Hâkim-Savcı Ceza Hukuku (Genel Hükümler) Nedensellik Bağı Konu Anlatımı

Kaynaktaki Çerçeve

Nedensellik bağı, TCK kaynağında genel hükümler içinde tek başına tanım cümlesiyle düzenlenmiş bir başlık değildir.

Buna rağmen kanun, fiil ile netice arasındaki sorumluluk bağını özellikle kast, taksir ve netice sebebiyle ağırlaşmış suç hükümlerinde görünür kılar.

Bu nedenle konu anlatılırken dışarıdan teori eklemek yerine kaynakta açıkça yer alan sorulara odaklanmak gerekir: Fail hangi fiili işledi?

Suçun kanuni tanımında belirtilen netice gerçekleşti mi?

Bu netice failin davranışıyla ilişkilendiriliyor mu?

Fail netice bakımından kasten mi, taksirle mi, yoksa en azından taksir düzeyinde mi hareket etti?

Kaynağın güvenli öğretim alanı budur.

Şahsilik İlkesi

TCK m. 20, nedensellik ve sorumluluk düşüncesinin kişisel temelini kurar.

Ceza sorumluluğu şahsidir; kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz.

Bu hüküm, sonuçtan sorumluluk kurulurken önce fiilin kime ait olduğunun belirlenmesini zorunlu kılar.

Bir netice ortaya çıkmış olabilir, fakat ceza hukuku bu neticeyi rastgele kişilere yüklemez.

Failin kendi davranışıyla bağlantılı olmayan bir sonuç, sırf zararlı veya ağır olduğu için ona yüklenemez.

Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamayacağı, ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımların saklı olduğu düzenlemesi de sorumluluğun kişiselliğiyle birlikte okunmalıdır.

Kastta Neticeyle Bağ

TCK m. 21’e göre suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır.

Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.

Bu tanım, nedensellik bağının yalnız dış dünyadaki olay akışıyla değil, failin zihni yönelimiyle de birlikte değerlendirildiğini gösterir.

Fail kanuni tanımdaki unsurları bilmeli ve istemelidir.

Suç tipinde bir netice unsuru varsa, bu neticenin gerçekleşmesi ve failin bu unsura yönelik bilme-istemesinin bulunması kast bakımından önem taşır.

Olası kastta kişi, suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işler.

Kanun bu durumda bazı ağır suçlarda ceza türünü veya süresini ayrıca belirler; diğer suçlarda temel cezanın indirilmesini öngörür.

Nedensellik açısından olası kast, neticenin fail tarafından doğrudan amaçlanmadığı, fakat gerçekleşebileceğinin öngörülmesine rağmen fiilin işlendiği alanı anlatır.

Sınavda bilinçli taksirle karışmasının nedeni de budur: iki durumda da öngörme vardır; fakat kaynak bilinçli taksirde neticenin istenmediğini ayrıca söyler.

Taksirde Neticeyle Bağ

TCK m. 22, taksirli sorumluluğu kanunun açıkça belirttiği hallerle sınırlar.

Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesinin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.

Bu cümlede nedensellik bağı açısından üç öğe birlikte görülür: bir davranış vardır, bu davranış dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırıdır, kanuni tanımdaki netice bu davranışla gerçekleşir.

Taksirde fail neticeyi istemez; hatta basit taksirde öngörmez.

Ancak kanun, öngörülmeyen neticenin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışla gerçekleşmesini sorumluluk zemini yapar.

Bilinçli taksirde kişi öngördüğü neticeyi istemez, fakat netice meydana gelir.

Kanun bu halde taksirli suça ilişkin cezanın artırılacağını belirtir.

Bu hüküm, nedensellik tartışmasında öngörmenin tek başına kast anlamına gelmediğini gösterir.

Fail neticeyi öngörmüş olabilir; fakat kaynak, istememe unsurunu bilinçli taksirin ayırt edici noktası olarak verir.

Taksirle işlenen suçlarda ceza failin kusuruna göre belirlenir.

Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda da herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur ve her failin cezası ayrı ayrı kusuruna göre belirlenir.

Böylece aynı neticeye birden fazla davranış katkı verse bile, kaynak kolektif ve otomatik sorumluluk yerine kişisel kusur ölçüsünü koyar.

Netice Sebebiyle Ağırlaşmış Suç

TCK m. 23, nedensellik bağının sınavlarda en doğrudan görüldüğü hükümlerden biridir.

Bir fiilin, kastedilenden daha ağır veya başka bir neticenin oluşumuna sebebiyet vermesi halinde, kişinin bu neticeden sorumlu tutulabilmesi için bu netice bakımından en azından taksirle hareket etmesi gerekir.

Bu madde iki basamaklı düşünülmelidir.

İlk basamakta failin işlediği bir fiil vardır ve bu fiil kastedilenden daha ağır ya da başka bir neticeye sebep olmuştur.

İkinci basamakta, failin o daha ağır veya farklı netice bakımından en az taksir düzeyinde kusuru aranır.

Bu düzenleme, sırf ağır sonuç doğduğu için failin otomatik olarak ağır sonuçtan sorumlu tutulamayacağını gösterir.

Kaynağın açık koşulu, ağır veya başka netice bakımından en az taksirdir.

Bu nedenle bir olayda önce fiil ile netice arasında sebebiyet bağı kurulmalı, sonra failin bu netice bakımından taksir eşiğine ulaşıp ulaşmadığı değerlendirilmelidir.

Aksi halde m. 23’ün aradığı sorumluluk bağlantısı tamamlanmaz.

Sınav Tuzakları

Nedensellik bağı konusu, kaynakta çoğu kez manevi unsurla birlikte görünür.

Birinci tuzak, meydana gelen her neticeyi failin üzerine yüklemektir.

TCK m. 20’nin şahsilik ilkesi buna engeldir.

İkinci tuzak, taksirli sorumluluğun her fiil için mümkün olduğunu sanmaktır.

TCK m. 22, taksirle işlenen fiillerin ancak kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılacağını söyler.

Üçüncü tuzak, olası kast ile bilinçli taksiri yalnız öngörme ölçütüyle ayırmaya çalışmaktır.

Kaynakta bilinçli taksir, öngörülen neticenin istenmemesi olarak ifade edilir; olası kastta ise kişi unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işler.

Netice sebebiyle ağırlaşmış suçta da benzer bir dikkat gerekir.

Failin temel fiile yönelik kastı bulunabilir; fakat daha ağır veya başka netice bakımından sorumluluk için en az taksir aranır.

Öğrenci bu hükmü “kast edilen fiilden çıkan her ağır sonuç failindir” şeklinde ezberlememelidir.

Doğru sıra şudur: fiil, netice, sebebiyet ve netice bakımından kusur.

Kaynak, nedensellik bağını teknik teorilerle değil, bu sorumluluk basamaklarıyla öğretir.

Bu yüzden güvenli cevap, fiil ile netice arasındaki bağlantıyı şahsi sorumluluk ve kusur eşiğiyle birlikte kuran cevaptır.

Taksirde Kişisel Sonuç

Kaynak, taksirli hareketin failin kişisel ve ailevi durumu üzerindeki etkisini de özel olarak düzenler.