SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1 Konu Anlatımı

Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1, halka açık ortaklıkların yalnız kanuni organlara sahip olmasını değil, bu organların pay sahipleri, yatırımcılar ve menfaat sahipleri karşısında güven veren şekilde çalışmasını hedefler.

Kurumsal yönetim kavramı farklı kaynaklarda farklı biçimlerde tanımlansa da ortak çekirdek, şirket yönetimi, yönetim kurulu, pay sahipleri ve diğer menfaat sahipleri arasındaki ilişkilerin kurallara bağlanmasıdır.

Bu anlayış, sermaye piyasasında şirketin fon toplayabilmesi ile yatırımcının korunması arasında doğrudan bağ kurar.

Yatırımcı, yalnız finansal sonuca değil, şirketin nasıl yönetildiğine de bakar.

Kurumsal yönetimin ana ilkeleri adillik, şeffaflık, hesap verebilirlik ve sorumluluktur.

Adillik, şirket yönetiminin bütün hak sahiplerine eşit davranmasını ve pay sahipliği haklarının kullanılmasını kolaylaştırmasını ifade eder.

Şeffaflık, ticari sır niteliğindeki bilgiler hariç olmak üzere finansal ve finansal olmayan bilgilerin zamanında, doğru, eksiksiz, anlaşılabilir ve erişilebilir biçimde kamuya sunulmasıdır.

Hesap verebilirlik, yönetim kurulunun kararları ve faaliyetleri bakımından pay sahiplerine ve şirket tüzel kişiliğine karşı açıklanabilir bir sorumluluk taşımasıdır.

Sorumluluk ise şirket faaliyetlerinin mevzuata, esas sözleşmeye, iç düzenlemelere ve etik değerlere uygun yürütülmesini gerektirir.

Tebliğin dayandığı temel yetki Sermaye Piyasası Kanununun kurumsal yönetim ilkelerine ilişkin hükmünden gelir.

Bu hüküm, halka açık ortaklıklarda kurumsal yönetim ilkeleri, uyum raporlarının içeriği ve yayımlanması, ortaklıkların uyumlarının derecelendirilmesi ve bağımsız yönetim kurulu üyelikleri konusunda usul ve esasları belirleme yetkisini Kurula verir.

Kurul bu yetkiyi kullanırken eşit koşuldaki şirketlere eşit kurallar uygulanması ve halka açık şirketler arasında haksız rekabet doğmaması ilkelerini gözetir.

Böylece kurumsal yönetim rejimi tek tip ezber değil, şirketlerin niteliğini dikkate alan düzenleyici bir çerçeve haline gelir.

Kurul, payları borsada işlem gören halka açık ortaklıkların niteliklerine göre kurumsal yönetim ilkelerine kısmen veya tamamen uyumunu zorunlu tutabilir.

Uyum zorunluluğu yerine getirilmezse Kurul, bu uyumu sağlayacak kararlar alabilir ve bazı işlemleri resen yapabilir.

Ayrıca hukuka aykırılığın tespiti veya iptali için teminat aranmaksızın ihtiyati tedbir isteyebilir, dava açabilir ve açılan davada uyum sonucunu doğuracak karar alınmasını talep edebilir.

Bu yetkiler, kurumsal yönetim ilkelerinin yalnız tavsiye niteliğinde olmadığını, bazı şirketler bakımından bağlayıcı sonuçlar doğurabileceğini gösterir.

İlişkili taraf işlemleri Tebliğ mantığının önemli bir parçasıdır.

Halka açık ortaklıkların ilişkili taraflarıyla belirli nitelikteki işlemlere başlamadan önce işlemin esaslarını belirleyen yönetim kurulu kararı almaları gerekir.

Bu kararın uygulanabilmesi için bağımsız yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun onayı aranır.

Bağımsız üyelerin çoğunluğu işlemi onaylamazsa durum, işleme ilişkin yeterli bilgiyi içerecek şekilde kamuya açıklanır ve işlem genel kurul onayına sunulur.

Genel kurulda işlemin tarafları ve ilişkili kişiler oy kullanamaz.

Böylece hakim ortak veya ilişkili taraf lehine, halka açık ortaklık ve azınlık pay sahipleri aleyhine sonuç doğurabilecek işlemler ek denetime bağlanır.

Kurumsal yönetim ilkeleri pay sahipliği haklarının kullanılmasını kolaylaştırmaya özel önem verir.

