Standart Maliyet Yöntemi ve Sapma Analizi Konu Anlatımı

Standart maliyet yöntemi, maliyet muhasebesini yalnızca gerçekleşeni kaydeden bir sistem olmaktan çıkarıp kontrol aracı haline getirir.

Standart maliyet, üretim veya satış yapılmadan önce belirlenmiş, işletmenin amacına ulaşması için katlanması gereken maliyetin parasal ifadesidir.

Kaynak not standart ile bütçe arasındaki farkı da bu çerçevede açıklar: standartlar daha çok birim miktar veya birim tutar, bütçeler ise toplam miktar veya toplam tutar olarak anlaşılır.

Bu nedenle standart maliyet, bütçenin ürün veya faaliyet birimine indirilmiş hali gibi çalışır.

Bir kontrol sisteminin üç temel unsuru vardır.

Önce standart performans düzeyi belirlenir.

Sonra fiili performans ölçülür.

En sonunda standart ile fiili sonuç karşılaştırılır.

Aradaki fark sapmadır.

Sapma yalnızca matematiksel fark değildir; yöneticinin hangi alanda müdahale edeceğini gösteren geri bildirimdir.

Maliyet muhasebecisi sapmaları raporlar, fakat sapmanın nedeni işletmenin büyüklüğüne, üretim yapısına, teknoloji düzeyine ve faaliyet koşullarına göre değişir.

Bu yüzden sapma analizi, formülü ezberlemek kadar farkın davranışını yorumlamayı da gerektirir.

Standartların belirlenmesi çok aktörlü bir süreçtir.

Direkt ilk madde ve malzeme standardında satın alma fiyatları, beklenen fiyat değişiklikleri ve bir mamulde kullanılacak malzeme miktarı dikkate alınır.

Direkt işçilik standardında üretim bölümü yöneticileri ve endüstri mühendisleri zaman etütleriyle gerekli süreyi belirler; muhasebeciler bu süreyi ücret düzeyi ve sosyal haklarla parasal değere çevirir.

Değişken genel üretim maliyetlerinde giderin faaliyet hacmiyle nasıl değiştiği incelenir; sabit genel üretim maliyetlerinde beklenen sabit tutarlar belirlenir.

Standartlar uygulamaya geçmeden önce gözden geçirilir ve üst yönetimce onaylanır.

Standartlar ideal ve uygulanabilir olarak ikiye ayrılır.

İdeal standartlar, makinelerin hiç bozulmadığı, işin kesintiye uğramadığı ve işçilerin yüzde yüz verimli çalıştığı koşulları varsayar; bu nedenle ulaşılması pratikte mümkün değildir.

Uygulanabilir standartlar sıkı fakat başarılabilir standartlardır.

Normal makine durmaları, çalışan molaları ve olağan çalışma koşulları dikkate alınır.

Bu standartlar sapmaları normal dışı farklılıkların göstergesi haline getirir; nakit akışı ve stok planlamasında da daha gerçekçi sonuç verir.

Sapma analizinde malzeme, işçilik ve genel üretim giderleri ayrı ayrı izlenir.

Direkt ilk madde ve malzeme fiyat farkı, fiili fiyat ile standart fiyat arasındaki farkın fiili miktarla çarpılmasıdır.

Malzeme miktar farkı, fiili miktar ile standart miktar farkının standart fiyatla çarpılmasıdır.

Direkt işçilikte ücret farkı fiili ücret ile standart ücret farkını fiili süreyle, süre farkı ise fiili süre ile standart süre farkını standart ücretle ilişkilendirir.

Genel üretim giderlerinde bütçe farkı fiili genel üretim gideri ile olması gereken bütçelenmiş tutarı karşılaştırır; verim farkı fiili çalışma hacmi ile standart çalışma hacmi arasındaki etkiyi, kapasite farkı ise beklenen kapasite ile fiili kapasite arasındaki etkiyi gösterir.