Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku Genel Haciz Yolu Konu Anlatımı

Genel haciz yolu, İcra ve İflas Kanununun para ve teminat alacakları için kurduğu temel ilamsız takip mekanizmasıdır.

Kanuna göre bir paranın ödenmesine veya bir teminatın verilmesine ilişkin cebri icralar takip talebiyle başlar ve haciz yolu, rehnin paraya çevrilmesi veya iflas suretiyle yürür.

Haciz yolu, diğer takip yollarına girmeyen hâllerde genel başvuru yoludur.

İflasa tabi kişiler hakkında alacaklı iflas yolunu seçebileceği gibi haciz yoluna da başvurabilir; fakat rehinle temin edilmiş alacaklarda kural olarak önce rehnin paraya çevrilmesi yoluna gidilir.

Genel haciz yolunun ayırt edici tarafı, alacaklının başlangıçta mahkeme ilamı sunmak zorunda olmaması, buna karşılık borçluya ödeme emrine itiraz ederek takibi durdurma imkânı tanınmasıdır.

Takip talebi icra dairesine yazılı, sözlü veya elektronik ortamda yapılabilir.

Talepte alacaklının ve varsa kanuni temsilcisi ya da vekilinin kimlik ve adres bilgileri, alacaklı veya vekili adına ödemenin yapılacağı banka ve hesap bilgileri, borçlunun ve varsa temsilcisinin kimlik ve yerleşim yeri bilgileri gösterilir.

Alacağın veya istenen teminatın Türk parasıyla tutarı, faizli alacaklarda faizin miktarı ve işlemeye başladığı gün belirtilir; yabancı para alacağı varsa hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiği ve faizi yazılır.

Senet varsa senet, senet yoksa borcun sebebi ve seçilen takip yolu da talepte yer alır.

Alacak belgeye dayanıyorsa belgenin aslı veya alacaklı tarafından onaylı örnekleri takip talebi anında icra dairesine verilir.

Bu düzen, icra dairesinin borçluya neyin neden talep edildiğini bildirebilmesi için gereklidir.

Takip masrafları sonuçta borçluya ait olmakla birlikte, alacaklı yapılmasını istediği işlemin masrafını ve borçlunun itirazının kendisine tebliği için gereken masrafı peşin avans olarak öder.

İcra müdürü takip talebinin kanunda öngörülen şartları içerdiğine karar verirse ödeme emri düzenler; talebi kabul etmezse karar tutanağa yazılır.

Ödeme emri, takip talebindeki kayıtları, borcun ve masrafların yedi gün içinde icra dairesine ait ödeme emrinde yazılı banka hesabına ödenmesi ihtarını ve teminat borcu varsa teminatın aynı sürede gösterilmesi gerektiğini içerir.

Takip senede dayanıyorsa borçluya senet altındaki imza kendisine ait değilse bunu yedi gün içinde ayrıca ve açıkça bildirmesi gerektiği, aksi hâlde icra takibinde imzanın kendisinden çıkmış sayılacağı ihtar edilir.

Ödeme emrinde borçluya, borcun tamamına veya bir kısmına yahut alacaklının takip hakkına itirazı varsa bunu aynı süre içinde bildirmesi gerektiği de söylenir.

Borçlu itiraz etmezse, yedi günlük süre içinde mal beyanında bulunması gerektiği; bulunmazsa hapisle tazyik edilebileceği ve gerçeğe aykırı beyanda bulunursa ayrıca cezalandırılabileceği ihtar edilir.

Borç ödenmez ve itiraz da edilmezse cebri icraya devam edileceği bildirilir.

Ödeme emri borçluya takip talebinden itibaren en geç üç gün içinde tebliğe gönderilir; takip belgeye dayanıyorsa belgenin onaylı örneği ödeme emrine bağlanır.

Birden çok borçlu birlikte takip ediliyorsa, temsil istisnası dışında her birine ayrı ödeme emri tebliğ edilmelidir.

Borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine itiraz edebilir.

İtiraz başka bir icra dairesine yapılırsa bu daire gerekli masrafı alarak itirazı yetkili icra dairesine gönderir.

Borcun yalnız bir kısmına itiraz eden borçlu itiraz ettiği kısmın yönünü ve miktarını açıkça göstermelidir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır.

Senet altındaki imza reddediliyorsa bu da ayrıca ve açıkça belirtilmelidir; aksi takdirde icra takibi bakımından imza kabul edilmiş sayılır.

Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur.

İtiraz süresinde değilse alacaklının talebi üzerine icra memuru takip işlemlerine alacağın tamamı için devam eder.

Kısmi itirazda ise kabul edilen miktar bakımından takip devam eder.

Alacaklı, itirazla duran takibi yeniden işler hâle getirmek için itirazın iptali davası açabilir veya elindeki belge türüne göre icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir.

İtirazın iptali için alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurur.

İtirazın kesin kaldırılması ise kanunda sayılan nitelikte belgeye dayanan alacaklar bakımından icra mahkemesinde istenir.

İmza inkarı hâlinde, özel senede dayanan takiplerde itirazın geçici kaldırılması gündeme gelebilir.

Bu yolların ortak amacı, borçlunun itirazıyla duran takibin haklı olup olmadığını belirlemek ve takip yolunun devam edip etmeyeceğini karara bağlamaktır.

Takip kesinleştiğinde mal beyanı ve haciz aşamasına geçilir.

Mal beyanı, borçlunun kendisinde veya üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklarını, borcuna yetecek miktarın tür ve niteliklerini, kazanç ve gelirlerini, geçim kaynaklarını ve borcunu nasıl ödeyebileceğini icra dairesine yazılı veya sözlü bildirmesidir.

İtirazı iptal edilen veya kesin ya da geçici olarak kaldırılan borçlu, kararın tebliğinden veya huzurunda verilmişse tefhiminden itibaren üç gün içinde mal beyanında bulunmalıdır.

Mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine beyanda bulununcaya kadar bir defaya mahsus olmak üzere hapisle tazyik edilebilir; bu hapis üç ayı geçemez.

Haciz, ödeme emrindeki süre geçtikten ve borçlu itiraz etmişse itiraz kaldırıldıktan sonra alacaklının istemiyle başlar; alacaklı mal beyanını beklemeden haciz isteyebilir.

Haciz isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer; itiraz, dava ve kanunda sayılan bazı bekleme dönemleri bu hesaba dahil edilmez.