Hâkim-Savcı Piyasa Türleri (Tam Rekabet ve Aksak Rekabet Piyasaları) Konu Anlatımı

Piyasa yapısı, bir mal veya hizmet piyasasında firmaların nasıl davrandığını belirleyen çerçevedir.

Kaynak metindeki piyasa soruları, dört ana başlığı öne çıkarır: tam rekabet, monopol, monopolcü rekabet ve oligopol.

Bu ayrımlar sadece isimlendirme değildir; fiyatın nasıl belirlendiğini, firmanın üretim kararında ne kadar bağımsız olduğunu ve uzun dönemde kârın nasıl şekillendiğini gösterir.

Tam rekabet piyasası teorik olarak en rekabetçi yapıdır.

Çok sayıda alıcı ve satıcı bulunur, mallar homojendir, piyasaya giriş ve çıkış serbesttir ve alıcı ile satıcılar piyasa hakkında tam bilgiye sahiptir.

Bu durumda tek bir firma piyasa fiyatını belirleyemez; fiyat piyasada oluşur ve firma bu fiyatı veri kabul eder.

Kaynak metindeki “tam rekabet firmasının talep esnekliği sonsuzdur” ve “fiyatlar üreticiler tarafından serbestçe belirlenmez” mantığı bu koşullara dayanır.

Monopolde piyasa tek satıcının kontrolündedir.

Tek girişimcinin piyasaya egemen olması, fiyat ve miktar kararında tam rekabete göre çok daha geniş bir hareket alanı yaratır.

Monopolcü firma için talep eğrisi aynı zamanda ortalama hasılat eğrisidir; satış miktarı arttığında fiyatın düşmesi gerekebileceği için marjinal hasılat ortalama hasılattan farklılaşır.

Monopolün fiili, doğal, yasal veya akdi nedenlerle ortaya çıkabileceği; siyasi nedenin bu klasik nedenler arasında sayılmadığı da kaynak metindeki tipik ayrımlardandır.

Monopolcü rekabet, rekabet ile farklılaşmanın birlikte bulunduğu yapıdır.

Piyasada çok sayıda alıcı ve satıcı vardır, firmalar birbirinden bağımsız hareket eder, fakat ürünler homojen değildir.

Her firma ürününü marka, nitelik, hizmet veya algı yoluyla farklılaştırır.

Bu nedenle firma belirli ölçüde fiyatı etkileyebilir; ancak piyasaya giriş çıkış kolay olduğu için uzun dönemde ekonomik kârın erimesi beklenir.

Bu başlıkta “ürün farklılaştırması” kilit ayırt edici ifadedir.

Oligopolde az sayıda büyük firma bulunur ve her firmanın üretim ya da fiyat kararı diğerlerini etkiler.

Bu karşılıklı bağımlılık, oligopol analizini diğer piyasa türlerinden ayırır.

Fiyat önderliği teorisi, piyasada lider konumdaki firmanın fiyatı belirlediği ve diğerlerinin onu izlediği durumu açıklar.

Dirsekli talep teorisi fiyat katılığını anlatmak için kullanılır.