Kurumlar Vergisinde Mükellefiyet, Muafiyet ve İstisnalar Konu Anlatımı

Kurumlar vergisinde ilk halka, hangi kurumların mükellef olduğunu saptamaktır.

Kanun sermaye şirketlerini, kooperatifleri, iktisadi kamu kuruluşlarını, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeleri ve iş ortaklıklarını mükellef sayar.

Kurum kazancı, gelir vergisindeki yedi gelir unsurunun kurum bünyesinde bütün halinde kurum kazancına dönüşmesiyle oluşur; safi kazanç belirlenirken ticari kazanç hükümleri esas alınır, buna Kurumlar Vergisi Kanunu'nun indirilecek ve indirilemeyecek gider hükümleri eklenir.

Mükellefiyet türü kanuni merkez ve iş merkezi ölçütleriyle belirlenir.

Kanuni merkez, kuruluş belgelerinde veya teşkilat kanununda gösterilen yerdir; iş merkezi ise işlemlerin fiilen toplandığı ve yönetildiği merkezdir.

Bu iki merkezden biri Türkiye'deyse kurum tam mükellef sayılır ve dünya çapındaki kazançları vergileme kapsamına girer.

İkisi de Türkiye'de değilse dar mükellefiyet gündeme gelir ve vergileme Türkiye'de elde edilen kazançlarla sınırlanır.

Muafiyetler, belirli kurumları mükellef olsalar bile kurumlar vergisi dışında tutar; kamu idarelerinin eğitim, sağlık, sosyal amaçlı işletmeleri, bazı yerel hizmet işletmeleri, belirli şartları taşıyan kooperatifler ve benzeri kurumlar bu kapsamda yer alabilir.

İstisnalar ise kurumun mükellefiyetini kaldırmaz, belirli kazançları matrah dışında bırakır.

İştirak kazancı, emisyon primi, taşınmaz ve iştirak hissesi satış kazancı, yurt dışı inşaat kazancı, eğitim ve rehabilitasyon kazancı gibi istisnalar bu nedenle mükellefiyet sonrası ikinci aşamada incelenir.