Hakim-Savcı Ceza Muhakemesi Hukuku (CMK) Temyiz Konu Anlatımı

Temyiz, ceza muhakemesinde istinaftan sonra gelen ve esas olarak hukuka uygunluk denetimi yapan kanun yoludur.

CMK 286’ya göre bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir.

Bu cümle, temyizin doğrudan ilk derece yargılamasının tekrar edilmesi olmadığını gösterir.

İncelemenin merkezinde bölge adliye mahkemesinin hükmü vardır; Yargıtay, kanunda gösterilen sınırlar içinde bu hükmün hukuka uygunluğunu denetler.

Temyize açıklık sınırsız değildir.

Kanun, bazı bölge adliye mahkemesi kararlarını temyiz edilemez sayar.

İlk derece mahkemesinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddi, beş yıl veya daha az hapis cezasını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları, hapis cezasından çevrilen seçenek yaptırımlara ilişkin kararlar, belirli kısa süreli suçlara ilişkin kararlar, adli para cezasını gerektiren suçlardaki kararlar, yalnız müsadereye ilişkin bazı kararlar, on yıl veya daha az hapis cezasını ya da adli para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine ilişkin esastan retler ve düşme, ceza verilmesine yer olmadığı ya da güvenlik tedbirine ilişkin belirli kararlar temyize kapalıdır.

Aynı hükümde bu sınırlar içinde birden fazla ceza veya karar bulunması da sonucu değiştirmez.

Bununla birlikte CMK 286, bazı suçlarda bu kesinlik perdesini kaldırır.

Hakaretin belirli hali, halk arasında korku ve panik yaratmak amacıyla tehdit, suça tahrik, suçu ve suçluyu övme, halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama, kanunlara uymamaya tahrik, halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma, Cumhurbaşkanına hakaret, devletin egemenlik alametlerini veya devlet kurumlarını aşağılama, silahlı örgüt, halkı askerlikten soğutma gibi suçlarda verilen bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilebilir.

Terörle Mücadele Kanunu ve Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu kapsamındaki bazı suçlar için de aynı açılım yapılır.

Böylece temyiz edilemezlik sınırları mutlak değil, kanunun önem verdiği bazı suç grupları bakımından istisnalıdır.

Temyizin nedeni, CMK 288’de açıkça hukuka aykırılıkla sınırlandırılır.

Temyiz, hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır; bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır.

Bu nedenle temyiz, delillerin baştan sona yeniden tartışıldığı ikinci bir istinaf gibi düşünülmemelidir.

Temyiz sebebi hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir.

Temyiz eden, hükmün neden bozulmasını istediğini başvurusunda göstermek zorundadır.

Cumhuriyet savcısı da temyiz dilekçesinde istemin sanık lehine mi aleyhine mi olduğunu açıkça belirtir.

Kesin hukuka aykırılık halleri, temyiz dilekçesinde gösterilmese bile dikkate alınan ağır usul sakatlıklarıdır.

Mahkemenin kanuna uygun kurulmamış olması, yasaklı hâkimin hükme katılması, geçerli ret istemine rağmen hâkimin hükme katılması veya ret isteminin hukuka aykırı reddedilmesi, mahkemenin hukuka aykırı olarak kendini görevli veya yetkili görmesi, Cumhuriyet savcısı veya duruşmada zorunlu olarak bulunması gereken kişilerin yokluğunda duruşma yapılması, açıklık kuralının ihlali, hükmün gerekçeyi içermemesi, savunma hakkının hüküm için önemli konularda mahkeme kararıyla sınırlandırılması ve hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması bu kapsamdadır.

Bu haller, hükmün güvenilirliğini doğrudan etkiledikleri için özel ağırlık taşır.

Başvuru süresi ve usulü istinafa benzer biçimde mahkemeden başlar.

Temyiz istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine tutanağa geçirilen beyanda bulunularak yapılır.

Süresinde yapılan temyiz, hükmün kesinleşmesini engeller.

Yoklukta verilen aleyhe hükümlerde eski hâle getirme bakımından istinaftaki usule gönderme yapılır.

Temyiz istemi süreden sonra yapılmışsa, temyiz edilemeyecek bir hükme yönelmişse veya temyiz edenin hakkı yoksa hükmü temyiz olunan bölge adliye veya ilk derece mahkemesi istemi reddeder; ret kararına karşı iki hafta içinde Yargıtaydan karar istenebilir, fakat bu nedenle infaz ertelenmez.

Temyiz dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf iki hafta içinde cevap verebilir.

Cevap süreci bittikten sonra dosya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.

Başsavcılığın düzenlediği tebliğname, hükmü temyiz etmiş olanlara veya aleyhlerine sonuç doğurabilecek görüş içeriyorsa sanık veya müdafii ile katılan veya vekillerine tebliğ edilir; ilgili taraf iki hafta içinde cevap verebilir.

Yargıtay, süresinde başvuru yapılmadığını, hükmün temyiz edilemez olduğunu, başvuranın hakkı bulunmadığını veya dilekçenin temyiz sebeplerini içermediğini saptarsa temyiz istemini reddeder.

Duruşmalı temyiz sınırlıdır.

On yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerde Yargıtay, uygun görürse incelemeyi duruşmalı yapabilir.

Duruşma gününden sanığa, katılana, müdafi ve vekile haber verilir; sanık duruşmada bulunabilir veya müdafi ile temsil edilebilir, fakat tutuklu sanık duruşmaya katılma isteminde bulunamaz.

Duruşmada önce görevlendirilen üye veya tetkik hâkiminin raporu açıklanır, üyeler dosyayı inceler, sonra taraflar iddia ve savunmalarını açıklar.

Temyizi isteyen tarafa önce söz verilir ve son söz her halde sanığındır.

Yargıtay incelemesinin kapsamı CMK 301’de sınırlanır.

Yargıtay, yalnız temyiz başvurusunda belirtilen hususlar ile usule ilişkin noksanlardan kaynaklanan temyiz isteminde başvuruda belirtilen olayları inceler.

Hükmü hukuka uygun bulursa temyiz istemini esastan reddeder.

Hükmü etkileyecek nitelikte hukuka aykırılık görürse bozar ve bozma nedenlerini ilamda ayrı ayrı gösterir.

Hüküm temyiz dilekçesinde gösterilen sebeplerle bozulduğunda, dilekçede açıklanmasa bile saptanan diğer hukuka aykırılıklar da ilamda gösterilir.

Hukuka aykırılık hükme esas işlemlerden kaynaklanıyorsa o işlemler de bozmanın kapsamına girer.

Bazı hallerde Yargıtay bozmakla yetinmeyip davanın esasına hükmedebilir veya hukuka aykırılığı düzeltebilir.

Olayın daha fazla aydınlanması gerekmeksizin beraat, düşme veya alt ve üst sınırı olmayan sabit ceza gerekiyorsa; yalnız madde numarası yanlış yazılmışsa; hükümden sonra yürürlüğe giren kanun cezada lehe sonuç doğuruyorsa; yaş nedeniyle indirim yanlış yapılmışsa; artırma veya indirim hesabında maddi hata varsa; ceza belirleme sırası gözetilmemişse ya da yargılama gideri ve vekâlet ücretine ilişkin aykırılık varsa düzeltme veya esasa hükmetme mümkündür.