Hâkim-Savcı Ceza Muhakemesi Hukuku (CMK) Duruşma Konu Anlatımı

Duruşma, ceza muhakemesinde kovuşturmanın merkezidir.

İddianamenin kabulüyle kamu davası açılır ve kovuşturma evresi başlar; bundan sonra mahkeme duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır.

İddianame, çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ edilir.

Tutuklu olmayan sanığa gönderilen çağrı kâğıdında mazereti olmaksızın gelmezse zorla getirileceği yazılır.

Tutuklu sanığa duruşma günü tebliğ edilir; kendisini savunmak için istemde bulunup bulunmayacağı sorulur ve müdafii de davet edilir.

Çağrı kâğıdının tebliğiyle duruşma günü arasında en az bir hafta bulunması gerekir.

Bu süreye uyulmamışsa sanığa duruşmaya ara verilmesini isteme hakkı hatırlatılır.

Böylece duruşma, sanığın suçlamayı öğrenip savunmasını hazırlayabileceği bir hazırlık düzeni üzerine kurulur.

Duruşma hazırlığında sanığın savunma delillerini toplatma istemi de yer alır.

Sanık, tanık veya bilirkişinin davetini ya da savunma delillerinin toplanmasını istiyorsa, bunların hangi olaylarla ilgili olduğunu göstererek dilekçesini duruşma gününden en az beş gün önce mahkeme başkanına veya hâkime verir.

Bu dilekçe üzerine verilen karar kendisine derhal bildirilir; kabul edilen istemler Cumhuriyet savcısına da bildirilir.

Mahkeme başkanı veya hâkim, sanığın ya da katılanın gösterdiği tanık veya uzman kişinin çağrılması istemini reddederse, sanık veya katılan bu kişileri mahkemeye getirebilir ve bu kişiler duruşmada dinlenir.

Ancak davayı uzatmak amacıyla yapılan talepler reddedilir.

Tanık veya bilirkişinin hastalık, malullük, uzaklık veya başka zorunlu nedenle duruşmada bulunması mümkün değilse naip hâkim veya istinabe yoluyla dinlenmesi de mümkündür; teknik imkân varsa sesli ve görüntülü iletişim yöntemi kullanılır.

Duruşmanın temel ilkesi açıklıktır.

Kural olarak duruşma herkese açıktır.

Genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde duruşmanın bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına mahkeme karar verebilir.

Kapalılık kararının gerekçesi tutanağa geçirilir; hüküm ise açık duruşmada açıklanır.

Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır.

Kapalı duruşmada mahkeme bazı kişilerin hazır bulunmasına izin verebilir; bu kişiler kapalılığı gerektiren hususları açıklamamaları için uyarılır.

Açık duruşmanın içeriği millî güvenlik, genel ahlak, kişilerin saygınlık, onur ve hakları ya da suç işlemeye kışkırtma bakımından sakınca yaratıyorsa, mahkeme gerektiği ölçüde yayımı yasaklayabilir.

Ses ve görüntü alıcı araçların kullanılması da kanunda gösterilen istisnalar dışında yasaktır.

Duruşmada bulunması gereken kişiler yargılamanın geçerliliği bakımından önemlidir.

Hükme katılacak hâkimler, Cumhuriyet savcısı ve zabıt kâtibi duruşmada hazır bulunur.

Kanunun zorunlu müdafiliği kabul ettiği hâllerde müdafiin hazır bulunması da şarttır; ancak müdafiin mazeretsiz gelmemesi veya duruşmayı terk etmesi hâlinde duruşmaya devam edilebilir.

Bir oturumda bitmeyecek davalarda bulunamayacak üyenin yerine geçmek ve oya katılmak üzere yedek üye bulundurulabilir.

Birden fazla Cumhuriyet savcısı ve birden fazla avukat aynı anda duruşmaya katılabilir ve aralarında iş bölümü yapabilir.

Duruşmaya ara verilmeksizin devam edilerek hüküm verilmesi esastır; zorunlu hâllerde makul sürede sonuçlandırmayı sağlayacak şekilde ara verilebilir.

Duruşmanın başlaması belirli bir sıraya bağlıdır.

