MKK, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 81. maddesine dayanan Yönetmelik uyarınca kurulan özel hukuk tüzel kişiliğine sahip anonim şirkettir. Temel işi, sermaye piyasası araçlarını kaydileştirmek; araçları ve bunlara bağlı hakları üyeler ve hak sahipleri itibarıyla elektronik ortamda izlemek; merkezi saklama ve hak kullanım hizmeti vermektir. MKK ayrıca kayıt tutarlılığını denetler, aykırılıkta düzeltme isteyip SPK'ya bildirir, gizliliği ve sistem güvenliğini sağlar; kurumsal yönetim, veri bankası, elektronik ürün senedi, elektronik genel kurul, tahkim ve merkezi doküman yönetimi altyapıları kurar. MKK'nın pay sahipleri şirket ortaklarıdır; üyeleri ise Merkezi Kaydi Sisteme bağlanan ihraççılar, yatırım kuruluşları, merkezi takas kuruluşları ve kabul edilen diğer kuruluşlardır. Üyelik teknik güvenlik, yeterli personel veya başka üyeden hizmet, ücret ve kuruluşa özgü yetki şartlarına bağlıdır. Yanlış kayıttan doğan zararda MKK ile üye kusurları oranında sorumludur; sözleşmeyle bu sorumluluk kaldırılamaz.
SPL Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri Merkezi Kayıt Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmelik Konu Anlatımı
Merkezi Kayıt Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmelik konusunun özeti ve anlatımı — SPL Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
SPL konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
SPL ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Statü, amaç ve kapsam
Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi (MKK), 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 81. maddesi ve ilgili Yönetmelik çerçevesinde çalışan bir sermaye piyasası altyapı kurumudur.
Özel hukuk tüzel kişiliğine sahip anonim şirket olması, sıradan bir ticari şirket olduğu anlamına gelmez.
Esas sözleşmesi, önemli pay devirleri, faaliyet düzeni ve denetimi Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) gözetimine bağlıdır.
Yönetmelik; kuruluşu, faaliyet ve çalışma ilkelerini, organları, üyeliği, gelirleri, sorumluluğu, denetimi ve kâr payı dağıtım esaslarını kapsar.
Sistemin merkezindeki değer fiziki senet değil, elektronik kaydın doğru araç, doğru hak sahibi ve doğru üye ile eşleşmesidir.
MKK'nın temel görevleri
MKK'nın çekirdek görevi sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesine ilişkin işlemleri yapmak; kaydileştirilen araçları ve bağlı hakları üyeler ve hak sahipleri itibarıyla elektronik ortamda izlemek; merkezi saklama ve hak kullanım hizmeti vermektir.
Yönetmeliğin görev listesi bununla sınırlı değildir.
MKK ayrıca:
- üye kayıtlarının birbiriyle tutarlılığını izler; tutarsızlık veya kaydi sistem düzenlemelerine aykırılık görürse düzeltme ister ve durumu derhal SPK'ya bildirir,
- sistemin güvenli çalışması için teknik ve yönetsel önlemler alır, kayıtların mevzuata uygun gizliliğini korur,
- kaydileştirilen araçların teslim alınması ve imhasına ilişkin işlemleri SPK esaslarına göre yürütür,
- şirketler, ortaklar ve yatırımcılar arasında kurumsal yönetim iletişimini sağlayan elektronik platform oluşturur,
- sermaye piyasası verilerini tek noktada toplamak ve belirlenen esaslarla kullandırmak üzere elektronik veri bankası kurar,
- yetkili olduğu ölçüde lisanslı depoların düzenlediği ürün senetlerini ve bunlara bağlı hakları kayden izler, ilgili platformu işletir,
- payları kayden izlenen anonim ortaklıkların genel kurullarına elektronik katılım için teknolojik altyapı sağlar,
- üyeler arasında veya üyelerle MKK arasında sistem işleyişinden doğan uyuşmazlıklarda tarafların tahkimden yararlanmasına yardımcı olur,
- yurt dışında yerleşik hak sahipleri adına hesap açılışında gerekli belgelerin elektronik temini ve yatırım kuruluşlarıyla paylaşımı için merkezi doküman yönetim sistemi yürütür,
- sermaye piyasası mevzuatı kapsamında SPK'nın verdiği diğer görevleri ve düzenlemelerin gerektirdiği işlemleri yapar.
