Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku İtirazın İptali ve Kaldırılması Konu Anlatımı

İlamsız takipte borçlunun süresinde itiraz etmesi takibi durdurur; fakat bu durma, alacaklının alacağından vazgeçtiği anlamına gelmez.

Kanun, alacaklıya itirazı etkisiz hale getirmek için iki ana yol tanır.

Birinci yol, genel mahkemede açılan itirazın iptali davasıdır.

İkinci yol, belirli nitelikte belgeler varsa icra mahkemesinde istenen itirazın kaldırılmasıdır.

Bu iki yol aynı amaca, yani duran takibin devam edebilmesine yönelir; ancak yargılama makamı, ispat rejimi, süre ve sonuçları farklıdır.

Bu ayrımı doğru kurmak, ilamsız takibin mantığını anlamanın merkezindedir.

İtirazın iptali davası, belge gücüne bağlı olmayan genel ispat yoludur.

Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurabilir.

Bu davada alacaklı, alacağının varlığını genel hükümler çerçevesinde ispat eder.

Yani icra mahkemesine özgü sınırlı belge incelemesiyle yetinilmez; uyuşmazlık alacak davası gibi ele alınır.

Mahkeme borçlunun itirazının haksızlığına karar verirse, takipteki engel kalkar ve alacaklı duran ilamsız takibi sürdürebilir.

Bir yıllık süre geçirilirse alacaklının genel hükümler dairesinde alacağını ayrıca dava etme hakkı saklıdır; fakat bu artık itirazın iptali yoluyla aynı takibi canlandıran özel yol değildir.

İtirazın iptali davası tazminat sonuçları bakımından da önemlidir.

Borçlunun itirazı haksız bulunursa borçlu, alacaklının talebi üzerine hükmolunan meblağın belli bir alt sınırdan az olmamak üzere uygun bir tazminatla sorumlu tutulabilir.

Buna karşılık alacaklı takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse, borçlunun talebi üzerine alacaklı aleyhine de tazminata hükmedilebilir.

Kanun, veli, vasi veya mirasçının itirazı bakımından borçlu aleyhine tazminatı kötü niyetin ispatına bağlayarak temsil edilen kişinin durumunu ayrıca gözetir.

Bu düzenleme, itiraz hakkının kötüye kullanılmasını önlerken haksız takip tehdidine karşı borçluyu da korur.

İtirazın kesin kaldırılması, alacaklıya daha hızlı fakat daha sınırlı bir imkan verir.

Alacaklı, takibini imzası ikrar edilmiş veya noterlikçe tasdik edilmiş borç ikrarı içeren bir senede, resmi dairelerin veya yetkili makamların usulüne uygun verdikleri makbuz veya belgeye dayandırıyorsa, itirazın kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir.

Bu sürede başvurulmazsa aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapılamaz.

İcra mahkemesi burada genel bir alacak yargılaması yapmaz; kanunda sayılan belge düzeni içinde borçlunun itirazını karşılayıp karşılamadığına bakar.

Borçlu itirazını geçerli gösterecek belge sunamazsa itiraz kaldırılır.

Buna karşılık borçlu itirazını yine kanunda öngörülen güçte bir senet, makbuz veya belgeye dayandırırsa kaldırma talebi reddedilir.

Kesin kaldırmada bekletici mesele yapılmaması kuralı, yolun hızlı niteliğini gösterir.

Borçlu murisine ait bir alacak nedeniyle takip ediliyor ve terekenin borca batık olduğunu ileri sürüyorsa, bu konuda ilam getirmesi için süre verilebilir.

Bunun dışında, itirazın kaldırılması talebinin kabulü veya reddi için ileri sürülen iddia ve savunmalar başka bir uyuşmazlığın sonucuna bırakılmaz.

Belge altındaki imzanın alacaklı tarafından inkarı halinde icra hakimi imza incelemesi yapabilir; imzanın alacaklıya ait olduğu kanaatine varırsa alacaklının kaldırma talebini reddeder ve kanunda öngörülen para cezası sonucunu doğurur.

Esasa ilişkin nedenlerle kabulde borçlu, aynı nedenlerle reddedilmede alacaklı, talep halinde tazminatla karşılaşabilir.

Ancak borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa yahut alacaklı genel mahkemede dava açarsa, bu tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir ve dava lehine sonuçlanan taraf için önceki tazminat kalkar.

İtirazın geçici kaldırılması, özel senette imza inkarının bulunduğu durumda devreye girer.

Takibin dayandığı senet özel senetse ve borçlu itirazında imzayı reddetmişse, alacaklı itirazın kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde geçici kaldırma isteyebilir.

İcra hakimi tarafları dinler; imza örnekleri varsa bunlarla, yoksa borçluya yazı yazdırıp imza attırarak veya diğer delil ve karinelerle karşılaştırma yapar.

Gerekirse bilirkişi incelemesine başvurulabilir.

Borçlu, icra dairesinin yetki çevresi içindeyse ve mazeretini önceden bildirip belgelendirmemişse duruşmada bizzat bulunmak zorundadır.

Gelmezse, davetiyede sonuç açıkça yazılmış olmak şartıyla itirazın geçici kaldırılmasına ve para cezasına karar verilebilir.

Geçici kaldırma kararının etkisi, kesin kaldırmadan farklıdır.

Ödeme emrindeki süre geçmişse alacaklının talebiyle borçlunun malları üzerine geçici haciz konulabilir.

Borçlu, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde takibin yapıldığı yer veya alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde borçtan kurtulma davası açabilir.

Bu davanın dinlenebilmesi için borçlunun dava konusu alacağın belirli oranındaki güvenceyi ilk duruşma gününe kadar mahkeme veznesine yatırması veya kabul edilecek teminat göstermesi gerekir.

Borçlu bu süre içinde dava açmaz veya davası reddedilirse geçici kaldırma kararı ve varsa geçici haciz kesinleşir.

Böylece imza inkarı, takibi tamamen kilitleyen bir savunma olmaktan çıkar; fakat borçluya genel mahkemede borçtan kurtulma imkanı da tanınır.