Hâkim-Savcı Ceza Muhakemesi Hukuku (CMK) İddianame Konu Anlatımı

İddianame, ceza muhakemesinde soruşturma evresini kovuşturma evresine bağlayan belgedir.

Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar devam eder; kovuşturma ise iddianamenin kabulüyle başlar ve hükmün kesinleşmesine kadar sürer.

Bu nedenle iddianame yalnızca bir anlatım metni değil, kamu davasının açılmasını sağlayan usuli eşiğin kendisidir.

Kamu davasını açma görevi Cumhuriyet savcısına aittir.

Savcı, soruşturma sonunda topladığı delillerin suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturduğu kanaatine varırsa iddianame düzenler.

Buradaki yeterli şüphe, mahkûmiyet kesinliği anlamına gelmez; ancak kamu davası açılmasını haklı gösterecek delil yoğunluğunu ifade eder.

İddianamenin muhatabı görevli ve yetkili mahkemedir.

Belgenin içeriği kanunda ayrıntılı olarak sayılır; çünkü mahkeme, sanık ve diğer ilgililer kovuşturmanın hangi fiil ve deliller üzerinden yürütüleceğini bu belgeyle öğrenir.

İddianamede şüphelinin kimliği ve müdafii gösterilir.

Maktul, mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği ile bunların vekili ya da kanuni temsilcisi de yazılır.

Açıklanmasında sakınca yoksa ihbarda bulunan kişi, ayrıca şikâyetçi ve şikâyetin tarihi belirtilir.

Yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri, suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi ile suçun delilleri de iddianamenin zorunlu unsurları arasındadır.

Şüpheli tutuklu ise gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile süreleri ayrıca gösterilir.

Bu unsurlar, suçlamanın belirsiz kalmasını önler.

İddianamenin asıl öğretici yönü, olay ile delil arasındaki bağın kurulmasıdır.

Kanun, yüklenen suçu oluşturan olayların mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanmasını ister.

Böylece iddianame, yalnızca kanun maddelerinin yazıldığı soyut bir sevk belgesi olamaz.

Fiilin ne olduğu, bu fiilin hangi delillerle desteklendiği ve suçlama ile delil arasındaki ilişki açıkça kurulmalıdır.

Buna karşılık, yüklenen fiil ve suçun delilleriyle ilgisi bulunmayan bilgilere yer verilmez.

Bu sınır, iddianamenin kişiyi gereksiz anlatımlarla damgalamasını veya kovuşturmayı dağınık hâle getirmesini önler.

Sonuç kısmında da yalnız şüphelinin aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar ileri sürülür.

Bu düzen, Cumhuriyet savcısının yalnız suçlayan taraf gibi davranmadığını, maddi gerçeğe yönelen kamusal bir makam olduğunu gösterir.

İddianamede ayrıca işlenen suç nedeniyle hangi ceza veya güvenlik tedbirlerine hükmedilmesinin istendiği gösterilir.

Suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlendiği ileri sürülüyorsa, ilgili tüzel kişi hakkında uygulanabilecek güvenlik tedbiri de açıkça belirtilir.

Böylece mahkemenin önüne getirilen dava, hem fiil hem fail hem de talep edilen hukuki sonuç bakımından çerçevelenir.

Bununla birlikte mahkeme, kovuşturma sonunda fiilin hukuki nitelendirilmesinde iddia ve savunmayla bağlı değildir; fakat hüküm ancak iddianamede unsurları gösterilen fiil ve fail hakkında verilebilir.

Bu ilişki, iddianamenin kovuşturmanın sınırlarını çizdiğini, mahkemenin hukuki değerlendirme yetkisini ise tamamen ortadan kaldırmadığını gösterir.

Sanık yönünden de bu sınır, hangi fiile karşı savunma hazırlanacağını belirginleştirir ve sonradan genişleyen belirsiz suçlama alanı oluşmasını önler.

Mahkeme iddianameyi aldığında otomatik olarak kovuşturmaya geçilmez.

İddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde mahkeme soruşturma evresine ilişkin belgeleri inceler.

Kanunda sayılan eksiklikler varsa iddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verir.

İade sebeplerinin başında iddianamenin kanunda aranan zorunlu içeriğe aykırı düzenlenmesi gelir.

Suçun sübutuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan iddianame düzenlenmişse iade mümkündür.

Önödeme, uzlaştırma veya seri muhakeme usulüne tabi olduğu dosyadan açıkça anlaşılan işlerde bu kurumlar uygulanmadan iddianame düzenlenmesi de iade sebebidir.

Soruşturma veya kovuşturma yapılması izne ya da talebe bağlı suçlarda izin veya talep olmaksızın iddianame düzenlenmesi de aynı sonucu doğurur.

İddianamenin iadesinin sınırları da önemlidir.

Suçun hukuki nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez.

Mahkeme, savcının hangi suç tipini gösterdiğini farklı değerlendirebilir; fakat bu farklılık tek başına dosyayı savcılığa geri göndermek için yeterli değildir.

En geç on beş günlük süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.

İade kararı verilirse savcı, kararda gösterilen eksiklikleri tamamlar ve hatalı noktaları düzeltir.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesini gerektiren bir durum yoksa yeniden iddianame düzenlenerek dosya mahkemeye gönderilir.

İlk iade kararında belirtilmeyen sebeplere dayanılarak yeniden iade yoluna gidilemez; bu da iade kurumunun kovuşturmayı gereksiz biçimde sürüncemede bırakmasını engeller.

Cumhuriyet savcısı iade kararına karşı itiraz edebilir.

İadenin bu kapalı sebep düzeni, mahkeme denetimini gerçek eksikliklere yöneltir ve savcılığın aynı dosyada hangi noktaları gidermesi gerektiğini önceden bilmesini sağlar.

İddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar.

Mahkeme bundan sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır.