Kurumlar vergisi analizinde sıra; mükellef grubu, tam veya dar mükellefiyet, safi kurum kazancı, muafiyet, kazanç istisnası, indirim, oran ve yurt içi asgari kurumlar vergisi kontrolüdür. Beş mükellef grubu sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıklarıdır. Kanuni veya iş merkezinden biri Türkiye'de olanlar tam, ikisi de Türkiye dışında olanlar dar mükelleftir. Muafiyet kurumu belirli koşullarla vergi dışı bırakırken istisna belirli kazancı matrahtan çıkarır; indirim ise istisnadan sonra kalan kazanca uygulanır. Güncel analizde yurt içi ve yurt dışı iştirak kazançlarının ayrı şartları, 27 Kasım 2024'ten beri yüzde 50 olan iştirak hissesi satış kazancı istisnası, yalnız 15 Temmuz 2023'ten önce aktife giren taşınmazlarda yüzde 25'lik geçiş istisnası ve KVK 5/1-d kapsamındaki fon ve ortaklıklarda emeklilik yatırım fonları hariç taşınmaz kazançlarına bağlı en az yüzde 50 dağıtım koşulu dikkate alınır. 2026'da genel oran yüzde 25, kanunda sayılan kurumlarda yüzde 30'dur. KVK 32/C kapsamındaki yurt içi asgari kurumlar vergisi, 2025 ve sonraki kazançlarda kanuni istisna ve indirimlerin hangilerinin asgari tabandan düşülebileceği ayrıca incelenerek hesaplanır.
Kurumlar Vergisinde Mükellefiyet, Muafiyet ve İstisnalar Konu Anlatımı
Kurumlar Vergisinde Mükellefiyet, Muafiyet ve İstisnalar konusunun özeti ve anlatımı — Mali Müşavirlik Gelir Üzerinden Alınan Vergiler dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Mali Müşavirlik konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Mali Müşavirlik ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Vergi dışı alan tek bir kavram değildir
Kurumlar vergisinde “vergi dışı” denilen sonuç farklı hukuki kapılardan doğabilir.
Bir yapı KVK'daki mükelleflerden olmayabilir; mükellef olduğu hâlde özel muafiyet koşullarını taşıyabilir; belirli bir kazancı istisna olabilir; matrahtan bir indirim yapılabilir veya başka döneme ait zarar mahsup edilebilir.
Bu kurumların sırası ve sonuçları aynı değildir.
Muafiyet, kanunda sayılan kurumun koşulları sağladığı sürece mükellefiyet alanı dışında tutulmasıdır.
İstisna, mükellefin belirli kazancını vergi dışında bırakır.
İndirim ise kurum kazancı ve istisnalar belirlendikten sonra kanunun izin verdiği tutarın matrahtan düşülmesidir.
İstisna veya indirim bulunması, yurt içi asgari kurumlar vergisi hesabında aynı tutarın mutlaka tabandan da çıkarılacağı anlamına gelmez.
Mükellef ve mükellefiyet filtresi
KVK beş mükellef grubu düzenler: sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıkları.
Önce somut yapı bu gruplardan birine yerleştirilir.
Ardından kanuni merkez ve iş merkezi incelenir.
Merkezlerden biri Türkiye'deyse tam mükellefiyet ve dünya çapındaki kazanç; ikisi de Türkiye dışındaysa dar mükellefiyet ve Türkiye'de elde edilen kazançlar esastır.
Dar mükellefiyet bir istisna değildir.
Vergileme yetkisinin coğrafi kapsamını sınırlar.
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması varsa iç hukuk sonucundan sonra anlaşmanın uygulanabilirliği ayrıca denetlenir.
Kurum muafiyetleri koşulludur
KVK 4'te kamu idarelerine ait bazı eğitim, sağlık, kültür ve sosyal hizmet işletmeleri, yerel idarelerin belirli işletmeleri, kanuni koşulları taşıyan kooperatifler ve başka kurumlar için muafiyetler bulunur.
