SPL Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri Temel Analiz Konu Anlatımı

Temel analiz, bir şirketin ekonomik değerini anlamak için nitel rekabet analizini finansal değerleme disipliniyle birleştirir.

Kaynakta özellikle bu birleşik yapı vurgulanır: Sektörün uzun vadeli karlılık potansiyelini, şirketin rekabet pozisyonunu ve sürdürülebilir avantajlarını incelemek tek başına yeterli değildir; aynı şekilde yalnızca geçmiş finansal tabloları mekanik biçimde geleceğe uzatmak da eksik kalır.

Analistin görevi, sektör yapısındaki değişimleri, teknoloji ve düzenleme etkilerini, şirketin stratejik konumunu ve bu unsurların gelir tablosu, bilanço ve nakit akışı üzerindeki sonuçlarını bir arada değerlendirmektir.

Porter'ın beş rekabet gücü çerçevesi bu nitel taraf için uygun bir başlangıç sağlar: yeni giriş tehdidi, tedarikçilerin pazarlık gücü, alıcıların gücü, ikame ürünler ve mevcut rekabet şirketin uzun vadeli karlılığını şekillendirir.

Fakat yatırım kararı, bu nitel bulguların sayısal projeksiyonlara dönüştürülmesiyle savunulabilir hale gelir.

Şirket değerlemesinde ilk bilinmesi gereken nokta, her şirketin kendine özgü olduğudur.

Aynı sektörde faaliyet gösteren benzer şirketler bulunsa bile varlık ve borç yapısı, organizasyon, yönetim kalitesi, maddi olmayan değerler ve stratejik konum her şirketin değerini farklılaştırır.

Kaynakta değerlemenin şirket finansmanı, birleşme ve satın alma işlemleri ile portföy yönetimi açısından önemli olduğu belirtilir.

Değerleme yaklaşımları genel olarak maliyet, piyasa ve gelir yaklaşımı olarak sınıflandırılır.

Bu yaklaşımlar tek başına veya birlikte kullanılabilir.

Temel analist için önemli olan, yöntemi şirketin niteliğine göre seçmektir.

Varlıklarının değeri belirgin ve ölçülebilir olan bir şirketle, değerinin büyük kısmı gelecekte yaratacağı nakit akışına veya marka, patent, insan sermayesi gibi görünmez unsurlara dayanan bir şirket aynı yöntemle sağlıklı değerlendirilemez.

Maliyet veya varlığa dayalı yaklaşım, şirketin değerini sahip olduğu varlıklar ve borçlar üzerinden anlamaya çalışır.

Defter değeri, bilançodaki muhasebe kayıtlarına göre belirlenen net özkaynak değeridir.

Ancak stok ve amortisman yöntemleri, tarihi maliyet esası, enflasyon, teknolojik değişim, bilanço dışı yükümlülükler ve şirket içinde yaratılan marka değeri gibi nedenlerle defter değeri gerçek piyasa değerinden sapabilir.

Buna rağmen bankacılık, sigorta ve yatırım kurumları gibi varlıkları piyasa değerine yakın ölçülen finansal kuruluşlarda defter değeri önemli bir ölçü olabilir.

Tasfiye değeri, şirket faaliyetlerini durdurduğunda varlıkların satılıp borçların ödenmesinden sonra hissedarlara kalacak tutarı ifade eder; düzenli tasfiye ile zorunlu tasfiye arasında büyük fark olabilir.

Net aktif değeri ise varlıkların cari piyasa değerlerinden borçların piyasa değerinin düşülmesiyle bulunur ve özellikle gayrimenkul yatırım ortaklıkları, holdingler ve doğal kaynak şirketlerinde daha anlamlıdır.

Maliyet yaklaşımının sınırı, işletmenin sürekliliği varsayımı altında faaliyet gösteren karlı şirketlerde ortaya çıkar.

Bir şirketin değeri yalnızca varlıklarının tek tek satılabilir değerinden ibaret değildir; varlıkların birlikte kullanılmasından doğan sinerji, yönetim becerisi, çalışan kalitesi, büyüme fırsatları ve rekabet avantajı bilançoda tam görünmeyebilir.

Bu nedenle hızlı büyüyen veya maddi olmayan duran varlıkları belirleyici olan şirketlerde varlık temelli yöntemler zayıf kalır.

Temel analiz bu noktada gelir yaklaşımına yönelir.

