Hâkim-Savcı Anayasa Hukuku Yasama Konu Anlatımı

Yasama, Anayasanın devlet yetkileri arasında Türkiye Büyük Millet Meclisine verdiği temel fonksiyondur.

Genel esaslarda yasama yetkisinin Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinin olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği belirtilir.

Bu cümle, yasama organının hem demokratik meşruiyetini hem de yetkisinin başkasına bırakılamayacak niteliğini gösterir.

Yasama, kanun yapma faaliyetinin ötesinde, bütçe, denetim, savaş ilanı, milletlerarası andlaşmaların uygun bulunması ve anayasal seçimler gibi birçok kurumsal yetkiyi de içerir.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin kuruluşu, temsil ilkesine dayanır.

Meclis genel oyla seçilen altı yüz milletvekilinden oluşur.

Milletvekili seçilebilmek için Türk vatandaşı olmak ve Anayasada öngörülen yaş ve yeterlilik koşullarını taşımak gerekir.

Bazı haller milletvekili seçilmeye engeldir; kısıtlılık, askerlikle ilişik, kamu hizmetinden yasaklılık, belirli hapis mahkumiyetleri ve yüz kızartıcı suçlar gibi durumlar bu çerçevede sayılır.

Hakimler, savcılar, yüksek yargı mensupları, yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanları, Yükseköğretim Kurulu üyeleri, memur statüsündeki kamu görevlileri ve Silahlı Kuvvetler mensupları görevlerinden çekilmedikçe aday olamaz ve seçilemez.

Temsil anlayışı Anayasanın 80 inci maddesinde açıkça ifade edilir.

Milletvekilliği, yalnızca seçim çevresinin çıkarını izleyen bir vekalet değil, bütün milleti kapsayan anayasal temsil sıfatıdır.

Bu ilke, milletvekilinin hukuken yalnızca seçim çevresinin vekili olmadığını, yasama görevini ulusal temsil sıfatıyla yaptığını gösterir.

Milletvekilleri göreve başlarken devletin varlığı ve bağımsızlığına, vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğüne, millet egemenliğine, hukukun üstünlüğüne, demokratik ve laik Cumhuriyete, Atatürk ilke ve inkılaplarına ve Anayasaya sadakate ilişkin and içerler.

Meclis üyeliği bazı güvencelerle korunur.

Yasama sorumsuzluğu, milletvekillerinin Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, Mecliste ileri sürdükleri düşüncelerden sorumlu tutulamamasını ifade eder; Meclis başka karar almadıkça bu düşünceleri Meclis dışında tekrarlamak ve açığa vurmak da aynı güvence içindedir.

Yasama dokunulmazlığı ise seçimden önce veya sonra suç işlediği ileri sürülen milletvekilinin Meclis kararı olmadıkça tutulamaması, sorguya çekilememesi, tutuklanamaması ve yargılanamaması kuralını getirir.

Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ve seçimden önce soruşturmasına başlanmış olmak kaydıyla Anayasanın 14 üncü maddesindeki durumlar bu hükmün dışındadır.

Meclisin görev ve yetkileri geniş bir anayasal listeyle belirlenir.

Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak yasama işlevinin çekirdeğidir.

Bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek, milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla genel ve özel af ilanına karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak Meclisin başlıca yetkileridir.

Kanun teklif etmeye milletvekilleri yetkilidir.

Cumhurbaşkanı yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderebilir; Meclis geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse kanun Cumhurbaşkanınca yayımlanır.

Meclisin çalışma düzeni yasama işlevinin nasıl işleyeceğini gösterir.

Meclisin çalışma yılı, ayrıca çağrı beklenmeden ekim ayının başında başlayan anayasal toplantı düzenine bağlanmıştır.

Bir yasama yılında en çok üç ay tatil yapabilir.

Tatil veya ara verme sırasında Cumhurbaşkanı ya da Meclis Başkanı doğrudan veya üyelerin beşte birinin yazılı istemi üzerine Meclisi toplantıya çağırabilir.

Başkanlık Divanı, Meclis üyeleri arasından seçilen başkan, başkanvekilleri, katip üyeler ve idare amirlerinden oluşur.

Siyasi parti grupları, Meclis faaliyetlerine üye sayısı oranında katılır; siyasi parti grupları en az yirmi üyeden meydana gelir.

Toplantı ve karar yeter sayısı, yasama kararlarının geçerliliği bakımından önemlidir.

Meclis, yapacağı seçimler dahil bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biriyle toplanır.

Anayasada başka bir hüküm yoksa toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir.

Bununla birlikte karar alınırken katılanların çoğunluğu yeterli görülse de üye tamsayısına göre belirlenen asgari karar eşiğinin altına inilemez.

Görüşmeler kural olarak açıktır ve tutanak dergisinde tam olarak yayımlanır.

İçtüzüğe göre kapalı oturum yapılabilir; bu oturumların yayımlanması Meclis kararına bağlıdır.

Yasamanın bilgi edinme ve denetim yolları, Meclisin yürütme ve kamu işleri hakkında bilgi sahibi olmasını sağlar.

Anayasa, Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru yollarını düzenler.

Meclis araştırması belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan incelemedir.

Genel görüşme, toplumu ve devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli bir konunun Genel Kurulda görüşülmesidir.

Meclis soruşturması Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında belirli usule göre yapılan soruşturmadır.

Yazılı soru, milletvekillerinin Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yazılı olarak cevaplanmak üzere soru sormalarıdır.

Böylece yasama, kanun yapmanın yanında temsil, karar alma, bütçe ve denetim işlevlerini de anayasal usuller içinde yerine getirir.

Kanun yapma sürecinde Cumhurbaşkanının geri gönderme yetkisi yasama ile yürütme arasındaki anayasal ilişkiyi gösterir.

Meclisçe kabul edilen kanunlar yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanına gönderilir.

Cumhurbaşkanı uygun bulmadığı kanunu, bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderebilir.

Bütçe kanunları bu usulün dışında tutulmuştur.