Son bent dinamik bir yetki bağlantısıdır: sınavda görev listesi okunurken, Yönetmelikte tek tek sayılan işlerle SPK'nın mevzuat çerçevesinde verdiği diğer görevler birlikte düşünülmelidir.
Faaliyet şartları ve ilkeleri
MKK; uygun muhasebe, kayıt, bilgi ve belge sistemine, yeterli organizasyona ve teknik donanıma sahip olmalıdır.
İç kontrol, iç denetim, gözetim ve risk yönetimi sistemlerini işler tutmalı; önemli varlıkları korumalı; hizmetlerin etkin, güvenilir ve kesintisiz sürmesi için bilgi işlem altyapısında tutarlılık, bütünlük ve zamanında erişilebilirliği sağlamalıdır.
Sermaye piyasası mevzuatı dışındaki sürekli faaliyetler için SPK izni ve gerektiğinde esas sözleşme değişikliği gerekir.
Faaliyette güven ve istikrar, adillik, üyelerle ve SPK'yla düzenli bilgi akışı, piyasa bozucu eylemlerin önlenmesine bilgi-belge desteği, ücretlendirmede hakkaniyet ve kamuya açıklık gözetilir.
Kurumun elektronik kayıt tutması, denetim ve yönetişim yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz; tersine bunları sistem güvenliğinin parçasına dönüştürür.
Pay sahibi ile üye aynı kavram değildir
Pay sahipliği, MKK anonim şirketinin sermayesine ortak olmayı anlatır.
Borsa İstanbul, Kanuna göre kurulup faaliyet izni verilen diğer borsalar, Takasbank ve Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği kurucu ortak olabilir.
Esas sözleşme SPK onayına tabidir; belirli pay ve kontrol devirleri ile imtiyazlı pay devirlerinde SPK izni aranır.
Üyelik ise bir kuruluşun Merkezi Kaydi Sisteme tanımlanması, sisteme erişmesi ve kayıt işlemi yürütmesidir.
İhraççılar, yatırım kuruluşları, merkezi takas kuruluşları ile MKK'nın önerisi üzerine SPK tarafından kabul edilen diğer kuruluşlar üye olabilir.
Elektronik ürün senedi alanındaki lisanslı depo işletmeleri ve yetkili sınıflandırıcılar gibi kuruluşlar da kendi mevzuat ve lisans koşullarıyla sisteme bağlanabilir.
Dolayısıyla her üye MKK'nın pay sahibi olmadığı gibi, pay sahipliği de tek başına kayıt sistemi üyeliğinin yerine geçmez.
Üyelik şartları ve kabul
Genel üyelik şartları; kayıtların tutulmasını, izlenmesini ve bilgi alışverişini sağlayacak teknik donanım ve güvenlik sistemi; işlemleri yürütecek yeterli sayı ve nitelikte personel veya işlemlerin başka bir MKK üyesi aracılığıyla sürekli yürütüleceğine ilişkin bildirim; giriş ücretinin ödenmesi ve yönetim kurulunca belirlenen diğer şartlardır.
Kuruluş tipine özgü koşullar ayrıca aranır.
Yatırım kuruluşunun ilgili saklama hizmeti için yetkili olması; ihraççının sermaye piyasası aracı ihraç etmiş veya ihraç için SPK'ya başvurmuş bulunması; elektronik ürün senedi kuruluşlarının gerekli lisansa sahip olması örnektir.
Başvuru, belgeler ve teknik hazırlık tamamlandıktan sonra üyeliğe kabul kararı verilir.
Ayrılma, durdurma ve sorumluluk
Üyelikten ayrılma veya üyeliğin iptali, sistemde hak sahibi ya da bakiye bırakmayacak koşullara bağlanır.
Faaliyetin durması, üyelik şartlarının kaybedilmesi veya MKK düzenlemelerine sürekli aykırılık gibi hâllerde erişim geçici olarak durdurulabilir; kayıtlar üzerindeki işlemler yatırımcı haklarını koruyacak şekilde MKK, uygun görülen başka bir üye veya ilgili tasfiye/tazmin mekanizması üzerinden yürütülebilir.
Üyeler kayıt ve belgeleri doğru tutmak, MKK düzenlemelerine uymak, gerekli bilgi ve belgeleri vermek ve kendi müşterilerine karşı yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır.
Yanlış tutulan kayıtlardan hak sahiplerinin uğradığı zararlarda MKK ile üyeler kusurları oranında sorumludur.
Bu sorumluluk aralarındaki sözleşmeyle hafifletilemez veya kaldırılamaz.
MKK bilgi ve belge isteyebilir, inceleme yapabilir; SPK da MKK'yı denetler.
Sınav için ayrım haritası
Bir soruda önce aktör belirlenir: SPK düzenler ve gözetir; MKK merkezi kayıt ve altyapıyı işletir; üye sisteme kayıt girer ve yükümlülüklerini yerine getirir; hak sahibi kayden izlenen hakkın sahibidir; pay sahibi ise MKK şirketinin ortağıdır.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Merkezi Kayıt Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmelik anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Merkezi Kayıt Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmelik konusu SPL Düzey 2 düzeyindeki Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- Takasbankİstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. olarak bilinen kuruluş, Borsa İstanbul'da gerçekleşen işlemlerin takasını ve merkezi karşı taraf hizmetini sağlar. Ayrıca teminat yönetimi, para piyasası ve nakit kredi hizmetleri sunar.
- Sermaye Piyasası Kanunu6362 sayılı Kanun, sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf ve istikrarlı bir şekilde işlemesini sağlamak amacıyla çıkarılmıştır. SPK'nın yetkilerini, sermaye piyasası araçlarını, ihraç ve halka arz esaslarını, bağımsız denetimi ve yaptırımları düzenler.
- İmtiyazlı PaySahibine kar dağıtımı, oy hakkı, tasfiye payı veya yeni pay alma konularında diğer paylara göre üstünlük sağlayan pay türüdür. İmtiyazın türü ve kapsamı şirket esas sözleşmesinde belirtilir.
- TakasBorsada gerçekleşen alım satım işlemleri sonucunda menkul kıymetlerin ve nakit tutarların karşılıklı olarak el değiştirmesi sürecidir. Borsa İstanbul'da takas süresi T+2'dir.
- SaklamaSermaye piyasası araçlarının yatırımcılar adına güvenli bir şekilde tutulması hizmetidir. Merkezi saklama MKK tarafından, müşteri bazlı saklama aracı kurumlar tarafından yapılır.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
Sık Sorulan Sorular
Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 11 konu içerir.
- Takas, Saklama ve Operasyon İşlemlerine İlişkin Temel Kavramlar
- Kaydileştirilen Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Kayıtların Tutulmasının Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ II-13.1
- Merkezi Takas Kuruluşlarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Genel Yönetmelik (4, 5 ve 6'ncı Bölümler)
- İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketi Merkezi Takas Yönetmeliği
- İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketi Merkezi Karşı Taraf Yönetmeliği
- Portföy Saklama Hizmetine ve Bu Hizmette Bulunacak Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği III-56.1
- Borsa İstanbul A.Ş.’de Payların Transfer, Takas ve Temerrüt İşlemleri
- Borsa İstanbul A.Ş.’de Borçlanma Araçlarının Transfer, Takas ve Temerrüt İşlemleri
- Türev Araçlarda Takas, Uzlaşma ve Fiziki Teslim
- Takasbank Teminat Yönetimi
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
SPL soru çözme rehberi