz” ifadesi de yanlıştır.
Kararın uygulanması ve otuz günlük üst süre
İYUK m. 28'e göre Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının gereği idarece gecikmeksizin yerine getirilir; genel üst sınır kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz gündür.
Kanun yolu başvurusu, ayrıca bir durdurma kararı veya kanuni istisna yoksa bu genel uygulama yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Kararın hiç veya gereği gibi uygulanmaması nedeniyle idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.
11 Temmuz 2026 tarihli yeni kesinleşme istisnası
7588 sayılı Kanun 2 Temmuz 2026'da kabul edilmiş, 11 Temmuz 2026 tarihli ve 33307 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış ve aynı gün yürürlüğe girmiştir.
Kanunun 7. maddesi İYUK m. 28/1'e sınırlı bir istisna eklemiştir.
Buna göre aşağıdaki gruplara ilişkin olup göreve iade sonucu doğuran belirli mahkeme kararları uyarınca yapılacak işlemler, nihai karar kesinleştikten sonra yerine getirilir:
- Millî Savunma Bakanlığının sayılan teşkilat ve kuruluşlarındaki personel ile adayları ve Millî Savunma Üniversitesi askerî öğrenci ve adayları,
- Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet teşkilatlarının personel ve adayları ile ilgili akademi ve eğitim kurumlarındaki öğrenci ve adaylar,
- Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı personeli,
- kanunda belirtilen terör örgütleriyle eylem birliği, yardım, kamu kaynağını destek amacıyla kullanma, propaganda veya iltisak gerekçeleriyle kamu görevine alınmayan ya da görevden, meslekten veya sözleşmeden ayrılan/çıkarılan kişiler,
- 375 sayılı KHK'nin geçici 35. maddesi uyarınca kurulan işlemlere ve güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının olumsuz değerlendirilmesine ilişkin davalar.
Bu hüküm bütün iptal veya yürütmenin durdurulması kararlarını kesinleşmeye bağlamaz.
İstisnanın kişi, işlem sebebi ve göreve iade sonucu bakımından kanundaki kapsamı birlikte aranır.
Kapsam dışındaki kararlar için gecikmeksizin ve en geç otuz gün içinde uygulama kuralı sürer.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Yürütmenin Durdurulması anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Yürütmenin Durdurulması konusu Hakim-Savcı Adli Yargı düzeyindeki İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- İtirazBir karara veya işleme karşı, kararı veren mercie ya da bir üst mercie yapılan başvurudur. İcra hukukunda ayrıca borçlunun ödeme emrine karşı çıkmasını ifade eder.
- KabulDavalının, davacının talep sonucunu kısmen veya tamamen kabul etmesidir. Kabul edilen kısım bakımından yargılama sona erer.
- GörevBir davaya hangi tür ve derecedeki mahkemenin bakacağını belirleyen, kural olarak kamu düzenine ilişkin ve resen dikkate alınan bir dava şartıdır.
- YetkiBir davaya yer (coğrafi) bakımından hangi mahkemenin bakacağını belirleyen kuraldır. Kesin yetki hâlleri dışında taraf iradesiyle değişebilir.
- İptal DavasıBir idari işlemin; yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali için idari yargıda açılan davadır.
- Yürütmenin Durdurulmasıİptal davasında; telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık koşulları birlikte gerçekleştiğinde işlemin uygulanmasının geçici olarak durdurulmasıdır.
- İptal Davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali için idari yargıda açılan davadır. Menfaati ihlal edilenlerce açılabilir.
- Yürütmenin Durdurulmasıİdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde, mahkemece işlemin yürütmesinin geçici olarak durdurulmasıdır.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 9 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi