Hâkim-Savcı İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Yıllık Ücretli İzin Konu Anlatımı

Yıllık ücretli izin, işçinin çalışma ilişkisinde sadece ücret kazanmasını değil, belirli bir hizmet süresinden sonra ücretinden yoksun kalmadan dinlenmesini güvence altına alır.

Kanun, işyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi de dahil olmak üzere en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilmesini öngörür.

Bu hak vazgeçilemez niteliktedir.

İşçinin izin hakkından feragat etmesi veya bu hakkın tamamen para karşılığı ortadan kaldırılması çalışma ilişkisinin devamı sırasında Kanunun kurduğu dinlenme amacına uygun değildir.

Ancak niteliği gereği bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlar bakımından yıllık ücretli izin hükümleri uygulanmaz.

İzin süresi, işçinin hizmet süresine göre kademelenir.

Bir yıldan beş yıla kadar, beş yıl dahil, hizmeti olan işçilere en az on dört gün izin verilir.

Beş yıldan fazla ve on beş yıldan az hizmeti olanlarda en az yirmi gün; on beş yıl dahil ve daha fazla hizmeti olanlarda en az yirmi altı gün izin gerekir.

Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri dörder gün artırılarak uygulanır.

Ayrıca yaşa bağlı özel koruma vardır: on sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz.

Bu süreler asgari düzeydedir; iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilir.

Yıllık izne hak kazanmak için gerekli sürenin hesabında aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde geçen süreler birleştirilir.

Hatta işçinin aynı işverenin bu Kanun kapsamına giren işyerinde çalışırken, aynı işverenin Kanun kapsamı dışında kalan işyerlerinde geçirdiği süreler de hesaba katılır.

Bir yıllık süre içinde bazı nedenlerle devam kesilmişse, çalışılmayan boşlukları karşılayacak kadar hizmet süresi eklenir ve izin hakkının doğacağı tarih ileriye taşınır.

İşçi, her hizmet yılına karşılık gelen yıllık iznini gelecek hizmet yılı içinde kullanır.

Kamu iktisadi teşebbüsleri, özel kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesine dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar gibi belirli kamu bağlantılı işyerlerinde geçen sürelerin hesaba katılmasına ilişkin özel düzenleme de bulunur.

Kanun, bazı süreleri yıllık izin hesabında çalışılmış gibi kabul eder.

İşçinin kaza veya hastalık nedeniyle işe gidemediği günlerin belirli sınırı, kadın işçilerin analık nedeniyle çalıştırılmadıkları günler, muvazzaf askerlik dışında manevra veya kanuni ödev nedeniyle işe gidilemeyen günlerin yılda doksan günü aşmayan kısmı, işyerinde zorlayıcı sebep yüzünden işin aralıksız bir haftadan fazla tatil edilmesi sonucu çalışılmadan geçen zamanın on beş günü, çalışma süresinden sayılan haller, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri bu kapsamdadır.

Arabuluculuk toplantılarına katılma, hakem kurullarında bulunma, çalışma hayatıyla ilgili kurul ve toplantılara işçi veya sendika temsilcisi olarak katılma, ek mazeret izinleri, işveren tarafından verilen diğer izinler, kısa çalışma süreleri ve kullanılan yıllık izin süresi de çalışılmış gibi değerlendirilir.

Yıllık iznin uygulanmasında temel kural, iznin işveren tarafından bölünememesidir.

İznin, kanunda belirtilen süreler içinde sürekli şekilde verilmesi gerekir.

Bununla birlikte tarafların anlaşmasıyla izin süreleri, bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabilir.

İşverenin yıl içinde verdiği diğer ücretli veya ücretsiz izinler, dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.

İzin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri de izin süresinden sayılmaz.

Yıllık iznini işyerinin bulunduğu yerden başka yerde geçirecek olan işçiye, istemesi ve belge sunması koşuluyla gidiş ve dönüşte yolda geçecek süreleri karşılamak üzere toplam dört güne kadar ücretsiz izin verilmelidir.

İşverenin izin düzeni bakımından kayıt ve kontrol sorumluluğu vardır.

İşveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösteren izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.

Alt işveren işçileri bakımından özel bir kural da eklenmiştir.

Alt işveren değiştiği halde aynı işyerinde çalışmaya devam eden işçilerin yıllık ücretli izin süresi, aynı işyerinde çalıştıkları süreler dikkate alınarak hesaplanır.

Asıl işveren, alt işveren işçilerinin hak kazandıkları yıllık izin sürelerinin kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek ve ilgili yıl içinde kullanılmasını sağlamakla yükümlüdür.

Alt işveren ise tutmak zorunda olduğu izin kayıt belgesinin bir örneğini asıl işverene verir.

Bu düzenleme, alt işveren değişikliğinin işçinin izin kıdemini görünmez hale getirmesini engeller.

Yıllık izin ücreti, iznin fiilen kullanılmasını destekleyecek şekilde öne alınmıştır.

İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan işçiye izin dönemine ilişkin ücretini izne başlamadan önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır.

Bu ücretin hesabında tatil ücretine girmeyen kalemlere ilişkin kural uygulanır; fazla çalışma ücretleri, primler, hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri için alınan ücretler ve sosyal yardımlar tatil ücretinin tespitinde hesaba katılmaz.

Günlük, haftalık veya aylık belirli ücrete dayanmayan akort, komisyon, kara katılma veya yüzde usulü ücretlerde izin ücreti, son bir yılda kazanılan ücretin fiilen çalışılan günlere bölünmesiyle bulunan ortalama üzerinden hesaplanır.

Son bir yıl içinde ücret zammı varsa izin ücreti, izne çıkılan ay başı ile zammın yapıldığı tarih arasındaki ücretin çalışılan günlere bölünmesiyle belirlenir.

Yüzde usulü işyerlerinde bu ücret yüzdelerden toplanan para dışında işveren tarafından ödenir.

İzin hakkının korunması, izinde çalışma yasağı ve sözleşmenin sona ermesi hallerinde de devam eder.

Yıllık ücretli iznini kullanan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı başka bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu süre için kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir.