Nedensellik bağı, neticeli suçlarda failin davranışı ile kanuni tanımdaki netice arasındaki doğal sebep-sonuç bağlantısıdır; kast veya taksirle aynı unsur değildir. İlk incelemede davranış zihnen çıkarıldığında neticenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği sorusu yardımcı olur, ancak çoklu veya alternatif nedenlerde bu test tek başına yeterli olmayabilir. Doğal nedensellik kurulduktan sonra neticenin faile hukuken yüklenebilmesi için objektif isnadiyet ayrıca değerlendirilir: davranış hukuken izin verilmeyen bir risk yaratmış veya artırmış olmalı ve gerçekleşen netice bu riskin, ilgili normun koruma alanı içinde somutlaşması olmalıdır. İzin verilen risk, riskin azalması, bütünüyle bağımsız olağan dışı bir süreç veya normun koruma amacı dışında kalan sonuç isnadı engelleyebilir. TCK m.23'te ağır netice için nedensellik ve objektif isnadiyetin yanında en az taksir gerekir. TCK m.35 netice gerçekleşmediğinde teşebbüs sorununu, m.83 ise hukuki hareket yükümlülüğünün ihmaliyle ölümde normatif ve varsayımsal bağlantıyı görünür kılar. İnceleme sırası netice, nedensellik, objektif isnadiyet ve en son ilgili netice bakımından kusurdur.
Hakim-Savcı Ceza Hukuku (Genel Hükümler) Nedensellik Bağı Konu Anlatımı
Nedensellik Bağı konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı Ceza Hukuku (Genel Hükümler) dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Kavramın yeri
Nedensellik bağı, neticeli suçlarda failin davranışı ile suç tipinde aranan dış dünyadaki netice arasındaki sebep-sonuç ilişkisidir.
Sırf hareketin yapılmasıyla tamamlanan suçlarda ayrıca dış netice aranmadığı için bu anlamda bir nedensellik incelemesi yapılmaz.
Neticeli suçta ise önce kanuni tanımdaki neticenin gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra bu neticenin davranışın sonucu olup olmadığı sorulur.
Bu bağ, kast ve taksirden ayrıdır.
Nedensellik ile objektif isnadiyet tipikliğin objektif yönünde; kast veya taksir ise manevi unsurda incelenir.
Failin sonucu istemesi nedensellik bağını kurmaz; davranışın sonucu doğal olarak doğurması da tek başına failin kasten veya taksirle hareket ettiğini göstermez.
TCK m.20'deki ceza sorumluluğunun şahsiliği de bu ayrımı destekler, fakat nedenselliğin yerine geçen bir test değildir.
Doğal nedenselliğin belirlenmesi
Başlangıç aracı şart teorisinin karşı olgusal sorusudur: Failin davranışı düşünsel olarak olay akışından çıkarıldığında netice somut biçimiyle yine gerçekleşecek miydi?
Cevap hayırsa davranış neticenin nedenlerinden biridir.
Bu yaklaşım, neticenin oluşumuna katkı veren koşulları doğal anlamda eşit nedenler olarak görür.
Test her olayda mekanik uygulanamaz.
Birden fazla davranışın birlikte neticeyi doğurduğu kümülatif nedenlerde her katkı ayrıca incelenir.
Birbirinden bağımsız birden çok davranışın tek başına aynı neticeyi aynı anda doğurmaya yeterli olduğu alternatif nedenlerde, her davranışı ayrı ayrı çıkarmak yanlış biçimde “neden yok” sonucuna götürebilir; olayın gerçek akışı ve bilimsel açıklaması birlikte değerlendirilir.
Varsayımsal başka bir nedenin ileride aynı sonucu doğuracak olması ise gerçekleşen somut nedensel süreci kural olarak ortadan kaldırmaz.
Nedensellik olgusal ve bilimsel bir bağlantıdır.
Fakat bütün doğal nedenleri cezai sorumluluğa dönüştürmek sorumluluğu sınırsız genişletir.
Bu nedenle ikinci bir normatif filtre gerekir.
Objektif isnadiyet
Objektif isnadiyet, doğal olarak bağlantılı neticenin failin eseri sayılıp sayılamayacağını belirler.
Genel formül iki basamaklıdır:
- Davranış, hukuken izin verilmeyen bir tehlike yaratmış veya mevcut tehlikeyi artırmış olmalıdır.
- Suç tipindeki netice, yaratılan bu tehlikenin ilgili normun koruma amacı içinde gerçekleşmesi olmalıdır.
Örneğin bir sürücünün hız sınırını aşması hukuken izin verilmeyen risk yaratabilir.
Ancak somut ölümün bu hız riskinin gerçekleşmesi olup olmadığı, yoksa olaydan bütünüyle bağımsız olağan dışı bir süreçten mi doğduğu ayrıca incelenir. “Kural ihlal edildi, öyleyse her sonraki sonuç faile yüklenir” denemez.
