HMGS Vergi Suç ve Cezaları Konu Anlatımı

Vergi suç ve cezaları, vergi hukukunun yaptırım sistemini oluşturur; fakat bu sistem tek tip değildir.

Vergi Usul Kanunu bir yandan vergi dairesince kesilen idari nitelikli cezaları, diğer yandan ceza mahkemesinin görev alanına giren kaçakçılık suçlarını düzenler.

Bu ayrımı görmeden yapılan çalışma, vergi ziyaı cezası ile hapis cezasını aynı düzleme koyma hatasına yol açar.

Kanunun genel kuralı, vergi kanunlarına aykırı hareket edenlerin VUK’ta yazılı vergi cezaları ve diğer cezalarla karşılaşacağıdır.

Vergi cezaları denildiğinde temel olarak vergi ziyaı cezası ve usulsüzlük cezaları anlaşılır.

Kaçakçılık suçları ise ayrıca ceza hukuku yaptırımı doğurur.

Buna rağmen aynı olay hem idari vergi cezası hem de ceza soruşturması doğurabilir; bunlar birbirini otomatik olarak tüketmez.

Ceza muhatabının belirlenmesi özel önem taşır.

Velayet veya vesayet altındaki kişiler ya da işleri kayyıma bırakılanlar, veli, vasi veya kayyımın kendilerine izafeten yaptığı vergi kanununa aykırı hareketlerden dolayı cezaya muhatap tutulmaz; ceza bu kişilere yönelir.

Tüzel kişilerde vergi cezaları, idare veya tasfiye sırasında vergi kanununa aykırı hareketlerden doğarsa tüzel kişi adına kesilir.

Ancak kaçakçılık suçları bakımından hapis cezası, fiili işleyen gerçek kişiler hakkında gündeme gelir.

Bu ayrım, şirket adına vergi ziyaı cezası kesilmesi ile sahte belge düzenleyen kişinin cezai sorumluluğunun ayrı kanallarda ilerleyebileceğini gösterir.

Damga vergisi ve damga resmi uygulamalarında birden fazla sorumlu varsa müteselsil sorumluluk da gündeme gelebilir.

Vergi ziyaı, vergi kaybı sonucuna odaklanan idari yaptırım alanıdır.

Mükellef veya sorumlunun vergilendirme ödevlerini zamanında yerine getirmemesi ya da eksik yerine getirmesi nedeniyle verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi veya eksik tahakkuk ettirilmesi vergi ziyaıdır.

Kişisel durum, medeni hal veya aile durumu hakkında gerçeğe aykırı beyan verilmesi ya da başka yollarla verginin noksan tahakkukuna veya haksız iadesine neden olunması da aynı kapsamda değerlendirilir.

Verginin sonradan tahakkuk ettirilmesi, tamamlanması veya haksız iadenin geri alınması ceza uygulanmasını kendiliğinden engellemez.

Bu nedenle vergi ziyaı için yalnız verginin daha sonra ödenip ödenmediğine değil, zamanında ve doğru tahakkukun bozulup bozulmadığına bakılır.

Vergi ziyaı cezasının temel ölçüsü ziyaa uğratılan vergidir.

Kural olarak vergi ziyaına sebebiyet verilirse mükellef veya sorumlu hakkında kayba uğratılan verginin bir katı tutarında ceza kesilir.

Vergi ziyaı, kaçakçılık suçları arasında sayılan fiillerle meydana gelmişse ceza üç kat uygulanır; bu fiillere iştirak edenlere ise bir kat ceza uygulanır.

Vergi incelemesine başlanmadan veya takdir komisyonuna sevkten önce değil de kanuni süresi geçtikten sonra kendiliğinden verilen beyannameler için ceza yüzde elli oranında uygulanır.

Ayrıca mükellefiyet tesis ettirilmesi gerektiği halde vergi dairesinin bilgisi dışında ticari, zirai veya mesleki faaliyette bulunularak vergi ziyaına sebep olunursa, ilgili ceza yüzde elli artırılır.

Bu hükümler sınavda derece derece sorulabilir; önce ziyaın varlığı, sonra ziyaın hangi fiille meydana geldiği, en son özel artırım veya indirim ihtimalleri değerlendirilmelidir.

Usulsüzlük, vergi kaybı sonucundan ziyade şekil ve usul kurallarına aykırılık üzerine kuruludur.

Kanun usulsüzlüğü, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine uyulmaması olarak tanımlar.

Birinci derece usulsüzlüklere beyannamelerin süresinde verilmemesi, tutulması zorunlu defterlerden birinin tutulmaması, defter ve belgelerin doğru incelemeye imkan vermeyecek kadar noksan veya karışık olması, kayıt düzenine uyulmaması, işe başlamanın zamanında bildirilmemesi ve tasdiki zorunlu defterlerden birinin süresinden sonra da tasdik ettirilmemesi gibi örnekler girer.

İkinci derece usulsüzlüklerde işe başlama dışındaki bildirimlerin zamanında yapılmaması, defter tasdikinin kanuni sürenin bitiminden itibaren bir ay içinde yaptırılması, beyanname ve belgelerin şekil veya içerik şartlarına uygun olmaması gibi daha farklı ihlaller yer alır.

