Hâkim-Savcı Anayasa Hukuku Yasama Konu Anlatımı

Yasama, devletin genel ve soyut hukuk kuralları koyma fonksiyonudur.

1982 Anayasasında yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisine verilmiştir ve devredilemez.

Bu ifade, kanun yapma yetkisinin anayasal olarak Meclise ait olduğunu, başka bir organın Meclisin yerine genel kanun koyucu gibi hareket edemeyeceğini gösterir.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi gibi yürütme kaynaklı düzenleyici işlemler bulunsa da bunlar yasama yetkisinin devri anlamına gelmez; Anayasanın çizdiği sınırlı alanda ve kanun karşısındaki üstünlük ilişkisi içinde değerlendirilir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi genel oyla seçilen altı yüz milletvekilinden oluşur.

Milletvekili seçilme yeterliliği bakımından yaş, vatandaşlık, öğrenim, askerlikle ilişik, kamu hizmetinden yasaklılık ve belirli suçlardan mahkumiyet gibi anayasal koşullar öngörülmüştür.

Bazı kamu görevlileri, hakimler ve savcılar, yüksek yargı mensupları, yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanları, Yükseköğretim Kurulu üyeleri, memur statüsündeki kamu görevlileri ve Silahlı Kuvvetler mensupları görevlerinden çekilmedikçe aday olamaz ve seçilemez.

Bu düzenleme, kamu hizmetinin tarafsızlığı ile yasama üyeliğinin siyasal temsil niteliği arasında sınır kurar.

Milletvekilleri seçildikleri bölgeyi veya yalnız kendilerini seçenleri değil, bütün milleti temsil ederler.

Bu temsil anlayışı, emredici vekaletin reddi ve ulusal temsil düşüncesiyle bağlantılıdır.

Milletvekilliği görevi bazı güvencelerle korunur.

Yasama sorumsuzluğu, Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşünce açıklamalarından dolayı sorumlu tutulmamayı ifade eder.

Yasama dokunulmazlığı ise seçimden önce veya sonra suç işlediği ileri sürülen milletvekilinin Meclis kararı olmadıkça tutulamaması, sorguya çekilememesi, tutuklanamaması ve yargılanamaması sonucunu doğurur.

Bu korumanın dışında kalan alan, ağır cezayı gerektiren suçüstü halleri ile soruşturması seçimden önce başlamış olup Anayasanın 14. maddesi kapsamına giren durumlardır.

Meclisin görev ve yetkileri geniş fakat anayasal olarak belirlenmiş bir alandır.

TBMM kanun koyar, değiştirir ve kaldırır; bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini görüşür ve kabul eder; para basılmasına ve savaş ilanına karar verir; milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulur; üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla genel ve özel af ilan edebilir.

Bunlar, yasama organının hem norm koyucu hem de devletin temel mali ve siyasal kararlarında yetkili organ olduğunu gösterir.

Milletlerarası andlaşmalar bakımından Meclisin uygun bulma kanunu önemlidir; usulüne göre yürürlüğe konulan andlaşmalar kanun hükmündedir ve temel haklara ilişkin andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi halinde andlaşma hükümleri esas alınır.

Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesinde 2017 sonrası sistemin özelliği dikkate alınmalıdır.

Kanun teklif etmeye milletvekilleri yetkilidir; eski sistemdeki Bakanlar Kurulu tasarısı düzeni yürürlükte değildir.

Kabul edilen kanunlar Cumhurbaşkanına gönderilir.

Cumhurbaşkanı kanunları on beş gün içinde yayımlar veya uygun bulmadığı kanunları gerekçesiyle birlikte yeniden görüşülmek üzere Meclise iade eder.

Bütçe kanunları bu geri gönderme rejimine tabi değildir.

Meclis geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı kanunu yayımlar.

Meclis değişiklik yaparsa Cumhurbaşkanı değiştirilen kanunu tekrar geri gönderebilir.

Meclisin çalışma düzeni de anayasal kurallara bağlanmıştır.

TBMM her yıl ekim ayının ilk günü kendiliğinden toplanır ve bir yasama yılında en çok üç ay tatil yapabilir.

Toplantı yeter sayısı üye tamsayısının en az üçte biridir; Anayasada başka hüküm yoksa kararlar toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla alınır, ancak karar yeter sayısı üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz.

Genel Kurul görüşmeleri kural olarak açıktır ve tutanakla yayımlanır.

İçtüzük, Meclisin çalışmalarını düzenleyen temel metindir; siyasi parti gruplarının faaliyetlere üye sayıları oranında katılımını sağlayacak şekilde düzenlenir.

TBMM'nin bilgi edinme ve denetim yolları, yürütme karşısındaki anayasal rolünü gösterir.

Meclis araştırması belirli bir konuda bilgi edinmek için inceleme yapılmasıdır.

Genel görüşme toplum ve devlet faaliyetlerini ilgilendiren bir konunun Genel Kurulda ele alınmasıdır.

Meclis soruşturması Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında Anayasanın öngördüğü usule göre yürütülen sorumluluk yoludur.

Yazılı soru ise milletvekillerinin Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yazılı cevaplandırılmak üzere soru yöneltmesidir.

Gensoru ve eski Meclis soruşturması maddeleri mülga olduğu için güncel yasama denetimi bu yeni çerçeveyle değerlendirilmelidir.

Yasama alanının idari yargıyla bağlantısı kanunilik ilkesinde belirginleşir.

İdare kural olarak kanundan doğan yetkiyle işlem tesis eder; hak ve yükümlülük doğuran birçok idari tasarrufun dayanağında kanuni düzenleme aranır.

Meclisin kanun yapma yetkisi, yürütmenin kararname ve yönetmelik çıkarma yetkisinin sınırını da belirler.

Bir düzenleyici işlem kanuna aykırıysa veya kanunun çizdiği yetki alanını aşıyorsa idari yargı önünde hukuka uygunluk sorunu doğar.