Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku Rehnin Paraya Çevrilmesi Yoluyla Takip Konu Anlatımı

Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip, alacağın bir taşınır rehni veya ipotek gibi ayni güvenceyle teminat altına alındığı durumlarda başvurulan özel takip yoludur.

Kanunun temel tercihi, rehinli alacaklının önce güvence konusu mala yönelmesidir.

Rehinle temin edilmiş bir alacağın borçlusu iflasa tabi kişilerden olsa bile alacaklı kural olarak yalnız rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapabilir.

Ancak rehin tutarı borcu ödemeye yetmezse, alacaklı kalan alacağını borçlunun sıfatına göre haciz veya iflas yoluyla takip edebilir.

Kambiyo senetlerine ilişkin özel takip hükümleri saklıdır; ipotekle temin edilmiş faiz ve yıllık taksit alacaklarında ise alacaklının seçimine ve borçlunun sıfatına göre rehnin paraya çevrilmesi, haciz veya iflas yollarına başvurulabilir.

Rehin kavramı kanunda geniş kullanılır.

İpotek tabiri, ipotekleri, ipotekli borç senetlerini, irat senetlerini ve eski hukuk hükümlerine göre tesis edilmiş taşınmaz rehinlerini kapsar.

Taşınır rehni ise teslime bağlı rehinleri, bazı kanuni rehinleri, ticari işletme rehnini, hapis hakkını, alacak ve diğer haklar üzerindeki rehinleri içine alır.

Sadece rehin denildiğinde hem taşınır hem taşınmaz rehinleri anlaşılır.

Bu geniş çerçeve, rehnin paraya çevrilmesi yolunun yalnız klasik ipotekle sınırlı olmadığını, alacağın ayni teminatla güçlendirildiği farklı durumları da kapsadığını gösterir.

Taşınır rehni bakımından alacaklı takip talebinde bulunur ve icra dairesi borçluya ödeme emri gönderir.

Ödeme emri, borcun ve takip masraflarının belirli süre içinde ödenmesini, itiraz varsa süresinde ileri sürülmesini, aksi halde rehnin satılacağını bildirir.

Borçlu süresinde itiraz ederse takip durur; alacaklının itirazı kaldırması veya iptal ettirmesi gerekir.

İtiraz olmaz veya itiraz bertaraf edilirse alacaklı rehinli malın satışını isteyebilir.

Taşınır rehninin paraya çevrilmesinde satış ve paylaştırma bakımından haciz yolundaki hükümler niteliğine uygun düştüğü ölçüde uygulanır.

Alacaklı, rehinli malın satışı sonunda alacağını alamazsa rehin açığı belgesiyle kalan alacağını ayrıca takip edebilir.

İpotekli alacaklarda takip düzeni, ipoteğin dayandığı belgenin niteliğine göre değişir.

İpotek akit tablosu kayıtsız ve şartsız bir para borcu ikrarını içeriyorsa icra müdürü borçluya ve varsa taşınmaz maliki üçüncü kişiye icra emri gönderir.

Bu icra emri ilamlı icradaki icra emrine benzer; borçluya borcu ödemesi, aksi halde ipotekli taşınmazın satılacağı bildirilir.

Borçlu borcun ödendiğini, ertelendiğini veya zamanaşımına uğradığını ancak kanunun kabul ettiği belgelerle ileri sürebilir.

İpotek akit tablosu böyle bir borç ikrarı taşımıyorsa alacaklı ilamsız takip niteliğinde ödeme emri yoluna gider ve borçlu itiraz edebilir.

Bu ayrım, ipoteğin yalnız ayni teminat olup olmadığı ile ayrıca borç ikrarı içerip içermediğini birbirinden ayırır.

İpotekli takipte taşınmaz maliki üçüncü kişinin durumu ayrıca önemlidir.

Borçlu ile taşınmaz maliki aynı kişi olmayabilir; bir kişi başkasının borcu için taşınmazını ipotek etmiş olabilir.

Bu durumda ödeme veya icra emrinin taşınmaz malikine de gönderilmesi gerekir, çünkü satış onun mülkiyetindeki taşınmaz üzerinde gerçekleşecektir.

Taşınmazın el değiştirmesi halinde de ipotek hakkı ve takip düzeni yeni malik bakımından sonuç doğurur.

Kanun, tapu sicilindeki ilgililere bildirim, kıymet takdiri, satış ilanı ve artırma şartları aracılığıyla ipotekli taşınmaz üzerindeki hak sahiplerinin paylaştırma sürecine katılmasını sağlar.

Rehnin paraya çevrilmesinde satış isteme süresi özel olarak düzenlenmiştir.

Alacaklı, ödeme veya icra emrinin tebliğinden itibaren kanundaki süre içinde satış istemelidir.

Satış istenmez veya talep geri alınıp süresinde yenilenmezse takip düşer ya da rehinli mal bakımından sonuçsuz kalır.

Rehinli taşınır veya taşınmazın satışı, haciz yolundaki elektronik açık artırma, kıymet takdiri, ilan, teminat ve ihale hükümleriyle bağlantılıdır.

Rehinli alacaklı satış bedelinden, rehinden doğan rüçhan hakkı ölçüsünde öncelikle karşılanır.

Bununla birlikte satış masrafları ve muhafaza giderleri de paylaştırma sırasında dikkate alınır.

Rehin açığı belgesi, takip yolunun sonunda ortaya çıkan önemli belgedir.

Rehinli malın satış bedeli alacağı karşılamazsa, alacaklıya bütün veya kalan alacağı için belge verilir.

Alacak irat senedinden veya taşınmaz mükellefiyetinden doğmuyorsa alacaklı, tahsil edemediği alacak için borçlunun sıfatına göre haciz veya iflas yoluna başvurabilir.

Satış yapılmamışsa artırma gününden, satış yapılmışsa satışın kesinleşmesinden itibaren kanundaki süre içinde haciz yoluyla takip talebinde bulunulursa yeniden icra veya ödeme emri tebliğine gerek yoktur.

Rehin açığı belgesi, borç ikrarını içeren senet niteliğindedir.

Böylece rehinli alacaklı önce ayni güvenceye yönelir; güvence yetersiz kalırsa kalan alacak kişisel takip yollarına taşınabilir.