Objektif isnadiyeti sınırlayan başlıca durumlar şunlardır:
- Davranış yeni bir risk yaratmıyor veya mevcut riski azaltıyorsa netice bu davranışa yüklenmeyebilir.
- Davranış izin verilen risk sınırları içindeyse, sırf istenmeyen netice doğdu diye tipik netice otomatik olarak isnat edilmez.
- Gerçekleşen netice, ihlal edilen normun önlemek istediği tehlikenin dışında kalıyorsa koruma amacı bağlantısı kurulmaz.
- Mağdurun bilinçli öz sorumluluğu veya üçüncü kişinin sonraki davranışı, somut olayın özelliklerine göre ilk riskin gerçekleşmesini engelleyen yeni ve bağımsız bir süreç oluşturabilir.
Üçüncü kişinin müdahalesi, hatalı tıbbi tedavi veya mağdur davranışı nedenselliği her zaman ve kendiliğinden kesmez.
İlk davranışın yarattığı risk hâlâ sonuçta gerçekleşiyorsa isnat devam edebilir.
Sonraki davranış bütünüyle bağımsız, olağan dışı ve yeni bir risk alanı açıyorsa farklı sonuca ulaşılabilir.
Etiket değil, somut risk akışı belirleyicidir.
TCK m.23: ağır netice
TCK m.23'e göre bir fiil kastedilenden daha ağır veya başka bir neticeye sebep olmuşsa, failin bu neticeden sorumlu tutulabilmesi için ağır netice bakımından en az taksirle hareket etmesi gerekir.
İnceleme şu sırayla yapılır:
- temel fiil ve ağır netice belirlenir,
- fiil ile ağır netice arasında doğal nedensellik araştırılır,
- ağır neticenin fiilin yarattığı tipe özgü riskin gerçekleşmesi olarak objektif biçimde isnat edilip edilemeyeceği değerlendirilir,
- bundan sonra failin ağır netice bakımından en az taksirinin bulunup bulunmadığı sorulur.
Anayasa Mahkemesinin aktardığı ceza hukuku yaklaşımında da yalnız nedensellik bağının bulunması ağır neticeden sorumluluk için yeterli değildir; fail o sonuç bakımından taksirle dahi sorumlu tutulamıyorsa objektif sorumluluk kurulamaz.
Böylece m.23 hem salt sonuca dayalı sorumluluğu reddeder hem de nedensellik ile kusurun ayrı eşikler olduğunu gösterir.
TCK m.35: netice gerçekleşmezse
Fail işlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamazsa TCK m.35 uyarınca teşebbüs gündeme gelir.
Neticeli suçta kanuni netice hiç gerçekleşmemişse tamamlanmış suç için nedensellik bağı kurulamaz; fakat icra hareketleri ile gerçekleşen ara sonuçlar ve failin kastı teşebbüs bakımından değerlendirilir.
Netice gerçekleşmiş fakat failin tasarladığından farklı bir nedensel seyir izlemişse sorun yalnız “bağ var mı?” sorusuyla çözülmez.
Gerçek seyir ile failin tasavvuru arasındaki farkın kast üzerindeki etkisi ve sonucun objektif isnadı ayrıca ele alınır.
TCK m.83: ihmal ve varsayımsal bağ
İhmali davranışla kasten öldürmede salt hareketsizlik yeterli değildir.
TCK m.83, kişinin yerine getirmediği belirli icrai davranışın ölüm neticesini önleme yönünden icrai davranışa eşdeğer olmasını arar.
Eşdeğerlik; kanundan veya sözleşmeden doğan müdahale yükümlülüğüne ya da kişinin önceki davranışının başkalarının hayatı için tehlikeli bir durum yaratmasına dayanabilir.
İhmalde doğal dünyada “yapmama”yı olay akışından çıkarmak mümkün olmadığından varsayımsal bir soru kullanılır: Yükümlü olunan hareket zamanında yapılsaydı neticeye engel olunacak mıydı?
Bu değerlendirme, failin garantörlük yükümlülüğü ve objektif isnadiyetle birlikte yapılır.
Her yardım imkânı bulunan kişi, sırf yardım etmedi diye m.83 kapsamında ölümden sorumlu olmaz.
Uygulama şeması
Neticeli bir suç sorusunda güvenli sıra şöyledir:
- Suç tipindeki davranışı ve neticeyi belirle.
- Davranışın neticenin doğal nedeni olup olmadığını incele.
- Davranışın izin verilmeyen risk yaratıp yaratmadığını ve neticenin bu riskin gerçekleşmesi olup olmadığını değerlendir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Nedensellik Bağı anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Ceza Hukuku (Genel Hükümler) dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Nedensellik Bağı konusu Hakim-Savcı İdari Yargı düzeyindeki Ceza Hukuku (Genel Hükümler) dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %8. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
Ceza Hukuku (Genel Hükümler) dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 19 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi