Hâkim-Savcı İdare Hukuku Kusursuz Sorumluluk Konu Anlatımı

Kusursuz sorumluluk başlığında güvenli başlangıç noktası, idarenin mali sorumluluğu kavramının genel anlamıdır.

Mali sorumluluğa mal varlığı sorumluluğu da denir.

Bu ifade, sorumluluğun soyut bir kınama veya yalnız idari bir denetim meselesi olmadığını; doğmuş zararın mal varlığı üzerinden giderilmesine yöneldiğini gösterir.

En genel anlamıyla mali sorumluluk, bir kişinin başka bir kişiye verdiği zararın, zarar veren kişinin mal varlığından karşılanarak giderilmesine yönelik yükümlülüktür.

İdare bakımından bu tanım, idarenin sebep olduğu zararlar karşısında ödeme yükümlülüğü doğabileceğini anlatır.

Bu konunun merkezindeki düşünce, herkesin sebep olduğu zararları gidermek zorunda olduğu anlayışıdır.

Bu cümle idare hukukuna uygulandığında, idare de sebep olduğu zararları gidermek zorundadır sonucuna ulaşılır.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, idarenin mali sorumluluğunun idarenin denetlenmesi başlığıyla komşu durmasıdır.

Denetimde idari faaliyetlerin örgütsel amaçlara, hukuka, verimliliğe, etkililiğe ve kamu yararına uygun yürütülüp yürütülmediği araştırılır.

Mali sorumlulukta ise zarar doğduktan sonra bu zararın giderilmesi meselesi öne çıkar.

İdarenin yargı denetimine tabi olması, mali sorumluluk düşüncesini güçlendiren temel çerçevedir.

Hukuk devleti ilkesi gereği idari işlemler yargı denetimine tabidir.

Anayasa’nın 125. maddesi, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğunu söyler.

Aynı bağlamda, hukuka aykırı olarak gerçekleştirilen idari işlemlere karşı idari yargıda dava açılabilir.

Bu yapı, idarenin tek yanlı işlem yapabilen bir kamu gücü olmasına rağmen hukuki denetim dışında kalmadığını gösterir.

Mali sorumluluğun anayasal dayanağı aynı maddede açık biçimde görünür.

Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasında idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu belirtilir.

Bu ifade, idarenin sorumluluğunu yalnız bir faaliyet türüne veya yalnız bir organına bağlamaz.

Eylem ve işlem kavramları birlikte kullanıldığı için, idarenin hukuki sonuç doğuran işlemleri yanında fiili davranışları da sorumluluk tartışmasının konusu olabilir.

Zarar, idarenin kendi eylem veya işleminden doğuyorsa, mali sorumluluk gündeme gelir.

Bu başlıkta en önemli sınav dikkati, mevcut genel hükümden desteklenmeyen ayrıntılı sonuçlar çıkarmamaktır.

Mali sorumluluk anlatımı, idarenin sebep olduğu zararı gidermek zorunda olduğunu ve anayasal hükmün herhangi bir ayrım yapmadan genel mali sorumluluğu belirttiğini öğretir.

Buna karşılık kusursuz sorumluluğun alt türleri, hizmet kusuru ile ayrıntılı karşılaştırması, risk veya tehlike ilkesi gibi ayrıntılar bu sınırlı çerçevede açıklanmış değildir.

Bu nedenle soruda yalnız bu çerçeveye dayanılıyorsa, kesin bilgi olarak genel mali sorumluluk ve Anayasa 125 bağlantısı kullanılmalıdır.

İdari işlemlerin hukuka uygunluk karinesinden yararlanması da konuyu anlamayı kolaylaştırır.

İdarenin tek yanlı işlemleri hukuka uygun varsayılır ve hukuki sonuçlarını yargı kararına ihtiyaç olmadan doğurur.

İşlemden dolayı uyuşmazlık çıkarsa dava açması gereken taraf çoğu kez işlemin muhatabı olan özel kişidir.

İdari işleme karşı dava açılması kural olarak işlemin uygulanmasını durdurmaz; durdurma için ayrıca yürütmeyi durdurma kararı gerekir.

Bu güçlü idari işlem rejimi, idarenin sonradan hukuki denetim ve mali sorumlulukla dengelenmesini anlamlı kılar.

