SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.1 Konu Anlatımı

Yatırım fonu, sermaye piyasasında yatırımcının doğrudan tek tek varlık seçmesi yerine, profesyonel yönetilen bir portföye katılmasını sağlayan temel kolektif yatırım aracıdır.

III-52.1 sayılı Tebliğ fonu, katılma payı verilerek yatırımcılardan toplanan para veya diğer varlıkların, yatırımcılar adına ve inançlı mülkiyet ilişkisi içinde portföy olarak işletilmesi için portföy yönetim şirketince içtüzükle oluşturulan ayrı malvarlığı şeklinde tanımlar.

Bu tanımda üç unsur birlikte okunmalıdır.

Birincisi, yatırımcı fonda pay sahibi olur fakat fon ayrı bir anonim şirket değildir.

İkincisi, fon malvarlığı yatırımcı hesabına işletilir.

Üçüncüsü, kurucu portföy yönetim şirketi fonu temsil eder, yönetir ve faaliyetlerin içtüzük ile izahnameye uygun yürütülmesinden sorumludur.

Fonun tüzel kişiliğinin bulunmaması, fon malvarlığının korumasız olduğu anlamına gelmez.

Tebliğ fon malvarlığını kurucunun ve portföy saklayıcısının malvarlığından ayırır.

Kurucunun veya saklayıcının yönetiminin ya da denetiminin kamu kurumlarına devredilmesi halinde bile fon varlığı başka amaçla tasarruf edilemez; kamu alacağı takibi dahil haciz konusu yapılamaz, ihtiyati tedbire bağlanamaz ve iflas masasının parçası haline getirilemez.

Kurucunun üçüncü kişilere borçları ile fonların aynı kişilerden alacakları birbirine karşı mahsup edilemez.

Bu ayrım, yatırım fonunun yatırımcı için güvenilir bir havuz olmasını sağlar.

Fon malvarlığı, fon hesabına olması ve içtüzük ile izahnamede hüküm bulunması şartıyla kredi, türev araç, açığa satış veya benzer işlemler için sınırlı olarak teminat gösterilebilir; bunun dışında kurucu borcu için rehin konusu yapılamaz.

Fon portföyü şemsiye fon mantığıyla örgütlenir.

Borsa yatırım fonları, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonları dışındaki yatırım fonlarının şemsiye fon şeklinde kurulması zorunludur.

Şemsiye fon, tek bir içtüzük altında katılma payı ihraç edilen fonları kapsar; her bir fonun varlık ve yükümlülükleri birbirinden ayrıdır.

Şemsiye fonun kuruluş giderleri ve bağlı fonların giderleri belirli esaslara göre fon portföylerinden karşılanır.

Bir şemsiye fona bağlı ilk fonun katılma payı ihracı için içtüzüğün tescilinden sonra kaynakta belirtilen üç aylık süre içinde başvuru yapılması gerekir; aksi halde içtüzüğün terkin ettirilmesi gündeme gelir.

Bu yapı, aynı kurucu altında farklı yatırım stratejilerinin ayrı fonlar halinde izlenmesini sağlar.

Fonun yatırım evreni geniştir fakat sınırsız değildir.

Şemsiye fonlar yerli ve yabancı ihraççıların paylarına, özel sektör ve kamu borçlanma araçlarına, on iki aydan uzun vadeli olmamak üzere mevduat ve katılma hesaplarına, borsada işlem gören kıymetli madenlere, fon katılma paylarına, repo ve ters repo işlemlerine, kira ve gayrimenkul sertifikalarına, varantlara, sertifikalara, Takasbank para piyasası ve yurt içi organize para piyasası işlemlerine, türev araç nakit teminat ve primlerine ve Kurulca uygun görülen diğer araçlara yatırım yapabilir.

Bu varlık listesi fon türüne göre daralabilir veya yoğunlaşabilir.

Borçlanma araçları şemsiye fonunda ağırlık borçlanma araçlarına, hisse senedi şemsiye fonunda paylara, kıymetli madenler şemsiye fonunda altın ve benzeri varlıklara, para piyasası şemsiye fonunda kısa vadeli ve likit araçlara yönelir.

Katılım şemsiye fonunda portföy faize dayalı olmayan araçlardan oluşur; serbest şemsiye fonlar ise katılma payları yalnız nitelikli yatırımcıya satılmak üzere kurulur.