Gelir yaklaşımının temel düşüncesi, bir varlığın gelir sağladığı sürece değerli olduğudur.

Şirket değeri, gelecekte yaratması beklenen nakit girişlerinin veya temettülerin riskine uygun oranla bugüne indirgenmiş toplamı olarak düşünülür.

Bu yaklaşım, şirketin faaliyet performansı ile yatırımcının talep ettiği getiri oranını aynı hesapta birleştirir.

Temettü İskonto Modeli, gelir yaklaşımının hisse senedi değerlemesindeki klasik biçimlerinden biridir.

Modelin mantığı basittir: hisse senedinin içsel değeri, yatırımcının gelecekte elde etmeyi beklediği temettülerin bugünkü değerlerinin toplamıdır.

Bir yatırımcı hisseyi belirli bir süre elde tutacaksa, değer; elde tutma süresince alınacak temettüler ile dönem sonunda beklenen satış fiyatının iskonto edilmiş toplamına eşittir.

Kaynaktaki örnekte üç yıl boyunca 2 TL, 2,20 TL ve 2,40 TL temettü beklenen ve üçüncü yıl sonunda 40 TL'ye satılacağı varsayılan bir hisse, yüzde 15 gerekli getiri oranıyla bugüne indirildiğinde 31,28 TL değer verir.

Yatırım ufku sonsuza uzadığında, uzak gelecekteki satış fiyatının bugünkü değeri sıfıra yaklaşır ve değer gelecekteki temettülerin bugünkü değerleri toplamına dönüşür.

Bu sonuç, temettülerin özellikle olgun ve düzenli kar payı dağıtan şirketlerde neden güçlü bir değerleme girdisi olduğunu gösterir.

Gordon Sabit Büyüme Modeli, sonsuz temettü serisini yönetilebilir hale getiren en yaygın basitleştirmedir.

Model, temettülerin sonsuza kadar sabit bir g oranıyla büyüyeceğini varsayar ve hisse değerini gelecek yıl beklenen temettünün gerekli getiri oranı ile büyüme oranı farkına bölünmesiyle hesaplar.

Bu formülün ekonomik olarak anlamlı olması için gerekli getiri oranı büyüme oranından büyük olmalıdır.

Aksi durumda payda sıfıra yaklaşır veya negatife döner ve değer anlamsız biçimde sonsuzlaşır.

Kaynaktaki ABC A.Ş. örneğinde risksiz faiz oranı, piyasa risk primi ve beta kullanılarak gerekli getiri oranı yüzde 19 bulunur; en son 4 TL temettü ödeyen şirketin temettüsünün yüzde 8 büyümesi beklenirse gelecek yıl temettü 4,32 TL olur ve Gordon modeliyle içsel değer yaklaşık 39,27 TL hesaplanır.

Piyasa fiyatı bu değerin belirgin altında ise hisse ucuz, üzerinde ise pahalı yorumlanabilir.

Gordon modelinin sade olması, girdilerin dikkatli seçilmesi gereğini ortadan kaldırmaz.

Gerekli getiri oranı hisse senedinin riskini üstlenmek için talep edilen minimum getiridir ve çoğu zaman sermaye varlıklarını fiyatlama mantığıyla tahmin edilir.

Büyüme oranı ise modelin en hassas girdisidir; şirketin sonsuza kadar sürdürebileceği istikrarlı büyümeyi temsil etmelidir.

Kaynakta bu oranın uzun vadeli nominal ekonomik büyüme ile uyumlu veya daha düşük düşünülmesi gerektiği, ayrıca dağıtılmayan kar oranı ile özsermaye karlılığının çarpımı olarak tahmin edilebileceği belirtilir.

Eğer şirket elde ettiği kazançların tamamını dağıtmak yerine yüksek getirili yatırımlara yönlendirirse, büyüme fırsatları hisse değerini artırabilir.

Ancak yeni yatırımların getirisi yatırımcıların gerekli getiri oranının altındaysa, karı içeride tutmak değer yaratmak yerine değer yok edebilir.

Bu nedenle temettü politikası, büyüme ve özsermaye karlılığı birlikte yorumlanır.

Temel analizde oranlar, finansal tabloları daha okunabilir hale getiren araçlardır.

Gelir tablosu, bilanço ve nakit akışı verileri tek başına çok sayıda rakam içerir; oran analizi bu rakamları likidite, borçluluk, karlılık, faaliyet etkinliği ve piyasa çarpanları gibi anlamlı ilişkilere dönüştürür.