Hâkim-Savcı İdare Hukuku Kolluk ve Kamu Hizmeti Konu Anlatımı

Kolluk ve kamu hizmeti başlığı çalışılırken, kaynak metnin asıl ayrıntıyı kamu hizmetine ayırdığı görülmelidir.

Kamu hizmeti, idarenin kamu yararını gerçekleştirmek için kullandığı temel faaliyet alanlarından biridir.

Bir faaliyetin bu kapsama girmesi için kamu tüzel kişisi tarafından üstlenilmiş olması gerekir.

Ancak yürütme her zaman idarenin kendi personeliyle yapılmaz.

Kamu tüzel kişisinin görevlendirdiği ve gözetim altında tuttuğu özel hukuk kişileri de kamu hizmetinin yürütülmesinde rol alabilir.

Bu yüzden ölçüt yalnız işi kimin fiilen yaptığı değildir; işin idareye bağlanması, denetlenmesi ve kamu yararı amacına yönelmesidir.

Kamu hizmetinin ilk öğesi hizmeti yürüten örgütsel bağdır.

Faaliyet, kamu tüzel kişisi eliyle veya onun denetim alanındaki özel kişi eliyle yerine getirildiğinde organik unsur kurulabilir.

Yine de bu unsur tek başına yeterli değildir.

Devletin ya da başka bir kamu tüzel kişisinin yaptığı her faaliyet kamu hizmeti niteliği kazanmaz.

Kaynak, bu noktada özel hukuk düzenini aşan bir rejim şartını özellikle vurgular.

Böylece kamu hizmeti, yalnız kamu kurumunda yapılan rutin iş anlamına indirgenmez; idare hukuku karakteri taşıyan bir faaliyet olarak anlaşılır.

İkinci öğe kamu yararıdır.

Sağlık, güvenlik, adalet ve eğitim örnekleri, idarenin toplum için üstlendiği hizmetleri somutlaştırır.

Bunlarda amaç, bireysel kâr elde etmekten çok toplumun ortak ihtiyacını karşılamaktır.

Belediye sınırları içinde özel kişilerce işletilen halk otobüsleri de aynı mantığı gösterir.

İşletmeci özel hukuk kişisi olsa bile faaliyet kamusal ihtiyaca yönelir ve kamu tüzel kişisinin izin, denetim ve gözetimi altında yürür.

Bu örnek, kamu hizmetinin yalnız kamu görevlisinin doğrudan eylemi olmadığını, idarenin kurduğu hukuki bağla da ortaya çıkabildiğini gösterir.

Üçüncü öğe hizmetin muhataplarıdır.

Kişiler kimi zaman hizmetten fiilen yararlanan, kimi zaman da yararlanma ihtimali bulunan konumdadır.

Bu kişilerin durumunu belirleyen şey, hizmetin kamusal usullerle mi yoksa özel yönetim yöntemlerine yakın bir düzenle mi yürütüldüğüdür.

Bu nedenle sınavda kamu hizmetini anlatırken üç soruyu birlikte düşünmek yararlı olur: Faaliyeti hangi yapı üstlenmiştir, faaliyet hangi kamu yararına yönelmiştir ve kişiler bu hizmetle hangi hukuki konumda karşılaşmaktadır?

Kamu hizmetleri konu bakımından farklı gruplara ayrılır.

İdari kamu hizmetleri, devletin geleneksel faaliyet alanlarını kapsar.

Bayındırlık işleri, kamu mallarının korunması, eğitim, sağlık, tapu ve nüfus hizmetleri bu grupta düşünülebilir.

İktisadi kamu hizmetleri ise sınai ve ticari nitelik taşıyan faaliyetlerle ilgilidir.

Demir yolu, gaz, elektrik ve telefon gibi hizmetler bu kategori için kaynakta verilen tipik örneklerdir.

Ayrıca devletin sanayi, ticaret, tarım ve maliye alanlarında özel teşebbüsle birlikte yürüttüğü işler de bu başlık altında değerlendirilir.

Sosyal kamu hizmetleri, idarenin toplumsal koruma yönünü öne çıkarır.

Emeklilik, yoksullara yardım, çalışma düzeni, iş ve işçi bulma ve sosyal güvenlik gibi faaliyetler bu çerçevede anlatılır.

Bazı sosyal hizmetler devlet tekeline bağlı olabilir; bazıları ise özel teşebbüsle birlikte yürütülebilir.

Sosyal hizmetlerde kaynak, kamu yararı amacının daha belirgin olduğunu ve kârlılık-verimlilik kaygısının belirleyici olmadığını söyler.

Bilimsel ve kültürel kamu hizmetlerinde ise yayın, tiyatro, müzik ve sinema gibi alanlar öne çıkar.

Bu alanlar klasik idari örgütlenmenin katı kalıplarıyla her zaman uyumlu değildir.

Bilimsel ve kültürel hizmetlerin farklılığı, kamu hizmeti kavramının tek biçimli olmadığını gösterir.

Kaynak bu hizmetler için özerk kuruluşlara, bağımsız personele, serbest usullere ve daha geniş maddi imkânlara ihtiyaç duyulabileceğini belirtir.

Buradan çıkarılacak sınav sonucu şudur: Kamu hizmetinin ortak öğeleri vardır, fakat her hizmet türünün yürütülme tekniği aynı değildir.

İdari hizmetlerde klasik kamu idaresi görünümü baskındır; iktisadi hizmetlerde işletme ve ücret ilişkisi daha belirgin olabilir; sosyal hizmetlerde koruma amacı ağır basar; bilimsel ve kültürel hizmetlerde alanın serbest yapısı önem kazanır.

Kamu hizmetinin ilkeleri, türler arasındaki bu farklılığı ortak bir zemine bağlar.

Devamlılık ilkesi, hizmetin kanunda öngörülen haller dışında düzenli ve kesintisiz sürmesini anlatır.

Değişebilirlik, diğer adıyla uyarlanabilirlik, hizmetin toplumdaki ihtiyaç ve kamu yararı gerekleri değiştikçe yeni şartlara göre düzenlenmesini gerektirir.

Teknik, ekonomik, sosyal ve kültürel şartlar değiştiğinde idarenin hizmeti aynı biçimde dondurması beklenmez.

Bu iki ilke birlikte, kamu hizmetinin hem güvenilir hem de gelişmeye açık olması gerektiğini ifade eder.

Eşitlik ilkesi, aynı hukuki durumda bulunan kişilerin hizmetten aynı koşullarla yararlanabilmesini sağlar.

Tarafsızlık bu ilkenin doğal uzantısıdır; idare hizmet yürütürken siyasal düşünce, etnik köken veya inanç gibi nedenlerle kişi ya da gruplar arasında ayrım yapmamalıdır.

Laiklik ilkesi, Türkiye Cumhuriyeti'nin laik niteliğiyle uyumlu biçimde kamu hizmetlerinin laik esaslara göre görülmesini gerektirir.

Bedelsizlik ise mutlak bir kural değildir.

İlköğretimin devlet okullarında parasız olması ile otoyollardan ücret alınabilmesi, kamu hizmetinin her zaman ücretsiz olmak zorunda olmadığını gösterir.

Bedelsizlik konusundaki ayrım özellikle önemlidir.

Hizmetin kamu yararına dönük olması, ondan hiçbir bedel alınamayacağı anlamına gelmez.

Normal yol ile ücretli otoyol örneği, aynı alanda bile hukuki ve mali düzenin değişebileceğini anlatır.

Sınai ve ticari nitelikli hizmetlerin ücret karşılığında sunulabilmesi de aynı sonucu destekler.

Bu yüzden kamu hizmetini ücretsiz hizmetle özdeşleştirmek yanlıştır.

Doğru yaklaşım, önce faaliyetin kamu tüzel kişisiyle bağını, sonra kamu yararı amacını, ardından da hizmetten yararlananların hukuki durumunu tespit etmektir.

Kolluk kısmı, bu kaynakta kamu hizmeti kadar geniş açıklanmaz.

Metin kolluğu, taşra teşkilatı içinde hiyerarşik amirlik bağlamında zikreder.

İl idaresinde vali, ildeki kolluk teşkilatına emir ve talimat verebilen en üst idari merci olarak gösterilir.

İlçe idaresinde kaymakam, askeri ve adli örgütler dışında ilçedeki merkezi idare örgütlerinin ve personelinin başı olarak anlatılır; ayrıca genel ve özel kolluk kuvvetleri üzerinde amirlik ve denetim yetkisi bulunduğu belirtilir.

Bu bilgi, kolluğun sınav açısından en azından merkezi idarenin taşra örgütlenmesiyle ilişkilendirilebileceğini gösterir.

Taşra teşkilatı bağlantısı da kamu hizmetiyle ilişkilidir.

Merkezi idarenin başkentten bütün ülkeye hizmet ulaştırması tek merkezden fiilen mümkün olmadığı için il ve ilçe örgütlenmesi kurulur.

Anayasa ve İl İdaresi Kanunu anlatımı, ülkenin coğrafi ve ekonomik şartlar ile kamu hizmetlerinin gereklerine göre bölümlere ayrıldığını gösterir.