Önce sanığın ve müdafiinin hazır bulunup bulunmadığı, çağrılmış tanık ve bilirkişilerin gelip gelmediği saptanır.

Sanık duruşmaya bağsız olarak alınır.

Mahkeme başkanı veya hâkim, iddianamenin kabulü kararını okuyarak duruşmanın başladığını açıklar.

Tanıklar duruşma salonundan çıkarılır.

Sonra sanığın açık kimliği saptanır, kişisel ve ekonomik durumu hakkında bilgi alınır.

İddianame veya iddianame yerine geçen belgede yer alan suçlamanın dayanağı olan eylemler, deliller ve hukuki nitelendirme anlatılır.

Sanığa yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu ve ifade-sorgu hükümlerindeki diğer hakları bildirilir.

Sanık açıklamada bulunmaya hazır olduğunu söylerse sorgusu yapılır.

Mahkeme başkanı veya hâkim duruşmayı yönetir, sanığı sorguya çeker ve delillerin ikamesini sağlar.

Sanığın duruşmada bulunması kuraldır.

Kanunun ayrık tuttuğu hâller dışında hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz; geçerli nedeni olmadan gelmeyen sanığın zorla getirilmesine karar verilir.

Ancak toplanan delillere göre mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı veya güvenlik tedbiri dışında bir karar verilmesi gerektiği düşünülüyorsa, sorgusu yapılmamış olsa bile dava yokluğunda bitirilebilir.

Mahkemeye gelen sanığın duruşma boyunca hazır bulunması sağlanır; savuşursa veya ara sonrası oturuma gelmezse, önceden sorgusu yapılmış ve hazır bulunmasına gerek görülmemişse dava yokluğunda bitirilebilir.

Yalnız veya birlikte adli para cezası ya da müsadere gerektiren suçlarda sanık gelmese bile duruşma yapılabilir; çağrıda bu durum yazılır.

Sorgusu yapılmış sanık veya yetkili müdafii isterse sanık duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutulabilir.

Mahkeme gerekli görürse sanığın zorla getirilmesine veya yakalama emriyle getirilmesine her zaman karar verebilir.

Delillerin ortaya konulması, sanığın sorgusundan sonra başlar.

Sanığın tebligata rağmen mazeretsiz gelmemesi nedeniyle sorgusu yapılamamışsa bu durum delillerin ortaya konulmasına engel olmaz; sonradan gelen sanığa ortaya konulan deliller bildirilir.

Delil kanuna aykırı elde edilmişse, ispat edilmek istenen olayın karara etkisi yoksa veya istem yalnız davayı uzatmak amacı taşıyorsa reddedilir.

Delilin geç bildirilmesi tek başına ret nedeni değildir.

Olayın delili bir tanığın açıklamalarından ibaretse tanık duruşmada mutlaka dinlenir; önceki tutanak veya yazılı açıklama bu dinlemenin yerine geçemez.

Bazı hâllerde tanık veya sanık ortağının önceki tutanakları okunabilir.

Tanık bir hususu hatırlamazsa önceki ifadesiyle hatırlatma yapılabilir; duruşmadaki ifade ile önceki ifade arasında çelişki varsa çelişkinin giderilmesine çalışılır.

Sanığın hâkim veya mahkeme huzurundaki açıklamaları ile Cumhuriyet savcısı tarafından alınan veya müdafiin hazır bulunduğu kolluk ifadesi, çelişki durumunda okunabilir.

Deliller yalnız ortaya konulmakla kalmaz, tartışılır.

Suç ortağı, tanık veya bilirkişi dinlendikten ya da herhangi bir belge okunduktan sonra katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine diyecekleri sorulur.

Delillerle ilgili tartışmada söz sırasıyla katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine ya da kanuni temsilcisine verilir.

Cumhuriyet savcısı, katılan veya vekili sanık tarafının açıklamalarına; sanık ve müdafii de savcı ve katılan tarafın açıklamalarına cevap verebilir.

Hükümden önce son söz hazır bulunan sanığa aittir.

Hâkim kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir; bu delilleri vicdani kanaatiyle serbestçe takdir eder.

Yüklenen suç, hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.