Hâkim-Savcı Anayasa Hukuku Anayasa Hukukunun Genel Esasları ve Teorisi Konu Anlatımı

Anayasa hukukunun genel esasları, bir devletin yalnızca kurum adlarını değil, bu kurumların hangi ilkelerle çalıştığını ve hangi sınırlar içinde yetki kullandığını açıklar.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası bu çerçeveyi ilk maddelerinden itibaren kurar.

Devletin şekli Cumhuriyettir; Cumhuriyetin nitelikleri toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik, laik ve sosyal hukuk devleti olarak ifade edilir.

Bu nitelikler, devlet organlarının bütün işlemlerine yön veren temel anayasal ölçülerdir.

Anayasanın genel esaslar bölümünde devletin bütünlüğü de kurucu bir ilke olarak yer alır.

Türkiye Devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür.

Dili Türkçedir; bayrağı beyaz ay yıldızlı al bayraktır; milli marşı İstiklal Marşıdır; başkenti Ankaradır.

Bu hükümler yalnızca sembolik anlatımlar değildir.

Devletin siyasal ve hukuki birliğini, resmi iletişim dilini ve anayasal kimlik unsurlarını belirler.

Bu nedenle Anayasanın 1 inci, 2 nci ve 3 üncü maddeleri için özel bir koruma getirilmiş; bu hükümler değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez kabul edilmiştir.

Egemenlik ilkesi, anayasa hukukunun merkezindedir.

Anayasa egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu söyler.

Millet egemenliğini Anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanır.

Egemenliğin kullanılması hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz.

Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.

Bu hükümler, anayasal devlet fikrinin özünü verir: Yetki kullanan herkes, yetkisini kişisel güçten, sınıfsal üstünlükten veya fiili durumdan değil, Anayasadan almak zorundadır.

Devletin temel organları egemenliğin kullanılma biçimini gösterir.

Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir ve bu yetki devredilemez.

Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı tarafından Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir.

Yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.

Bu üç hüküm, yasama, yürütme ve yargıyı birbirinden ayırırken aynı zamanda hepsini millet egemenliği ve anayasal yetki kaynağıyla bağlar.

Başlangıç kısmındaki kuvvetler ayrılığı açıklaması, bu organlar arasındaki ilişkinin nasıl anlaşılması gerektiğini gösterir.

Kuvvetler ayrılığı, devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmez; belirli devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir işbölümü ve işbirliğidir.

Üstünlük ancak Anayasa ve kanunlardadır.

Bu yaklaşım, organlardan birinin diğerine mutlak üstünlüğünü reddeder.

Yasama kanun yapar, yürütme anayasal ve kanuni çerçevede görev yürütür, yargı uyuşmazlıkları bağımsız ve tarafsız biçimde çözer; fakat hepsi üstün norm olan Anayasaya bağlıdır.

Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü, bu sistemin güvence cümlesidir.

Anayasa hükümleri yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, diğer kuruluşları ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.

Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.

Bu kural, anayasanın yalnızca siyasi bir bildiri değil, hukuki bağlayıcılığı olan üst norm olduğunu gösterir.

Kanun koyucu da idare de yargı da kendi alanında Anayasaya uygun hareket etmek zorundadır.

Eşitlik ilkesi de genel esaslar içinde yer alarak hukuk düzeninin tüm alanlarına yayılır.

Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir; çocuklar, yaşlılar, engelliler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun hareket etmek zorundadır.

Devletin temel amaç ve görevleri, anayasal devletin yalnızca organlardan ibaret olmadığını gösterir.

Devlet; Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak; kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya çalışmak; insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamakla görevlidir.

Böylece genel esaslar, devletin biçimini, niteliklerini, organlarını, yetki kaynağını, hukuk düzenindeki üstün normu ve birey karşısındaki görevlerini tek bir anayasal çerçevede birleştirir.

Genel esaslar aynı zamanda haklar bölümüne geçişin mantığını hazırlar.

Devletin hukuk devleti, sosyal devlet, demokratik devlet ve laik devlet olarak nitelendirilmesi, temel hakların nasıl sınırlanacağı ve nasıl korunacağı konusunda yön gösterir.

Eşitlik ilkesi bütün hakların kullanılmasında ortak ölçü olur; egemenlik ilkesi devlet yetkisinin kaynağını belirler; Anayasanın üstünlüğü ise kanunların ve idari işlemlerin anayasal sınıra bağlı kalmasını sağlar.