Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. Cumhurbaşkanı halk tarafından beş yıl için seçilir; kural olarak en fazla iki defa seçilebilir. Adaylık, seçim turları ve makamın boşalması Anayasa m. 101 ve 106'daki özel kurallara bağlıdır. Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atar, üst kademe yöneticilerini belirler ve yalnız yürütme alanında Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir; temel ve siyasi haklar, kanunla düzenlenmesi öngörülen veya kanunda açıkça düzenlenen konular kararname konusu olamaz, çatışmada kanun uygulanır. Cumhurbaşkanı hakkında bir suç işlendiği iddiasıyla soruşturma önergesi üye tamsayısının salt çoğunluğuyla verilir; soruşturma açılması beşte üç, Yüce Divana sevk üçte iki gizli oy gerektirir. TBMM seçimleri beşte üç çoğunlukla, Cumhurbaşkanı ise kararıyla yenileyebilir; iki seçim birlikte yapılır. İkinci dönemde TBMM yenileme kararı verirse Cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir.
Hakim-Savcı Anayasa Hukuku Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi Konu Anlatımı
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı Anayasa Hukuku dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Yürütmenin anayasal merkezi
Anayasa m. 8'e göre yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı tarafından Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir.
Cumhurbaşkanı devletin başıdır; Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini temsil eder, Anayasanın uygulanmasını ve devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin eder.
Güncel modelde Başbakan ve Bakanlar Kurulu yoktur.
Bununla birlikte yürütmenin tek merkezde toplanması, yasama ve yargı yetkilerinin yürütmeye geçtiği anlamına gelmez: yasama TBMM'ye, yargı bağımsız ve tarafsız mahkemelere aittir.
Seçilme, adaylık ve oylama
Cumhurbaşkanı; kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış ve milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından doğrudan halk tarafından seçilir.
Görev süresi beş yıldır ve bir kimse kural olarak en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.
Cumhurbaşkanlığı ve TBMM genel seçimleri normal zamanda birlikte yapılır.
Aday gösterebilenler siyasi parti grupları, son milletvekili genel seçiminde geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde beşini alan siyasi partiler ve en az yüz bin seçmendir.
İlk oylamada geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday seçilir.
Bu çoğunluk çıkmazsa oylamayı izleyen ikinci pazar günü, ilk oylamada en çok oy alan iki aday arasında ikinci oylama yapılır; geçerli oyların çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı olur.
İkinci oylamaya katılmaya hak kazanan adaylardan biri herhangi bir nedenle seçime katılmazsa ikinci oylama, boşalan adaylığın birinci turdaki sıraya göre tamamlanmasıyla yapılır.
İkinci oylamada tek aday kalırsa oylama referandum biçiminde gerçekleştirilir ve adayın seçilebilmesi için geçerli oyların salt çoğunluğunu alması gerekir.
Görev ve kararname sınırları
Cumhurbaşkanı kanunları yayımlar; uygun bulmadığı kanunları yeniden görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderebilir ve kanunlar ile TBMM İçtüzüğünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde iptal davası açabilir.
Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları atar ve görevlerine son verir; üst kademe kamu yöneticilerini atar ve bunların atanmasına ilişkin usul ve esasları Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenler.
Milletlerarası antlaşmaları onaylayıp yayımlar, millî güvenlik politikalarını belirler, gerekli tedbirleri alır ve Anayasada sayılan diğer görevleri yerine getirir.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yalnız yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılabilir.
Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerindeki temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümdeki siyasi haklar ve ödevler kararnameyle düzenlenemez.
Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen veya kanunda açıkça düzenlenen konularda kararname çıkarılamaz.
Kararname ile kanun farklı hükümler içerirse kanun uygulanır; TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa kararname hükümsüz hâle gelir.
Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri, yetkileri ve teşkilatı Anayasadaki özel yetki kapsamında kararnameyle düzenlenebilir.
Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri kendi görev alanlarındaki kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere, bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarabilir.
Makamın boşalması ve vekâlet
Cumhurbaşkanlığı makamı boşalırsa kırk beş gün içinde Cumhurbaşkanı seçimi yapılır; yenisi seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder ve Cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanır.
Genel seçime bir yıl veya daha az kalmışsa TBMM seçimi de Cumhurbaşkanı seçimiyle birlikte yenilenir.
Genel seçime bir yıldan fazla kalmışsa seçilen Cumhurbaşkanı, TBMM seçim tarihine kadar görev yapar ve bu süre onun Cumhurbaşkanlığı dönemi sayılmaz; ardından Cumhurbaşkanlığı ve TBMM seçimleri birlikte yapılır.
Hastalık veya yurt dışına çıkma gibi geçici ayrılıklarda da Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder.
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar milletvekili seçilme yeterliliğine sahip kişiler arasından atanır.
Milletvekili olan bir kişi bu görevlere atanırsa üyeliği sona erer.
Yardımcılar ve bakanlar Cumhurbaşkanına karşı sorumludur.
Görevleriyle ilgili suç iddialarında m. 106'daki Meclis soruşturması ve Yüce Divan usulü uygulanır; görevleriyle ilgili olmayan suçlarda yasama dokunulmazlığına ilişkin hükümlerden yararlanırlar.
Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu
Cumhurbaşkanı hakkında bir suç işlediği iddiasıyla TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma istenebilir.
Meclis önergeyi en geç bir ay içinde görüşür ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebilir.
Soruşturma, siyasi parti gruplarının güçleri oranında göstereceği adaylar arasından kurulan on beş kişilik komisyonca yürütülür.
Komisyon raporunu iki ay içinde sunar; bitiremezse bir aylık kesin ek süre verilir.
Rapor dağıtımından itibaren on gün içinde görüşülür ve Cumhurbaşkanı ancak üye tamsayısının üçte ikisinin gizli oyuyla Yüce Divana sevk edilebilir.
Yüce Divan yargılaması üç ay içinde tamamlanır; tamamlanamazsa bir defaya mahsus üç aylık ek süre verilir.
Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar veremez.
Seçilmeye engel bir suçtan mahkûmiyet hâlinde Cumhurbaşkanının görevi sona erer.
Görev sırasında işlendiği ileri sürülen suçlar bakımından görev bittikten sonra da aynı usul uygulanır.
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların görevleriyle ilgili suçlarında da önerge, soruşturma ve sevk eşikleri aynıdır.
Seçimlerin yenilenmesi
TBMM, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; Cumhurbaşkanı da seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.
Her iki durumda Cumhurbaşkanlığı seçimi ile TBMM genel seçimi birlikte yapılır ve mevcut organlar yenileri göreve başlayana kadar görevlerini sürdürür.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Anayasa Hukuku dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi konusu Hakim-Savcı İdari Yargı düzeyindeki Anayasa Hukuku dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- GörevBir davaya hangi tür ve derecedeki mahkemenin bakacağını belirleyen, kural olarak kamu düzenine ilişkin ve resen dikkate alınan bir dava şartıdır.
- YetkiBir davaya yer (coğrafi) bakımından hangi mahkemenin bakacağını belirleyen kuraldır. Kesin yetki hâlleri dışında taraf iradesiyle değişebilir.
- İptal DavasıBir idari işlemin; yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali için idari yargıda açılan davadır.
- İptal Davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali için idari yargıda açılan davadır. Menfaati ihlal edilenlerce açılabilir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
Anayasa Hukuku dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 12 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi