Anayasa, hakları yalnızca tanımakla kalmaz; ihlal iddiasının ileri sürülmesi, kamu gücünün denetlenmesi ve zararın giderilmesi için birbirini tamamlayan güvenceler kurar. 36. madde hak arama ve adil yargılanma hakkını, 37. madde kanuni hâkim güvencesini, 38. madde suç ve cezalara ilişkin temel ilkeleri, 39. madde ise belirli hakaret isnatlarında ispat hakkını düzenler. 40. madde etkili başvuru imkânı, kanun yolu ve sürelerinin gösterilmesi, devletin tazmin ve rücu düzenini tamamlar. 125. maddede idarenin eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu kuraldır; ancak Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma kararları metindeki istisnadır. İdari yargı yalnız hukuka uygunluğu denetler ve yürütmenin durdurulması iki şartın birlikte gerçekleşmesini gerektirir. 148. madde norm denetimini ve bireysel başvuruyu düzenler; olağanüstü hâl ve savaş hâli Cumhurbaşkanlığı kararnameleri norm denetimine götürülemez. Bireysel başvuru için kamu gücü ihlali ve olağan başvuru yollarının tüketilmesi gerekir; bu yol yeni bir temyiz değildir.
Hakim-Savcı Anayasa Hukuku Hak ve Hürriyetlerin Korunması Konu Anlatımı
Hak ve Hürriyetlerin Korunması konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı Anayasa Hukuku dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Koruma düzeninin mantığı
Anayasal koruma, bir hakkın metinde yazılı olmasından daha geniştir.
Kişinin hakkını yetkili merci önünde ileri sürebilmesi, uyuşmazlığın önceden kurulmuş mahkemede görülmesi, kamu gücü işleminin hukuka uygunluk denetimine açılması ve ihlal doğurmuşsa giderim sağlanması gerekir.
Anayasanın 36–40, 125 ve 148. maddeleri bu zincirin farklı halkalarını kurar.
Bir olay sorusunda önce hangi hakkın ve hangi kamu gücü işleminin tartışıldığı, sonra olağan başvuru yolu, özel istisna ve son aşamadaki anayasal denetim belirlenmelidir.
Hak arama ve kanuni hâkim
Anayasanın 36. maddesine göre herkes, meşru vasıta ve yollardan yararlanarak yargı mercileri önünde davacı veya davalı sıfatıyla iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.
Mahkemeler görev ve yetkileri içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.
Bu güvence yalnız mahkeme kapısının açık olmasını değil, tarafın iddia ve savunmasını etkili biçimde sunabilmesini de kapsar.
Anayasanın 37. maddesindeki kanuni hâkim güvencesi farklı bir soruya cevap verir: Kişi hangi yargı merciinde yargılanacaktır?
Hiç kimse kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz; kişiyi kanunen tâbi olduğu mahkemeden uzaklaştırma sonucunu doğuran olağanüstü merciler kurulamaz.
Böylece uyuşmazlık veya kişi ortaya çıktıktan sonra özel bir yargılama makamı oluşturulması önlenir.
Ceza güvenceleri ve ispat hakkı
Anayasanın 38. maddesi suçta ve cezada kanunilik, geçmişe yürümezlik, masumiyet karinesi, kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayıcı beyanda bulunmaya veya delil göstermeye zorlanmama, hukuka aykırı elde edilen bulguların delil olarak kabul edilmemesi ve ceza sorumluluğunun şahsiliği gibi güvenceleri birlikte düzenler.
Ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez.
Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler dışında vatandaş, suç sebebiyle yabancı ülkeye verilemez.
Anayasanın 39. maddesi ayrıca ispat hakkını tanır.
Kamu görev ve hizmetinde bulunanlara karşı, bu görev ve hizmetin yerine getirilmesiyle ilgili olarak yapılan isnatlardan dolayı açılan hakaret davalarında sanık, isnadın doğruluğunu ispat hakkına sahiptir.
Bunun dışındaki hakaret davalarında doğruluğun ispatı, ancak isnat olunan fiilin doğru olup olmadığının anlaşılmasında kamu yararı bulunmasına veya şikâyetçinin ispata razı olmasına bağlıdır.
Bu nedenle ispat hakkı bütün hakaret davalarında koşulsuz bir hak gibi genellenemez.
Yetkili makama başvuru ve giderim
Anayasanın 40. maddesi, anayasal hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkese yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkı verir.
Devlet, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yollarına ve mercilere başvuracağını ve başvuru sürelerini belirtmek zorundadır.
Resmî görevlilerin haksız işlemleri sonucu kişinin uğradığı zarar kanuna göre devletçe tazmin edilir; devletin sorumlu görevliye rücu hakkı saklıdır.
Böylece başvuru, bilgilendirme, tazmin ve rücu aynı koruma düzeninde birleşir.
İdari yargı denetimi ve sınırları
Anayasanın 125. maddesindeki ana kural, idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olmasıdır.
Ancak madde, Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma kararlarını bu kuralın dışında bırakır; bunun dışındaki ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açıktır.
Bu istisna nedeniyle “idarenin istisnasız her işlemi yargısal denetime tabidir” önermesi doğru değildir.
İdari yargının denetimi hukukilik denetimidir.
Mahkeme yerindelik denetimi yapamaz; yürütme görevinin kanundaki şekil ve esaslara uygun yerine getirilmesini kısıtlayacak veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremez.
Yürütmenin durdurulması için idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte aranır; karar gerekçeli olmalıdır.
Kanun, olağanüstü hâl, seferberlik ve savaş hâlinde veya millî güvenlik, kamu düzeni ve genel sağlık nedenleriyle yürütmenin durdurulması kararını sınırlayabilir.
İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.
Anayasa Mahkemesi denetimi ve bireysel başvuru
Anayasanın 148. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesi kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetler; anayasa değişikliklerini ise yalnız şekil bakımından inceler.
Olağanüstü hâllerde ve savaş hâllerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz.
Bu, norm denetimine ilişkin açık bir anayasal sınırdır.
Herkes, Anayasada güvence altına alınmış ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamına da giren bir temel hakkının kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru yapabilir.
Başvuru için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Hak ve Hürriyetlerin Korunması anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Anayasa Hukuku dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Hak ve Hürriyetlerin Korunması konusu Hakim-Savcı Adli Yargı-Avukat düzeyindeki Anayasa Hukuku dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- Temyizİstinaf kararlarının yalnızca hukuka uygunluk yönünden Yargıtay veya Danıştay tarafından denetlendiği olağan kanun yoludur. Maddi olay yeniden incelenmez.
- KabulDavalının, davacının talep sonucunu kısmen veya tamamen kabul etmesidir. Kabul edilen kısım bakımından yargılama sona erer.
- GörevBir davaya hangi tür ve derecedeki mahkemenin bakacağını belirleyen, kural olarak kamu düzenine ilişkin ve resen dikkate alınan bir dava şartıdır.
- Masumiyet KarinesiKesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunmadıkça herkesin suçsuz sayılması ilkesidir. Anayasal ve evrensel bir güvence olup ispat yükünü iddia makamına yükler.
- Yürütmenin Durdurulmasıİptal davasında; telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık koşulları birlikte gerçekleştiğinde işlemin uygulanmasının geçici olarak durdurulmasıdır.
- Bireysel BaşvuruTemel hak ve özgürlüğü kamu gücü tarafından ihlal edilen kişilerin, olağan kanun yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine yaptığı başvurudur.
- Yürütmenin Durdurulmasıİdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde, mahkemece işlemin yürütmesinin geçici olarak durdurulmasıdır.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
Anayasa Hukuku dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 12 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi