Maliyet Muhasebesinin Temel Kavramları ve Amaçları Konu Anlatımı

Maliyet muhasebesi, üretim işletmesinin içindeki maliyet hareketlerini görünür hale getiren sistemdir.

Üretilen mamul veya sunulan hizmet, tek bir giderden oluşmaz; ilk madde ve malzeme, işçilik ve genel üretim giderleri gibi farklı maliyet unsurları birlikte çalışır.

Bu unsurların hangi türde doğduğunu, hangi gider yerinde oluştuğunu ve hangi mamul ya da hizmetle ilişkilendirileceğini izleyen hesap düzeni maliyet muhasebesinin konusudur.

Bu nedenle maliyet muhasebesini yalnızca 710, 720 veya 730 hesaplarını kullanmak gibi dar bir kayıt işi olarak görmek eksik olur.

Asıl mesele, üretim sürecindeki fedakarlıkları ölçülebilir maliyet bilgisine dönüştürmektir.

Maliyet muhasebesinin birinci amacı mamul maliyetini saptamaktır.

Bir dönemde üretilen mamullerin maliyeti bulunmadan satılan mamullerin maliyeti, brüt satış karı veya zararı, elde kalan mamul stokları ve satış fiyatına ilişkin değerlendirmeler sağlıklı yapılamaz.

Genel muhasebenin gelir tablosu ve bilanço üretmesi de bu bilgiye bağlıdır.

Gelir tablosunda satış hasılatının karşısına konacak satılan mamul maliyeti, maliyet muhasebesinden gelir; bilançoda görülecek yarı mamul ve mamul stoklarının tutarı da yine maliyet hesaplamasına dayanır.

İkinci amaç maliyet kontrolüdür.

Kontrol, gerçekleşen maliyetlerin önceden belirlenmiş maliyetlerle karşılaştırılmasıyla başlar.

Fiili tutar standarttan veya bütçeden sapıyorsa, yalnızca farkı görmek yetmez; farkın hangi unsurdan, hangi gider yerinden veya hangi faaliyet düzeyinden kaynaklandığı araştırılır.

Böylece yönetici enerji, işçilik, malzeme kullanımı, bakım onarım veya kapasite gibi alanlarda düzeltici önlem alabilir.

Maliyet muhasebesi bu yönüyle geriye dönük kayıt değil, gelecekteki davranışı düzelten bir bilgi sistemidir.

Üçüncü amaç planlamaya yardımcı olmaktır.

İşletme amaçlarını ve bu amaçlara ulaşma yollarını belirlediğinde, bu planların muhasebe dilindeki karşılığı bütçelerdir.

Üretim, satış, gider ve nakit planları rakamsal hale gelir; dönem içinde gerçekleşen sonuçlar bu planlarla karşılaştırılır ve başarı raporları yönetime sunulur.

Dördüncü amaç ise özel yönetim kararlarına bilgi sağlamaktır.

Bir siparişin kabul edilip edilmeyeceği, bir ürünün fiyatı, kapasitenin nasıl kullanılacağı veya maliyet düşürme alanları gibi kararlar, zamanlı ve sağlıklı maliyet bilgisi olmadan verilemez.

Genel muhasebe ile maliyet muhasebesi birbirinden kopuk değildir.

Genel muhasebe dış kullanıcıya dönük mali tablo üretirken, maliyet muhasebesi işletme içi karar kullanıcılarına üretim maliyeti bilgisi sunar; fakat ikisi birbirini besler.

Fiili maliyet sisteminde ilk madde ve malzeme, işçilik ve genel üretim giderlerine ilişkin bilgiler genel muhasebe kayıtlarından alınır.