Başlıktaki kurum adına bakmak yeterli değildir.
Faaliyetin niteliği, kazanç amacı, yalnız üyelerle işlem, ortak dışı işlem, sermaye üzerinden kazanç dağıtımı ve ilgili özel koşullar tek tek kontrol edilir.
Koşul kaybedilirse muafiyet sonucu da değişebilir.
İştirak kazançlarında güncel ayrımlar
Tam mükellef başka bir kurumdan alınan olağan iştirak kâr payında KVK 5/1-a kapsamı değerlendirilir; genel olarak asgari pay oranı ve elde tutma süresi aranmaz.
Fon ve yatırım ortaklığı gelirleri için özel kapsam ve dışlamalar bulunduğundan tüm dağıtımlar aynı sonuca bağlanamaz.
Yurt dışı iştirak kazancında KVK 5/1-b'nin olağan şartlı istisnası ile en az yüzde 50 paya ve süresinde Türkiye'ye transfere bağlı yüzde 50'lik alternatif istisna ayrıdır.
Olağan yolda en az yüzde 10 pay, bir yıllık elde tutma, gerekli yabancı vergi yükü ve beyanname tarihine kadar transfer koşulları birlikte aranır.
Bir olaya iki yol aynı anda eklenerek daha yüksek istisna yaratılamaz.
Varlık satışında tarih filtresi
İştirak hisseleri ile kanunda sayılan kurucu senedi, intifa senedi, rüçhan hakkı ve belirli fon katılma payları en az iki tam yıl aktifte tutulmuşsa ve fon hesabı, tahsil ve faaliyet konusu gibi diğer koşullar sağlanıyorsa satış kazancının istisna oranı 27 Kasım 2024'ten itibaren yüzde 50'dir.
Taşınmazlarda satın alma veya aktife giriş tarihi belirleyicidir.
Genel taşınmaz satış kazancı istisnası 15 Temmuz 2023'te kaldırılmıştır.
Bu tarihten önce kurum aktifinde bulunan taşınmazlarda geçici 16. madde kapsamında diğer şartlarla yüzde 25 istisna uygulanabilir; bu tarihten sonra aktife giren taşınmazlarda KVK 5/1-e kaynaklı genel bir satış istisnası yoktur.
Fonlar, ortaklıklar ve dağıtım koşulu
KVK 5/1-d belirli fon ve yatırım ortaklıklarının portföy işletmeciliği kazançlarına ilişkin kurum düzeyinde istisnalar içerir.
1 Ocak 2025'ten itibaren bu bent kapsamındaki fon ve ortaklıkların, emeklilik yatırım fonları hariç, sahip oldukları taşınmazlardan elde ettikleri kazançların en az yüzde 50'sini kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken ayı izleyen ikinci ayın sonuna kadar kâr payı olarak dağıtması gerekir.
Fonun adı veya SPK statüsü tek başına yeterli değildir; KVK'daki kategori, taşınmaz kazancı ve dağıtım koşulu birlikte okunur.
Eğitim, öğretim ve rehabilitasyon işletmelerine, yurt dışı şube veya inşaat işlerine ve sınai mülkiyet haklarına ilişkin istisnalar da süre, izin, faaliyete başlama, ülke veya kazancı Türkiye'ye taşıma gibi kendi koşullarına bağlıdır. “İstisna listesinde geçiyor” ifadesi koşul incelemesinin yerine geçmez.
Oran ve yurt içi asgari kurumlar vergisi
2026 hesap döneminde genel oran yüzde 25'tir.
Bankalar, kanunda sayılan finansal kuruluşlar, sigorta ve emeklilik şirketleri ile belirli kamu-özel iş birliği proje şirketlerinde yüzde 30 uygulanır.
Faaliyet bazlı oran indirimleri varsa hangi kazanca ait oldukları ayrıştırılır.