Fonun kurulması ve katılma payının ihraç edilmesi ayrı belgelendirme aşamaları içerir.

Kurucu, taslak içtüzük, başvuru formu ve Kurulca istenen belgelerle şemsiye fon kuruluşu için başvurur; içtüzüğün onaylanması, tescili ve ilanı gerekir.

Her fonun katılma payı ihracı için izahname ve yatırımcı bilgi formu düzenlenir.

İzahname fonun unvanını, türünü, süresini, kurucu, yönetici ve saklayıcı bilgilerini, yatırım stratejisini, sınırlamalarını, risklerini, katılma payı alım satım esaslarını, portföy yönetimi ve saklamasını, değerleme kurallarını, fon malvarlığından yapılacak harcamaları, gelir gider farkının aktarılmasını, tasfiye şeklini ve denetim bilgilerini içerir.

İzahnamenin Kurulca onaylanması, belgede yazılı bilgilerin Kurul tarafından garanti edildiği veya yatırım tavsiyesi verildiği anlamına gelmez.

Bu ayrım, kamuyu aydınlatma ile yatırım tavsiyesini birbirinden ayırır.

Yatırımcı bilgi formu, izahnamenin kısa ve anlaşılır özetidir.

Fonun yapısını, yatırım stratejisini, risklerini, varsa geçmiş performansını veya senaryo analizlerini, yönetim ücreti ve giderleri, risk-getiri profili ve alım satım esaslarını gösterir.

Kurucu bu formun içtüzük ve izahnameyle tutarlılığından, doğru ve güncel olmasından ve yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgiden doğabilecek zararlardan sorumludur.

Katılma payının itibari değeri yoktur; fon birim pay değeri, fon toplam değerinin katılma payı sayısına bölünmesiyle bulunur ve alım satıma esas fiyatı oluşturur.

Fonların birim pay değerinin günlük hesaplanması ve ilanı esastır; olağanüstü hallerde Kurul uygun görürse değer hesaplanmayabilir ve alım satım durdurulabilir.

Katılma payı alım satımı, yatırımcının fona giriş ve çıkış mekanizmasıdır.

Alımda birim pay değeri tam olarak ödenir; satımda yatırımcı payını bilgilendirme dokümanlarında belirlenen esaslara göre fona iade ederek paraya çevirir.

Fon türü ve niteliğine göre günlük alım satım kuralına istisna getirilebilir.

İzahnamede ve yatırımcı bilgi formunda şartları belirlenmişse giriş ve çıkış komisyonu uygulanabilir.

Katılma payları borsada işlem görebilir veya borsa dışında alınıp satılabilir; borsa dışında alım satım yapabilecek kuruluşların KAP'ta duyurulması gerekir.

Kurul, fonların merkezi fon dağıtım platformunda işlem görmesine ilişkin düzenleme yapabilir.

Yabancı para ağırlıklı fonlarda veya unvanında döviz ibaresi bulunan fonlarda belirli şartlarla yabancı para üzerinden alım satım yapılması da mümkündür.

Portföy sınırlamaları fonun yatırımcı hesabına ama kontrollü riskle yönetilmesini sağlar.

Fon toplam değerinin yüzde onundan fazlası tek bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına ve bunlara dayalı türev araçlara yatırılamaz; yüzde beşten fazla yatırım yapılan ihraççıların araçlarının toplamı yüzde kırkı aşamaz.

Aynı grup araçları için yüzde yirmi sınırı, bir ihraççının tedavüldeki borçlanma araçları için yüzde on sınırı vardır.

Merkez Bankası, Hazine ve Maliye Bakanlığı, ipotek finansmanı kuruluşları ve Türkiye Varlık Fonu ihraçlarında bazı yoğunlaşma hükümleri uygulanmaz; bu istisna içinde tek varlık için yüzde otuz beş sınırı önemini korur.

Fon tek başına hiçbir ihraççının sermaye veya oy haklarının yüzde onundan fazlasına sahip olamaz; aynı yöneticinin yönetimindeki tek kurucuya ait fonlar topluca yüzde yirmi sınırına tabidir.

Diğer sınırlamalar fonun likidite ve yoğunlaşma riskini tamamlayıcı biçimde düzenler.

Varant ve sertifikalara yapılan yatırımlar toplamda fon değerinin yüzde onunu, tek ihraççıda yüzde beşini aşamaz.