GVK'ya göre ticari kazanç, her türlü ticari ve sınai faaliyetten doğan kazançtır. Gerçek usulde tespit iki esasa dayanır. Bilanço esasında kazanç, dönem sonu ve dönem başı öz sermaye değerleri arasındaki olumlu farktır; dönem içindeki işletmeye eklemeler düşülür, işletmeden çekişler eklenir. İşletme hesabı esasında kazanç, hasılat ile giderler arasındaki olumlu farktır. Hasılat yalnız tahsil edilen paradan değil tahakkuk eden alacaklardan; gider de yalnız ödemeden değil borçlanılan tutarlardan oluşur. Mal alım satımı yapanlarda dönem başı emtia mevcudu gidere, dönem sonu mevcudu hasılata eklenir ve değerleme VUK hükümlerine göre yapılır. Her iki yöntemde GVK m. 40'taki indirilebilir giderler ve m. 41'deki indirilemeyen ödemeler gözetilir. Defter biçimi farklı olsa da amaç sermaye hareketlerini faaliyet sonucundan ayırıp safi ticari kazancı bulmaktır.
Gerçek Usulde Vergilendirme (Bilanço ve İşletme Hesabı Esası) Konu Anlatımı
Gerçek Usulde Vergilendirme (Bilanço ve İşletme Hesabı Esası) konusunun özeti ve anlatımı — Mali Müşavirlik Gelir Üzerinden Alınan Vergiler dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Mali Müşavirlik konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Mali Müşavirlik ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Ticari kazanç ve gerçek usul
GVK m. 37, her türlü ticari ve sınai faaliyetten doğan kazancı ticari kazanç sayar.
Gerçek usulde amaç, işletmeye giren bütün parayı doğrudan gelir kabul etmek değil, hesap dönemine ait safi faaliyet sonucunu bulmaktır.
Kanun bunun için bilanço esası ile işletme hesabı esasını düzenler.
Hangi esasa tabi olunacağı vergi ve defter mevzuatına göre belirlenir; mükellef yöntemi yalnız daha elverişli gördüğü için serbestçe seçemez.
Bilanço esası
GVK m. 38'e göre bilanço esasında ticari kazanç, hesap dönemi sonunda ve başında işletmeye dâhil öz sermaye değerleri arasındaki olumlu farktır.
Ancak öz sermayedeki her artış faaliyet kazancı değildir.
Bu nedenle dönem içinde işletme sahiplerince işletmeye eklenen değerler farktan indirilir; işletmeden çekilen değerler ise farka eklenir.
Basit bir akış şöyle okunur:
- Dönem sonu öz sermayeden dönem başı öz sermaye çıkarılır.
- İşletme sahibinin dönem içinde koyduğu sermaye kazanç olmadığı için düşülür.
- İşletme sahibinin çektiği değer faaliyet sonucunu azalttığı için yeniden eklenir.
- Değerleme ve gider hükümleri uygulanarak vergiye esas safi kazanca ulaşılır.
Örneğin öz sermaye yalnız işletme sahibinin yeni para koyması nedeniyle artmışsa bu artış ticari faaliyet kazancı değildir.
Tersine işletme kâr etmiş, fakat kazancın bir bölümü sahibi tarafından çekilmişse yalnız dönem sonu öz sermayesine bakmak gerçek sonucu eksik gösterir; çekişin eklenmesi gerekir.
İşletme hesabı esası ve tahakkuk
GVK m. 39'da işletme hesabı esasındaki ticari kazanç, bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat ile giderler arasındaki olumlu farktır.
Kanun “elde edilen hasılat”ı, tahsil olunan paralar ile tahakkuk eden alacakların toplamı; giderleri ise ödenen ve borçlanılan meblağların toplamı olarak açıklar.
Dolayısıyla bu yöntem yalnız kasa giriş ve çıkışına dayanan saf bir nakit hesabı değildir.
Bir mal veya hizmet satılmış ve bedeli üzerinde alacak doğmuşsa, para sonraki dönemde tahsil edilecek olsa bile tahakkuk eden alacak dönemin hasılatında dikkate alınabilir.
Aynı şekilde işletmeyle ilgili gider borcu doğmuşsa ödeme sonraki tarihte yapılsa da ilgili hesap dönemine bağlanır.
Tahakkuk için tutarın ve hukuki talebin yeterince kesinleşmiş olması gerekir; henüz doğmamış veya yalnız olası bir gelir ya da gider kayda alınmaz.
Emtia mevcudu düzeltmesi
Mal alım satımı yapan işletmelerde dönem içi alış ve satış hareketleri tek başına kazancı doğru göstermez; satılmadan kalan emtia gelecek döneme taşınır.
GVK m. 39 bu nedenle dönem başındaki emtia mevcudunun değerini giderlere, dönem sonundaki emtia mevcudunun değerini hasılata ekler.
Dönem başı stok önceki dönemden devreden maliyeti, dönem sonu stok ise henüz satılmamış maliyetin bu dönemin gideri sayılmamasını sağlar.
