SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları TSPB Üyelerinin Sermaye Piyasası Faaliyetlerini Yürütürken Uyacakları Meslek Kuralları Konu Anlatımı

TSPB üyelerinin meslek kuralları, sermaye piyasası faaliyetlerinde yalnızca teknik mevzuata uyulmasını değil, piyasa güvenini besleyen mesleki davranış standardının korunmasını hedefler.

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği, Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca yatırım hizmet ve faaliyetlerinde bulunmaya yetkili kuruluşlar ile Kurulca uygun görülen sermaye piyasası kurumlarının üye olduğu kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur.

Aracı kurumlar, bankalar, menkul kıymet yatırım ortaklıkları, girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıkları ile portföy yönetim şirketleri bu yapının tipik üyeleridir.

Üyeler Statüye ve Birlikçe alınan kararlara uymak zorundadır; meslek kuralları da bu bağlayıcı çerçevenin uygulamadaki davranış rehberidir.

Birliğin amacı, üyelerin müşterek ihtiyaçlarını karşılamanın ötesinde sermaye piyasasının gelişmesine katkı sağlamak, üyelerin birbirleriyle ve yatırımcılarla ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak, meslek disiplini ve ahlakını korumak, haksız rekabeti önlemek ve mesleğin gerektirdiği özen içinde çalışmayı sağlamaktır.

Bu nedenle meslek kuralları yalnızca etik bir temenni değildir; Birlik Genel Kurulunca onaylanarak yürürlüğe giren ve ihlali disiplin yaptırımı doğurabilen kurallardır.

Aykırılığın niteliğine göre uyarı, kınama, idari para cezası, geçici üyelikten çıkarma veya sürekli üyelikten çıkarma gibi sonuçlar gündeme gelebilir.

Genel ilkelerin ilk basamağı dürüst ve adil davranmadır.

Üyeler faaliyetlerini yürütürken müşteri çıkarlarını ve piyasaların bütünlüğünü dikkate almalı, ilişkilerinde doğru beyana dayalı ve mesleki gereklere uygun hareket etmelidir.

Bu ilke, kısa vadeli gelir uğruna müşterinin yanıltılmaması, piyasanın güvenini zedeleyen işlemlerden kaçınılması ve benzer durumdaki müşterilere hakkaniyetli yaklaşılması anlamına gelir.

Bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesi de bunun tamamlayıcısıdır.

Üye, kendi çıkarının, başka bir üyenin çıkarının veya çalışanlarının kişisel menfaatlerinin müşteriye sunulan hizmeti gölgelemesine izin vermemeli; aynı koşullara sahip müşterilere eşit şekilde davranmalıdır.

Mesleki özen ve titizlik ilkesi, sermaye piyasası faaliyetlerinin bilgiye ve güncel uzmanlığa dayandığını hatırlatır.

Üyeler yürüttükleri faaliyetler için gerekli teknik bilgi birikimini sağlamalı, meslekle ilgili gelişmeleri izlemeli ve düzenlemelere bağlı kalmalıdır.

Saydamlık ilkesi ise tarafların ve kamu kurumlarının mevzuatın ve mesleki teamüllerin gerektirdiği şekilde tam, doğru, hızlı ve eşit bilgilendirilmesini gerektirir.

Kaynakları etkin kullanma ilkesi, işletmenin devamlılığı ve müşteri haklarının korunması için maddi, teknolojik ve beşeri kaynakların verimli kullanılmasını kapsar.

Rekabet ve toplumsal yarar ilkesi de haksız rekabetten kaçınmayı, meslek adabını, toplumsal faydayı ve çevreye saygıyı birlikte düşünür.

Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanmasıyla mücadele, meslek kurallarının güvenlik boyutudur.

Üyeler, sermaye piyasası faaliyetlerinin güven ve açıklık içinde yürütülmesi için ulusal ve uluslararası mevzuata uygun önlemleri almak, şüpheli işlemleri belirlemek, gerekli kurumlarla iş birliği yapmak ve çalışanlarını bu konuda eğitmek zorundadır.

Bu yükümlülük, yalnızca uyum biriminin konusu gibi görülmemelidir; müşteri kabulünden işlem izlemeye kadar tüm hizmet sürecinin güvenilirliğini etkiler.

Sınavda bu ilke, sermaye piyasasında itibarın yalnız yatırım tavsiyesinin doğruluğuna değil, suç gelirlerinden uzak durma kapasitesine de bağlı olduğunu gösterir.

