Hâkim-Savcı Anayasa Hukuku Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi Konu Anlatımı

Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi, Anayasada yürütme yetkisinin Cumhurbaşkanı merkezinde kurulduğu yapıyı ifade eder.

Genel esaslarda yürütme yetkisi ve görevinin Cumhurbaşkanı tarafından Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılacağı ve yerine getirileceği belirtilir.

Bu hüküm, yürütmenin hem yetki hem görev niteliğini gösterir.

Cumhurbaşkanı devletin başıdır; yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.

Devlet başkanı sıfatıyla Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini temsil eder, Anayasanın uygulanmasını ve devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin eder.

Cumhurbaşkanının seçimi doğrudan halk tarafından yapılır.

Cumhurbaşkanı adayı olabilmek, belirli yaş eşiğini geçmiş, yükseköğrenim görmüş ve milletvekili seçilme yeterliliğini taşıyan Türk vatandaşı olmayı gerektirir.

Görev süresi beş yıldır ve bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.

Cumhurbaşkanlığına siyasi parti grupları, son genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde beşini almış siyasi partiler ve en az yüz bin seçmen aday gösterebilir.

Cumhurbaşkanı seçilen milletvekilinin Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği sona erer.

Seçim usulü çoğunluk mantığına dayanır.

Genel oyla yapılan seçimde geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilir.

İlk turda gerekli çoğunluğa ulaşılamadığında seçim iki turlu yapıya dönüşür ve ikinci tur izleyen pazar günü gerçekleştirilir.

İkinci oylamaya ilk oylamada en çok oy almış iki aday katılır ve geçerli oyların çoğunluğunu alan aday seçilir.

İkinci oylamaya katılmaya hak kazanan adaylardan biri seçime katılmazsa, boşalan adaylık birinci oylamadaki sıraya göre ikame edilir.

Tek aday kalması halinde oylama referandum şeklinde yapılır ve adayın seçilebilmesi için geçerli oyların salt çoğunluğunu alması gerekir.

Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri hem temsil hem yürütme hem de bazı anayasal denge işlevlerini içerir.

Cumhurbaşkanı gerekli gördüğünde yasama yılının ilk günü Mecliste açılış konuşması yapar, ülkenin iç ve dış siyaseti hakkında Meclise mesaj verir, kanunları yayımlar ve kanunları tekrar görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderebilir.

Kanunların, Meclis İçtüzüğünün veya bunların belirli hükümlerinin Anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde iptal davası açabilir.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atar ve görevlerine son verir; üst kademe kamu yöneticilerini atar, görevlerine son verir ve bunların atanmasına ilişkin usul ve esasları Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenler.

Dış ilişkiler ve güvenlik alanında da Cumhurbaşkanına görevler verilmiştir.

Yabancı devletlere Türkiye Cumhuriyetinin temsilcilerini gönderir ve Türkiye Cumhuriyetine gönderilecek yabancı devlet temsilcilerini kabul eder.

Milletlerarası andlaşmaları onaylar ve yayımlar.

Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları gerekli gördüğünde halkoyuna sunar.

Milli güvenlik politikalarını belirler ve gerekli tedbirleri alır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanlığını temsil eder ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verir.

Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletebilir veya kaldırabilir.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, sistemin ayırt edici düzenleme araçlarından biridir.

Cumhurbaşkanı yürütme yetkisine ilişkin konularda kararname çıkarabilir.

Ancak bu yetki sınırsız değildir.

Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerindeki temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümdeki siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez.

Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kararname çıkarılamaz.

Kanunda açıkça düzenlenen konularda da kararname çıkarılamaz.

Kararname ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde kanun hükümleri uygulanır.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda kararname hükümsüz hale gelir.

Bu çerçeve, yürütmenin düzenleme yetkisini yasama karşısında sınırlı ve ikincil bir konuma yerleştirir.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, sistemin yürütme kadrosunu oluşturur.

Cumhurbaşkanı seçildikten sonra bir veya daha fazla Cumhurbaşkanı yardımcısı atayabilir.

Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması halinde kırk beş gün içinde Cumhurbaşkanı seçimi yapılır; yenisi seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı vekalet eder ve Cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanır.

Cumhurbaşkanının hastalık veya yurt dışına çıkma gibi sebeplerle geçici olarak görevinden ayrılması hallerinde de Cumhurbaşkanı yardımcısı vekalet eder.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından atanır; Meclis üyeleri bu görevlere atanırlarsa üyelikleri sona erer.

Bu kişiler Cumhurbaşkanına karşı sorumludur.

Sorumluluk düzeni, Cumhurbaşkanı ve yürütme kadrosu için özel usuller kurar.

Cumhurbaşkanına yönelik suç isnadında soruşturma süreci, Mecliste üye tamsayısının salt çoğunluğuna dayanan bir önergeyle başlatılabilecek anayasal usule bağlanmıştır.

Meclis önergeyi görüşür ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebilir.

Soruşturma komisyonu, rapor ve Genel Kurul aşamalarından sonra üye tamsayısının üçte ikisinin gizli oyuyla Yüce Divana sevk kararı alınabilir.