Hâkim-Savcı İdare Hukuku Kamu Görevlileri (Memurlar) Konu Anlatımı

Devlet memurluğu, kamu hizmetinin yürütülmesiyle bağlantılı özel bir statüdür.

Kanun, genel ve katma bütçeli kurumlar, il özel idareleri, belediyeler ve bunlarla bağlantılı bazı kuruluşlarda çalışan memurları kapsar.

Sözleşmeli ve geçici personel bakımından ise kanunda belirtilen özel hükümler uygulanır.

Bu çerçeve, memurluğu serbest sözleşmeyle kurulan sıradan bir çalışma ilişkisi olmaktan çıkarır ve kanunla belirlenen bir kamu görevi statüsüne yerleştirir.

Kapsam maddesi bazı görev gruplarının özel kanunlarına tabi olduğunu ayrıca belirtir.

Hakimlik ve savcılık mesleklerinde bulunanlar, Danıştay ve Sayıştay meslek mensupları, üniversite öğretim elemanları, asker ve emniyet teşkilatı mensupları gibi gruplar bu ayrık rejime örnektir.

Bu ayrım kamu görevlisi kavramıyla Devlet Memurları Kanunu kapsamındaki memur kavramının her zaman aynı olmadığını gösterir.

Kanunun amacı devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödevlerini, haklarını, yükümlerini, sorumluluklarını, aylıklarını ve diğer özlük işlerini düzenlemektir.

Bu geniş amaç hükmü, memurun yalnız işe alınma anını değil, statünün devamı ve sona ermesiyle ilgili ana alanları da kapsar.

Temel ilkeler sınıflandırma, kariyer ve liyakattir.

Sınıflandırma kamu hizmeti görevlerini ve bu görevlerde çalışan memurları görevlerin gerektirdiği nitelik ve mesleklere göre sınıflara ayırır.

Kariyer, memurun sınıfı içinde yetişme şartlarına uygun biçimde en yüksek derecelere kadar ilerlemesini hedefler.

Liyakat ise hizmete girişi, ilerlemeyi, yükselmeyi ve görevin sona erdirilmesini başarı ve ehliyet sistemine bağlar.

Kamu hizmetleri memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür.

Memur, devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilen kişidir.

Genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim işlerinde görevli ve yetkili olanlar da kanunun uygulanmasında memur sayılır.

Sözleşmeli personel, belirli şartlarda sözleşme ile çalıştırılan ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlisidir.

İşçiler ise memur ve sözleşmeli personel kapsamı dışında kalan iş mevzuatına bağlı çalışanlardır.

Kanuna tabi kurumların dört istihdam şekli dışında personel çalıştıramaması, kamu personel rejiminde şekli serbestliğin değil kanuni statülerin belirleyici olduğunu anlatır.

Memurların ödev ve sorumlulukları sadakatle başlar.

Memur Anayasa ve kanunlara bağlı kalmak, milletin hizmetinde kanunları uygulamak zorundadır.

Tarafsızlık ve devlete bağlılık, siyasi parti üyeliği yasağı, ayrım yapmama yükümlülüğü ve siyasi veya ideolojik amaçlı beyan ve eylemlerden kaçınma ile somutlaşır.

Memurun davranışı resmi sıfatın gerektirdiği itibar ve güvene uygun olmalıdır.

Amir durumda olan memurlar görevlerin zamanında ve eksiksiz yapılmasından ve yaptırılmasından, maiyetindeki memurları yetiştirmekten ve onları takip etmekten sorumludur.

Amirlik hakkaniyet ve eşitlik içinde kullanılır.

Memur, emri hukuka aykırı görürse yerine getirmez ve aykırılığı bildirir; yazılı ısrar halinde sorumluluk emri verene ait olur.

Konusu suç teşkil eden emir ise hiçbir suretle yerine getirilmez.

Kişisel sorumluluk hükümleri memurun devlet malını koruma ve hizmete hazır tutma yükümlülüğünü içerir.

Kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizlikle idare zarara uğratılırsa zararın ilgili memur tarafından ödenmesi esastır.

Kişilerin kamu hukukuna tabi görevlerden doğan zararları için personele değil kuruma dava açması, dış sorumluluk ile kurumun personele rücu hakkını birbirinden ayırır.

Genel haklar, memurun yalnız yükümlülük taşıyan kişi olmadığını gösterir.

Uygulamayı isteme hakkı, güvenlik, emeklilik, çekilme, müracaat, şikayet ve dava açma, sendika kurma ve izin hakları statünün güvence tarafıdır.

Kanunlarda yazılı haller dışında memurluğa son verilememesi ve aylıkla diğer hakların elinden alınamaması, memurluğun süreklilik ve güvenlik unsurunu güçlendirir.

Yasaklar kamu hizmetinin tarafsızlığını, sürekliliğini ve dürüstlüğünü korur.

Toplu eylemle hizmeti aksatma, grev kararı alma veya greve katılma, ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma, hediye isteme veya menfaat sağlama, denetim altındaki teşebbüsten yarar elde etme ve gizli bilgileri açıklama yasaklanmıştır.

Bu hükümler memurun kişisel menfaat alanıyla kamu hizmeti alanını birbirinden ayırır.

Memurluk rejiminde basına bilgi verme, resmi belge ve araçları koruma, mal bildirimi ve gizli bilgileri açıklamama hükümleri kamu hizmetinin güvenilirliğini tamamlar.

Memur görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçleri yetki verilen yerler dışına çıkaramaz ve özel işlerinde kullanamaz.

Görevi sona erdiğinde bunları iade etmek zorundadır.

Mal bildirimi yükümlülüğü, memurun kendisiyle eşi ve velayeti altındaki çocuklarına ait malvarlığı bilgilerini özel kanundaki usule göre bildirmesini gerektirir.

Kamu görevlileri başlığında hak ve yasakların birlikte anlatılması gerekir.

Güvenlik hakkı memurun kanunda yazılı haller dışında görevden çıkarılamamasını sağlarken, grev yasağı ve toplu eylem yasağı hizmetin aksamasını önlemeye yönelir.

Ticaret yasağı kişisel ekonomik faaliyetlerle kamu görevi arasında çıkar çatışmasını sınırlar.

Hediye ve menfaat yasağı ise görev sırasında veya görevle bağlantılı ilişkilerde tarafsızlığı ve dürüstlüğü korur.

Bu nedenle memurluk, yalnız hak sağlayan bir statü değil, kamu hizmetinin gereklerine göre davranış alanını daraltan bir statüdür.

Soru çözümünde memur, sözleşmeli personel ve işçi ayrımı özellikle önem taşır.

Memur asli ve sürekli kamu hizmetini genel idare esaslarına göre yürüten kişidir.

Sözleşmeli personel işçi sayılmayan, belirli esaslarla sözleşmeyle çalıştırılan kamu hizmeti görevlisidir.

İşçiler ise ilgili mevzuata göre iş sözleşmesiyle çalışır ve Devlet Memurları Kanunu hükümleri onlar hakkında uygulanmaz.

Kanuna tabi kurumların bu şekiller dışında personel çalıştıramaması, personel rejiminin kapalı sayı mantığıyla kurulduğunu gösterir.

Basına bilgi veya demeç verme yasağı, kamu görevleri hakkında açıklama yetkisinin bireysel memura değil yetkili makama ait olduğunu gösterir.

Gerekli bilgi bakanın yetkili kılacağı görevli, illerde vali veya yetkilendirilmiş görevli tarafından verilebilir.

Askeri hizmete ilişkin bilgiler de özel kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin yetkili kıldığı personel dışında açıklanamaz.

Bu düzenleme memurun ifade alanını değil, kamu görevinin kurumsal temsil düzenini belirler.