Usulsüzlük re’sen takdiri gerektiriyorsa cetveldeki ceza iki kat kesilir.

Özel usulsüzlük cezaları, genel usulsüzlükten daha somut belge ve bildirim ihlallerine bağlanır.

Fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu gibi belgelerin verilmemesi veya alınmaması, elektronik belge düzenlenmesi gerekirken zorunlu haller dışında kağıt belge düzenlenmesi, belgede gerçek meblağdan farklı tutara yer verilmesi ya da belgenin hiç düzenlenmemiş sayılması özel usulsüzlük sonucunu doğurabilir.

Perakende satış fişi, ödeme kaydedici cihaz fişi, sevk irsaliyesi, taşıma irsaliyesi, yolcu listesi ve günlük müşteri listesi gibi belgeler için de benzer yaptırımlar vardır.

Bazı hallerde alıcının veya işlemin muhatabının beş iş günü içinde idareye bildirim yapması cezanın yönünü veya ağırlığını etkileyebilir.

Tek bir fiilin birden fazla özel usulsüzlük cezasını gerektirmesi halinde en ağır ceza kesilir.

Bu alan rakamlarla değişebildiği için sınav mantığında belge türü, yükümlü kişi ve tespit sayısı öncelikle okunmalıdır.

Ceza birleşmesi ve tekerrür kuralları, birden fazla ihlalin nasıl yaptırıma bağlanacağını düzenler.

Tek fiil başka türden birkaç verginin ziyaına sebep olmuşsa her vergi bakımından ayrı ceza kesilir.

Tek fiille vergi ziyaı ve usulsüzlük birlikte işlenmişse, bu cezalardan yalnız miktar itibarıyla en ağır olanı uygulanır; daha önce usulsüzlük cezası kesilmişken sonradan vergi ziyaı da ortaya çıkarsa eksik kalan kısım tamamlanabilir.

Ayrı fiiller ayrı ceza doğurur; ancak aynı takvim yılı içinde aynı tür usulsüzlüğün tekrarı bakımından kanun özel azaltılmış uygulama öngörür.

Tekerrürde, kesinleşmiş vergi ziyaı cezasından sonra belirli süre içinde yeniden vergi ziyaı cezası kesilirse ceza yüzde elli artırılır; usulsüzlükte tekrar halinde yüzde yirmi beş artırım uygulanır.

Artırım tutarı, kesinleşen cezanın belirli sınırını aşamaz.

Kaçakçılık suçları, idari usulsüzlükten farklı olarak hileli, sahteci veya gizleyici davranışlara bağlanan ceza hukuku alanıdır.

Defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hilesi yapmak, gerçek olmayan veya işlemle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açmak, matrahı azaltacak biçimde kayıtları başka defter, belge veya ortamlara almak, defter, kayıt ve belgeleri tahrif etmek veya gizlemek, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlemek ya da kullanmak kaçakçılık kapsamındadır.

Burada yanıltıcı belge, gerçek bir işlem veya duruma dayanmakla birlikte onu mahiyet veya miktar bakımından gerçeğe aykırı yansıtan belgedir.

Defter ve belgelerin yok edilmesi, defter sayfalarının değiştirilmesi, sahte belge düzenlenmesi veya kullanılması daha ağır hapis aralığına bağlanır.

Sahte belge, gerçek bir işlem veya durum yokken varmış gibi düzenlenen belgedir.

Bakanlıkla anlaşması olmadığı halde basılması gereken belgeleri basmak veya bilerek kullanmak, ödeme kaydedici cihazlara ya da vergi güvenliği sistemlerine fiziksel veya bilişim yoluyla müdahale etmek de suç alanındadır.

Kaçakçılıkta usul ve cezayı kaldıran veya azaltan nedenler ayrıca bilinmelidir.

Kaçakçılık fiillerini inceleme sırasında tespit eden yetkililer, rapor değerlendirme komisyonu mütalaasıyla durumu Cumhuriyet başsavcılığına bildirir; bazı mali cihaz ve veri aktarımına müdahale suçlarında incelemenin tamamlanması beklenmeden bildirim yapılabilir.

Kamu davası açılması belirli usul şartlarına bağlanmıştır.

Pişmanlık şartlarına uygun olarak durum ilgili makamlara bildirilirse kaçakçılık hükmü uygulanmayabilir.

Tarh edilen vergi, gecikme faizi ve gecikme zammı ile kesilen cezaların kanunda gösterilen kısmının soruşturma veya kovuşturma aşamasında ödenmesi hapis cezasında indirim sağlayabilir.

Kaçakçılık suçundan cezaya hükmedilmesi, vergi ziyaı cezasının ayrıca kesilmesine engel değildir; aynı şekilde 367. madde de ceza mahkumiyetinin vergi ziyaı veya usulsüzlük cezalarını ortadan kaldırmayacağını belirtir.

Cezaların kesilmesi, ödenmesi ve kalkması bakımından VUK ayrı bir usul kurar.

Vergi cezalarını gerektiren olaylar vergi daireleri, yoklama ve inceleme yetkililerince tespit edilir; delillerin kaybolma ihtimali varsa tutanak düzenlenir.