Müşteri ilişkilerinde ilk kural müşteriyi tanımadır.

Üyeler iş ilişkisi kurmadan önce müşterinin kimlik bilgilerini alır, faaliyetlerini yazılı sözleşmeler çerçevesinde yürütür, müşterinin mali durumunu, yatırım amacını, yatırım süresini, risk ve getiri tercihlerini öğrenir ve standart testleri yapar.

Ürün veya hizmetin müşteriye uygun olmadığı sonucuna ulaşılırsa müşteri uyarılır.

Müşteri bilgi vermek istemezse ya da eksik veya güncel olmayan bilgi verirse hangi ürünlerin uygun olduğunun belirlenemeyeceği açıkça bildirilir.

Bu kural, yatırımcıyı koruma yaklaşımının başlangıç noktasıdır.

Müşteri talimatlarına uyma ilkesi, çerçeve sözleşmenin sınırları içinde müşterinin genel yatırım tercihleri, portföy durumu, kişisel ihtiyaçları ve standart test sonuçları dikkate alınarak hareket edilmesini gerektirir.

Talimatların kesin, açık ve anlaşılır olması için gerekli önlemler alınmalıdır.

Üyeler, müşteriye ait sermaye piyasası araçları ve nakit üzerinde hak ve yetkileri olmadan kendileri veya üçüncü kişiler lehine tasarrufta bulunamaz.

Bilgi verme ilkesi de hizmet öncesinde ve hizmet sırasında uygulanır.

İşlemler, ücretler, komisyonlar, masraflar, karşılıklı yükümlülükler, yaptırımlar, yatırım araçlarının riskleri ve yatırımcıyı koruyan düzenlemeler müşteriye doğru, eksiksiz ve zamanında aktarılmalıdır.

Müşteriye sunulan bilgiler güvenilir belge, rapor ve analizlere dayanmalıdır.

Kesin bilgi ile yoruma dayalı bilgi birbirinden ayırt edilebilmeli, bilgi kaynakları açık olmalıdır.

Üyeler abartılı, yanıltıcı, yanlış anlaşılmaya yol açan veya belirli bir getiriyi garanti eder izlenimi veren ifadelerden kaçınır.

Kamunun ulaşabildiği bilgiler dışında bir bilgiye erişildiğinde hiçbir yatırımcı grubuna avantaj sağlanmaması gerekir.

Bu, adil davranma ilkesinin bilgi akışındaki görünümüdür.

Müşteri menfaatleri başlığı altında ise sadakat ve özen borcu, iyi niyet kurallarına uygun sözleşme hükümleri, yatırımcının bilgisizliğinden yararlanmama, tarifeye bağlı ücretlerde sınırı aşmama ve işlem güvenliğini sağlama yükümlülükleri yer alır.

Çıkar çatışmaları üye ile müşteri arasında doğabileceği gibi müşteriler arasında da ortaya çıkabilir.

Üye öncelikle çatışmadan kaçınmak için gerekli çabayı gösterir.

Çatışma önlenemiyorsa müşterinin menfaatini gözetir ve durumu müşteriye bildirir; müşteriler arası çatışmada adil ve tarafsız davranır.

Sır saklama kuralı da müşteri güveninin temelidir.

Üyeler, müşterinin kimlik bilgilerini ve faaliyet nedeniyle öğrendikleri bilgileri, kanunen yetkili merciler dışında kimseye açıklayamaz ve bu bilgileri kendileri veya başkaları yararına kullanamaz.

Bu ilke hem mahremiyet hem de piyasa eşitliği bakımından önemlidir.

İlan, reklam ve promosyon kampanyaları da meslek kurallarının kapsamındadır.

Üyeler kendi mali yapılarına, sundukları hizmetlere ve sermaye piyasası araçlarına ilişkin duyurularda dürüst ve gerçekçi davranmalı; aldatıcı, yanıltıcı, küçük düşürücü veya bilgi eksikliğini istismar edici ifadelerden kaçınmalıdır.

En iyi, en güvenilir, en çok kazandıran gibi sübjektif ve abartılı ifadeler haksız rekabet riski doğurabilir.

Mutlak getiri veya zarara karşı garanti taahhüdü verilmemeli, diğer üyelerin ürün ve hizmetlerini kötüleyen açıklamalar yapılmamalı, kullanılan sayısal veriler güvenilir kaynaklara dayanmalıdır.