Maliyetlerin Sınıflandırılması (Gider Çeşitleri) Konu Anlatımı

Maliyet sınıflandırmasının başlangıç noktası, birbirine yakın görünen dört kavramı doğru ayırmaktır.

Harcama, bir varlık edinmek, hizmet sağlamak veya bir zararı karşılamak için para ödeme, mal verme, hizmet sunma, borç altına girme ya da ortaklık hakkı tanıma gibi fedakarlıklardır.

Maliyet, bu fedakarlığın belirli bir amaçla ilişkilendirilmiş parasal ifadesidir.

Bir ekonomik değeri oluşturmak için elden çıkarılan ekonomik değerlerin toplamı da bu anlamda maliyet sayılır.

Gider ise faydası tüketilmiş maliyetin dönem hasılatından düşülen kısmıdır.

Zarar, faaliyetlerin normal yürütülmesi için gerekli olmayan veya normal ölçüleri aşan harcama ve tüketimlerdir.

Bu ayrım, hangi tutarın stokta taşınacağı, hangisinin gelir tablosuna gideceği ve hangisinin olağandışı sonuç doğuracağı açısından belirleyicidir.

Giderlerin çeşitlerine göre sınıflandırılması, giderin niteliğini gösterir.

İlk madde ve malzeme giderleri, işçi ücret ve giderleri, memur ücret ve giderleri, dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler, çeşitli giderler, vergi resim ve harçlar, amortismanlar ve finansman giderleri bu eksende izlenir.

Bu bakış, giderin ne olduğuna odaklanır; örneğin elektrik dışarıdan sağlanan fayda ve hizmet, amortisman ise duran varlığın kullanım payıdır.

Tek başına gider çeşidi, giderin üretim maliyetine mi yoksa dönem giderine mi gideceğini her zaman göstermez.

Fonksiyonlarına göre sınıflandırma, giderin işletmede hangi amaçla kullanıldığını anlatır.

Stok maliyet giderleri içinde alış giderleri ve üretim giderleri yer alır.

Üretim giderleri direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleri olarak mamul maliyetinin ana omurgasını kurar.

Dönem giderleri ise araştırma geliştirme, pazarlama satış ve dağıtım, genel yönetim ve finansman giderleri gibi üretim maliyetine değil, ilgili dönemin sonucuna aktarılan giderlerdir.

Bu ayrım satılan mamul maliyeti tablosu ile gelir tablosu arasındaki köprüyü kurar.

Ürünlere yüklenme bakımından direkt ve endirekt ayrımı yapılır.

Direkt gider, belirli bir mamul veya hizmetin maliyetine dağıtım anahtarı kullanmadan doğrudan yüklenebilen giderdir.

Endirekt gider ise mamule doğrudan izlenemediği veya izlenmesi ekonomik olmadığı için bir dağıtım ölçüsüyle yüklenir.

Üretim hacmiyle ilişki bakımından sabit gider belirli bir faaliyet aralığında aynı kalan, değişken gider hacme bağlı olarak artıp azalan giderdir.

Yarı değişken gider faaliyet durduğunda tamamen ortadan kalkmayan ama hacimle değişen; yarı sabit gider ise belirli aralıkta sabit kalıp hacim eşiği aşılınca sıçrama gösteren giderdir.

Gider yeri kavramı bu sınıflandırmaları işletmenin organizasyonuna bağlar.

Üretim ve hizmetlerin yapıldığı, maliyetlerin oluştuğu örgüt birimleri gider yeri olarak izlenir.

Esas üretim, yardımcı üretim, yardımcı hizmet, yatırım, araştırma geliştirme, pazarlama satış dağıtım ve genel yönetim gider yerleri bu yapının parçalarıdır.