Hukuka uygunluk karinesinin sınavdaki karşılığı, idari işlemin başlangıçta etkili sonuç doğurabilmesidir.

Muhatap, işlem yürürlüğe girdiğinde hak kazanabilir, yükümlülük altına girebilir veya yeni bir hukuki statüye dahil olabilir.

Uyuşmazlık çıktığında özel kişinin dava açması ve dava konusu işlemin hukuka aykırılığını ileri sürmesi gerekir.

Bu düzen, idareye geniş bir hareket alanı tanırken, yargı denetimi ve zarar ödeme yükümlülüğüyle sınırsız bir alan bırakmaz.

Böylece idari işlem gücü ile mali sorumluluk aynı sistem içinde dengelenir.

Denetimin kapsamı da mali sorumluluğun çevresini anlamak için önemlidir.

İdarenin işlemleri, eylemleri, görevlilerin davranışları, plan ve projeleri denetim kapsamına girebilir.

Yargı organı kural olarak hukuka uygunluk açısından denetim yaparken, yasama, yürütme, idarenin kendisi ve kamuoyunu oluşturan kuruluşlar gibi diğer denetim yolları hem hukuka uygunluk hem de yerindelik bakımından değerlendirme yapabilir.

Bu ayrım, zarar ödeme sorumluluğunun denetimden farklı bir sonuç olduğunu gösterir.

Denetim idarenin işleyişini kontrol eder; mali sorumluluk zarar doğduğunda giderim fikrine yönelir.

Somut olay okumasında önce idarenin bir eylemi veya işlemi bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

Ardından bir zarar iddiası olup olmadığına bakılmalıdır.

Sonra bu zararın idarenin kendi eylem veya işleminden doğduğu iddia edilebiliyor mu sorusu sorulur.

Bu üç unsur birlikte kurulabiliyorsa, idarenin mali sorumluluğu tartışılabilir.

Anayasal ifade, idarenin doğan zararı ödeme yükümlülüğünü genel biçimde verdiği için, cevapta ödeme yükümlülüğü ile yargı yolunun açıklığı birlikte düşünülmelidir.

Tazmin fikri bu sırayla kurulduğunda hem idarenin kamu gücü kullanan konumu hem de kişinin dava açma imkanı dengeli biçimde okunur.

Karar mantığı kurulurken denetim sonucu ile tazmin sonucu aynı basamakta ele alınmamalıdır.

Bir idari faaliyetin denetlenmesi, faaliyetin hukuka veya kamu yararına uygunluğunu sorgulayan ayrı bir yoldur.

Mali sorumluluk ise zarar iddiasına bağlanan giderim boyutudur.

Bu nedenle olayda yalnız idari faaliyetin isabetsizliği anlatılıyorsa denetim dili öne çıkar; zarar ve idareye bağlanan eylem ya da işlem birlikte veriliyorsa ödeme yükümlülüğü tartışılır.

Böylece cevap, kavramları karıştırmadan Anayasa 125’in genel kuralına yaslanır.

Kusursuz sorumluluk adı, öğrenciyi geniş doktrinel tartışmalara götürebilir; fakat bu başlıkta esas öğreti daha sınırlıdır.

Güvenli ifade şudur: idarenin mali sorumluluğu, idarenin sebep olduğu zararları gidermek zorunda olmasıdır; bu sorumluluk mal varlığı sorumluluğu niteliğindedir; Anayasa 125 idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunu söyler.

Bu temel, ayrıntılı kusur türleri öğretilmeden de sınavda kullanılabilecek sağlam cevaptır.

Sınavda yanıltıcı seçenekler genellikle genel kuraldan daha ayrıntılı ve kesin sonuçlar üretir.

Örneğin her zararın otomatik olarak ödeneceği, her denetimin mutlaka tazminle sonuçlanacağı veya yargı yolunun açıklığının doğrudan ödeme anlamına geldiği söylenirse dikkatli olunmalıdır.

Güvenli bilgi, zarar ödeme yükümlülüğünün idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararlar için kurulduğudur.

Yargı yolunun açık olması dava imkanını, mali sorumluluk ise zarar giderimini anlatır.

İkisi bağlantılıdır fakat aynı kavram değildir.