Genel kurul ilanlarının zamanında ve yeterli bilgiyle yapılması, gündemin açık olması, esas sözleşme değişikliklerinde eski ve yeni metinlerin paylaşılması, yönetim kurulu adaylarına ilişkin bilgilerin duyurulması, pay sahiplerinin soru sorma ve görüş açıklama imkanına sahip olması bu yaklaşımın uzantılarıdır.

Bilgi alma ve inceleme hakkının gereği gibi işletilmesi, özel denetim taleplerinin zorlaştırılmaması, oy hakkının kullanılmasını engelleyen uygulamalardan kaçınılması ve kar dağıtım politikasının tutarlı biçimde açıklanması da pay sahipleri başlığının ana unsurlarıdır.

Kamuyu aydınlatma ve şeffaflık, halka açık ortaklıkların sermaye piyasasındaki güvenilirliğini belirler.

Şirketin kurumsal internet sitesi, faaliyet raporu, finansal tabloları, özel durum açıklamaları ve bilgilendirme politikası yatırımcının karar zemininin parçalarıdır.

Faaliyet raporu yalnız geçmiş faaliyetlerin özetinden ibaret değildir; şirketin finansal durumu, riskleri, yönetim kurulu üyeleri ve üst düzey yöneticilere sağlanan menfaatler gibi yatırımcı açısından anlamlı bilgileri içermelidir.

Şeffaflık ilkesi, bilginin açıklanmasını olduğu kadar açıklamanın anlaşılabilir ve yorumlanabilir olmasını da gerektirir.

Menfaat sahipleri yaklaşımı, kurumsal yönetimi sadece pay sahipleriyle sınırlamaz.

Çalışanlar, alacaklılar, müşteriler, tedarikçiler ve toplum şirket faaliyetlerinden etkilenebilir.

Bu nedenle şirketin insan kaynakları politikaları, çalışan hakları, müşteri ve tedarikçi ilişkileri, etik kuralları, sosyal sorumluluk faaliyetleri, çevre ve sürdürülebilirlik duyarlılığı kurumsal yönetim çerçevesinde anlam kazanır.

İyi kurumsal yönetim, şirketin yalnız kısa vadeli karını değil, uzun vadeli güvenilirliğini ve menfaat sahipleriyle sürdürülebilir ilişki kurma kapasitesini de önemser.

Yönetim kurulu, Tebliğ sisteminde şirketin stratejik merkezi olarak görülür.

Yönetim kurulunun şirketin stratejik hedeflerini belirlemesi, insan ve finansal kaynak ihtiyacını gözetmesi, yönetimin performansını denetlemesi, risk yönetimi ve iç kontrol sistemlerini kurması beklenir.

Yönetim kurulu başkanı ile icra başkanı veya genel müdürün yetkilerinin ayrıştırılması, görev dağılımının açıklanması, yönetim kurulu üyelerinin sorumluluk sigortasına ilişkin bilgilerin duyurulması, toplantı düzeninin işlerliği ve üyelere eşit bilgi akışı sağlanması bu başlığın uygulama alanlarıdır.

Bağımsız yönetim kurulu üyeleri ve komiteler, halka açık ortaklıklarda denetim ve denge mekanizmasını güçlendirir.

Yönetim kurulunda icrada görevli olmayan üyelerin çoğunlukta olması, bağımsız üyelerin belirli sayıda bulunması, aday gösterme sürecinde bağımsızlık ölçütlerinin değerlendirilmesi ve bağımsızlık beyanı alınması gerekir.

Denetimden sorumlu komite, kurumsal yönetim komitesi, riskin erken saptanması komitesi ve gerekiyorsa aday gösterme ile ücret komiteleri yönetim kurulunun görevlerini sağlıklı yerine getirmesine yardım eder.

Komite görev alanlarının ve çalışma esaslarının kamuya açıklanması şeffaflığı artırır.

Tebliğ kapsamındaki diğer hükümler de aynı koruma mantığına bağlıdır.

Yatırımcı ilişkileri bölümü, pay sahipleriyle şirket arasındaki bilgi akışını ve sermaye piyasası mevzuatından doğan yükümlülüklerin takibini destekler.

Teminat, rehin, ipotek ve kefaletlere ilişkin sınırlamalar, şirket varlıklarının ilişkili taraflar veya üçüncü kişiler lehine pay sahipleri aleyhine kullanılmasını önlemeyi amaçlar.

Önemli nitelikteki işlemler ve ilişkili taraf işlemleri için öngörülen karar, değerleme, açıklama ve genel kurul mekanizmaları da azınlık pay sahipleri ile piyasa güvenini korur.