Mali Müşavirlik Maliyet Muhasebesi Maliyet-Hacim-Kâr Analizi ve Başabaş Noktası Konu Anlatımı

Maliyet-hacim-kâr analizi, işletmenin satış hacmi değiştikçe maliyet ve kâr sonucunun nasıl değişeceğini anlamaya yarar.

Bu analizde maliyetler sabit ve değişken davranışlarına göre okunur.

Sabit giderler belirli faaliyet aralığında toplam olarak değişmez; değişken giderler ise üretim veya satış hacmiyle birlikte artar ya da azalır.

Satış gelirinden değişken giderler çıkarıldığında kalan tutar katkı payıdır.

Katkı payı önce sabit giderleri karşılar; sabit giderler karşılandıktan sonra kalan kısım kâra dönüşür.

Başabaş noktası, işletmenin kâr ya da zarar etmediği satış düzeyidir.

Miktar cinsinden başabaş noktası, toplam sabit giderlerin birim katkı payına bölünmesiyle bulunur.

Birim katkı payı, birim satış fiyatından birim değişken giderin çıkarılmasıdır.

Örneğin bir mamulün satış fiyatı 35 lira, birim değişken maliyeti 25 lira ise birim katkı payı 10 liradır.

Toplam sabit gider 54.000 lira olduğunda başabaş miktarı 54.000 bölü 10, yani 5.400 birim olur.

Bu hesap, kaç birim satıldığında sabit giderlerin tamamen karşılanacağını gösterir.

Satış tutarı cinsinden başabaş noktası, toplam sabit giderlerin katkı oranına bölünmesiyle hesaplanır.

Katkı oranı toplam net satışlar ile toplam değişken giderler arasındaki farkın toplam net satışlara bölünmesiyle bulunur.

Aynı oran birim düzeyde birim satış fiyatı ile birim değişken gider arasındaki farkın birim satış fiyatına bölünmesiyle de görülebilir.

Kaynak nottaki örnekte toplam sabit gider 80.000 lira, beklenen satış 200.000 lira ve toplam değişken gider 100.000 lira olduğunda katkı oranı 0,5 olur; başabaş satış tutarı 80.000 bölü 0,5 ile 160.000 liradır.

Analiz kapasite kullanım oranı açısından da yapılabilir.

Başabaş noktasındaki kapasite kullanım oranı, toplam sabit giderlerin toplam katkı payına oranlanmasıyla bulunur.

Bu gösterim özellikle işletmenin mevcut kapasitesinin hangi bölümünde sabit giderlerini karşıladığını anlamaya yarar.

Satış hedefi, kapasite planı ve fiyat kararı birlikte değerlendirildiğinde, işletme yalnızca kaç birim satacağını değil, hangi satış bileşiminin sabit giderleri taşıyacağını da görür.

SMMM açısından bu konuda en sık hata, katkı payı ile kârı aynı şey sanmaktır.

Katkı payı satış gelirinden değişken giderler çıktıktan sonra kalan tutardır; doğrudan kâr değildir, çünkü önce sabit giderleri karşılar.

İkinci hata, başabaş tutarı ile başabaş miktarını karıştırmaktır.

Miktar hesabında birim katkı payı, tutar hesabında katkı oranı kullanılır.