Örnek olarak dönem içinde satın alınan malların bir bölümü yıl sonunda hâlâ depodaysa, bu malların tamamını dönem giderinde bırakmak kazancı gereğinden düşük gösterir.
Dönem sonu mevcudunun hasılat tarafına eklenmesi bu etkiyi düzeltir.
Emtia mevcudu Vergi Usul Kanunu'nun değerleme hükümlerine göre belirlenir; gelişigüzel piyasa tahmini kullanılmaz.
İndirilecek giderler
GVK m. 40, ticari kazancın elde edilmesi ve sürdürülmesiyle ilgili genel giderler başta olmak üzere indirilebilecek gider gruplarını düzenler.
İşle bağlantı, belgelendirme, dönemsellik ve kanundaki özel koşullar birlikte aranır.
Personelin işyerindeki iaşe ve ibate giderleri, tedavi ve ilaç giderleri, işle ilgili seyahat ve ikamet giderleri, işte kullanılan taşıt giderleri, ayni vergi ve harçlar ile amortismanlar kanundaki şartları altında bu çerçevede değerlendirilebilir.
Bir harcamanın işletme tarafından yapılmış olması tek başına yeterli değildir.
Harcamanın ticari kazancın elde edilmesi veya devamıyla bağı bulunmalı, kişisel tüketim niteliği taşımamalı, doğru döneme kaydedilmeli ve mevzuatın aradığı belgeyle desteklenmelidir.
Özel bir gider türünde oran, tutar veya araç sınırlaması varsa genel gider kuralı bu özel sınırı ortadan kaldırmaz.
İndirilemeyen ödemeler
GVK m. 41, işletme sahibinin kişisel alanı ile işletmenin vergi matrahını ayırır.
İşletme sahibinin, eşinin ve küçük çocuklarının işletmeden çektiği para veya ayni değerler gider değildir.
Bu kişilere işletmeden ödenen bazı aylık, ücret, ikramiye, komisyon ve tazminatlar ile işletmeye konan sermaye veya cari hesap üzerinden yürütülen faizler de maddede öngörülen kapsamda indirilemez.
Para ve vergi cezaları ile kanunun özel olarak dışladığı başka giderler de matrahı azaltmaz.
Bu kuralların amacı, sahibin özel harcamasını veya sermayenin karşılığını işletme gideri gibi göstererek kazancı azaltmasını önlemektir.
Muhasebe kaydının “gider” adıyla yapılmış olması vergi hukukunda otomatik indirim hakkı doğurmaz; GVK m. 40 ve m. 41 birlikte kontrol edilir.
İki yöntemi karşılaştırma
Bilanço esası işletmenin net varlık durumundaki değişimden, işletme hesabı esası hasılat-gider akışından hareket eder.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Gerçek Usulde Vergilendirme (Bilanço ve İşletme Hesabı Esası) anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Gelir Üzerinden Alınan Vergiler dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Gerçek Usulde Vergilendirme (Bilanço ve İşletme Hesabı Esası) konusu Mali Müşavirlik YMM düzeyindeki Gelir Üzerinden Alınan Vergiler dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %10. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- TÜRMOB-TESMER — 2026/3 SGS uygulamasını Ankara Üniversitesi Sınav Yönetim Merkezi (ANKUZEF-ASYM) yaparMali Müşavirlik Sınavları sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- TESMER — Sınav DuyurularıTESMER resmî duyuruları: staja giriş ve yeterlilik (SMMM) sınav takvimi, başvuru ve sonuç bilgileri.
- TEOS Başvuru SistemiStaja giriş, staj ve yeterlilik başvurularının yapıldığı TESMER TEOS portalı.
- TÜRMOBTürkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği resmî sitesi.
- e-DevletSınav başvuru, ödeme ve belge işlemleri için e-Devlet kapısı.
Sık Sorulan Sorular
Gelir Üzerinden Alınan Vergiler dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 23 konu içerir.
- Gelir Vergisinde Mükellefiyet (Tam ve Dar Mükellefiyet)
- Basit Usulde Vergilendirme
- Esnaf Muaflığı, İstisnalar ve İndirimler
- Zirai Kazançlar
- Ücretler
- Serbest Meslek Kazançları
- Gayrimenkul Sermaye İratları
- Menkul Sermaye İratları
- Diğer Kazanç ve İratlar (Değer Artışı Kazançları ve Arızi Kazançlar)
- Yıllık Beyanname ve Beyan Edilecek Gelirler
- Diğer İndirimler ve Mahsuplar
- Vergi Tevkifatı ve Geçici Vergi
- Kurumlar Vergisinde Mükellefiyet, Muafiyet ve İstisnalar
- İndirilecek Giderler ve Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
- Örtülü Sermaye
- Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı
- Kontrol Edilen Yabancı Kurum Kazancı
- Tasfiye, Birleşme, Devir ve Bölünme İşlemleri
- Kurumlar Vergisi Beyanı, Tevkifat ve Dar Mükellefiyette Vergileme
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Mali Müşavirlik soru çözme rehberi