SPL Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri Sermaye Piyasası Araçlarının Değerlemesi Konu Anlatımı

Sermaye piyasası araçlarının değerlemesinde ana ilke, bir menkul kıymetin değerini gelecekte yaratacağı nakit akışlarının bugünkü değeri olarak görmektir.

Menkul kıymet ortaklık veya alacaklılık sağlayabilir, yatırım aracı olarak kullanılabilir ve dönemsel gelir getirebilir.

Bu başlıkta ağırlık sabit getirili menkul kıymetlerdedir.

Sabit getirili araçlar yatırımcıya gelecekte belirli nakit akışları vaat eden borçlanma araçlarıdır.

Tahvil uzun vadeli borçlanma aracıdır; yatırımcıya dönemsel kupon ödemesi ve vade sonunda anapara ödemesi sağlar.

Bono ise devletin, bankaların veya şirketlerin bir yıldan kısa vadeli nakit ihtiyacını karşılamak için çıkardığı araçtır ve çoğunlukla iskonto esasına göre değerlenir.

Tahvil değerlemesinde gelecekteki kuponlar ile anapara, yatırımcının talep ettiği getiri veya piyasa faiziyle bugüne indirgenir.

Kupon oranı piyasa faizinden yüksekse tahvil nominal değerinin üzerinde, düşükse altında fiyatlanabilir.

Nominal verim kupon oranını, cari verim kuponun tahvil fiyatına oranını, vadeye kadar verim ise tahvilin bugünkü piyasa fiyatını gelecekteki nakit akışlarına eşitleyen iç verim oranını ifade eder.

Yatırımcı, vadeye kadar verimi talep ettiği getiriyle karşılaştırır; verim istenen oranın üzerindeyse tahvil düşük değerlenmiş, altındaysa yüksek değerlenmiş kabul edilir.

Tahvile yatırım yalnız nakit akışı hesabı değildir; riskler de fiyatın içindedir.

Anapara ve faizin ödenmeme riski ihraççının finansal gücüyle ilgilidir.

Faiz oranı riski, piyasa faizleri değiştiğinde çıkarılmış tahvilin değerinin değişmesidir.

Enflasyon riski, beklenen ve gerçekleşen satın alma gücü kaybının ayrışmasından doğar.

Vade uzadıkça belirsizlik arttığı için vade riski yükselir.

Likidite riski, tahvilin istenen anda uygun fiyatla nakde çevrilememesidir ve alış-satış farkıyla ilişkilidir.

Erken itfa hakkı bulunan yapılarda yatırımcı ayrıca nakit akışlarının beklenenden önce değişmesi riskini taşır.

Faiz yapısının analizi için spot, başa baş ve vadeli faizler kullanılır.

Spot faiz, belirli vadede anaparanın vade sonundaki getirisi gibi düşünülebilir ve kuponsuz risksiz tahvillerden türetilen spot eğrisi vade yapısını gösterir.

İskonto faktörü, gelecekteki nakit akışını bugüne taşır.

Başa baş faiz, kuponlu bir tahvilin nominal değerden işlem görmesini sağlayan kupon oranıdır.

Vadeli faizler ise spot faizlerden türetilir ve gelecekteki dönemler için bugünden ima edilen faiz oranlarını gösterir.

Arbitrajsız fiyatlama ilkesinde aynı nakit akışını üreten araçlar aynı değerde olmalıdır; aksi durumda ucuz olan alınır, pahalı olan satılır ve fiyatlar adil değere yaklaşır.

Bu nedenle tahvilin her nakit akışı ilgili vadedeki spot faizle indirgenerek fiyatlanabilir.

Tahvil fiyatının faiz oranına duyarlılığı ayrı bir analiz alanıdır.

Tahvil değeri ile piyasa faizi arasında ters ilişki vardır.

Vade uzadıkça faiz değişimine duyarlılık artar; kupon oranı yükseldikçe duyarlılık azalır.

Macaulay süresi, nakit akışlarının gerçekleşme zamanlarının bugünkü değer ağırlıklı ortalamasıdır ve tahvilin ortalama geri dönüş süresini gösterir.

Düzeltilmiş süre, faiz oranındaki küçük değişimlerin fiyata yaklaşık etkisini verir.

DV01, faizlerde bir baz puanlık değişim olduğunda tahvil fiyatının ne kadar değişeceğini ölçer.

Efektif süre, özellikle nakit akışlarının belirsizleştiği opsiyonlu yapılarda daha uygundur.

Kısmi süre, getiri eğrisinin her vadesindeki değişimin fiyat üzerindeki etkisini ayırır; çünkü faiz eğrisi her zaman paralel hareket etmez.

Konveksite ise fiyat-faiz ilişkisinin doğrusal olmamasını açıklar.

Pozitif konveksite yatırımcı açısından değerlidir; faiz düştüğünde fiyatın doğrusal tahminden daha fazla yükselmesine, faiz arttığında ise daha az düşmesine katkı sağlar.

Tahvil getirisi de yalnız kupon değildir.

Bir dönem içindeki getiri; fiyat değişimi, kupon geliri ve varsa finansman maliyetinin birleşiminden oluşur.

Daha geniş bakıldığında pozisyon taşıma getirisi, vade yapısındaki değişim ve kredi makasındaki değişim toplam getiri kompozisyonunu belirler.

Tahviller temiz fiyatla kote edilir; tahakkuk etmiş kupon faizi eklendiğinde kirli fiyat, yani alıcının fiilen ödeyeceği fiyat bulunur.

Aktif piyasası olmayan kurumsal tahvillerde matrix fiyatlaması kullanılarak benzer kredi kalitesine sahip referans tahvillerden vadeye kadar verim tahmin edilir.

Getiri makası ise benzer vadeli referans tahvil ile kurumsal tahvilin verimleri arasındaki farktır; likidite ve kredi primi bu farkın temel bileşenleridir.

Enflasyona dayalı tahviller kuponu, anaparayı veya ikisini fiyat endeksine bağlayarak reel kaybı azaltmaya çalışır.

Değişken faizli tahvillerde kuponlar referans faize eklenen kotasyon marjıyla belirlenir, nakit akışları iskonto marjıyla indirgenir; iskonto marjının kotasyon marjından yüksek olması kredi riskinin arttığına işaret eder.

Bonolarda ise değer, nominal tutarın vadeye uygun iskonto oranıyla bugüne çekilmesidir; hazine bonolarında basit faiz mantığı kullanılabilir.

Sabit getirili araçlarda değerleme ile risk ölçümü birbirinden ayrılmaz.