KVK 32/C'deki yurt içi asgari kurumlar vergisi 2025 ve sonraki hesap dönemi kazançlarına uygulanır.
Genel mantık, indirim ve istisnalar öncesi kurum kazancının yüzde 10'u üzerinden bir alt sınır kontrolüdür.
Ancak kanun bazı istisna ve indirimlerin asgari vergi hesabında dikkate alınmasına izin verir, bazılarını vermez; ayrıca yeni işe başlayanlara ilişkin dönemsel düzenleme gibi özel hükümler bulunur.
Bu nedenle “bütün istisnaları geri ekle ve yüzde 10 al” ya da “normal matrahın yüzde 10'u” biçimindeki kısa formüller güvenli değildir.
YMM çözüm sırası
Dosyada önce mükellef grubu ve merkezler, sonra ticari bilanço kârı ile mali kâr farkları belirlenir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Kurumlar Vergisinde Mükellefiyet, Muafiyet ve İstisnalar anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Gelir Üzerinden Alınan Vergiler dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Kurumlar Vergisinde Mükellefiyet, Muafiyet ve İstisnalar konusu Mali Müşavirlik YMM düzeyindeki Gelir Üzerinden Alınan Vergiler dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %10. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- Rüçhan HakkıMevcut ortakların bedelli sermaye artırımında yeni çıkarılacak payları öncelikli olarak satın alma hakkıdır. Bu hak borsada alınıp satılabilir. Kullanılmadığı takdirde ortağın şirketteki payı seyreltilir.
- BilançoBir işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını ve özkaynaklarını gösteren temel finansal tablodur. Aktif (varlıklar) = Pasif (borçlar + özkaynaklar) eşitliğine dayanır.
- Kurumlar VergisiSermaye şirketleri, kooperatifler ve diğer kurumların elde ettiği kazançlar üzerinden alınan vergidir. 2024 itibarıyla genel oran %25'tir. Halka açık şirketler için indirimli oran uygulanabilir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- TÜRMOB-TESMER — 2026/3 SGS uygulamasını Ankara Üniversitesi Sınav Yönetim Merkezi (ANKUZEF-ASYM) yaparMali Müşavirlik Sınavları sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- TESMER — Sınav DuyurularıTESMER resmî duyuruları: staja giriş ve yeterlilik (SMMM) sınav takvimi, başvuru ve sonuç bilgileri.
- TEOS Başvuru SistemiStaja giriş, staj ve yeterlilik başvurularının yapıldığı TESMER TEOS portalı.
- TÜRMOBTürkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği resmî sitesi.
- e-DevletSınav başvuru, ödeme ve belge işlemleri için e-Devlet kapısı.
Sık Sorulan Sorular
Gelir Üzerinden Alınan Vergiler dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 23 konu içerir.
- Gelir Vergisinde Mükellefiyet (Tam ve Dar Mükellefiyet)
- Gerçek Usulde Vergilendirme (Bilanço ve İşletme Hesabı Esası)
- Basit Usulde Vergilendirme
- Esnaf Muaflığı, İstisnalar ve İndirimler
- Zirai Kazançlar
- Ücretler
- Serbest Meslek Kazançları
- Gayrimenkul Sermaye İratları
- Menkul Sermaye İratları
- Diğer Kazanç ve İratlar (Değer Artışı Kazançları ve Arızi Kazançlar)
- Yıllık Beyanname ve Beyan Edilecek Gelirler
- Diğer İndirimler ve Mahsuplar
- Vergi Tevkifatı ve Geçici Vergi
- İndirilecek Giderler ve Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
- Örtülü Sermaye
- Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı
- Kontrol Edilen Yabancı Kurum Kazancı
- Tasfiye, Birleşme, Devir ve Bölünme İşlemleri
- Kurumlar Vergisi Beyanı, Tevkifat ve Dar Mükellefiyette Vergileme
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Mali Müşavirlik soru çözme rehberi