Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku İcra Teşkilatı ve Şikayet Konu Anlatımı

İcra ve iflas hukukunda teşkilat, cebri icranın hangi organlar eliyle yürütüleceğini ve bu organların işlemlerinin nasıl denetleneceğini gösterir.

Kanun, her asliye mahkemesinin yargı çevresinde yeteri kadar icra dairesi bulunacağını kabul eder.

Her icra dairesinde Adalet Bakanlığı tarafından atanacak icra müdürü, yeteri kadar icra müdür yardımcısı ve icra katibi ile adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonlarınca görevlendirilecek mübaşir ve hizmetli bulunur.

İş yoğunluğu veya personel sayısı fazla olan icra dairelerinde, dairenin düzenli, uyumlu ve verimli çalışmasını sağlamak için Adalet Bakanlığı icra müdür ve müdür yardımcıları arasından icra müdürünün yetkilerini taşıyan bir icra başmüdürü görevlendirebilir.

Böylece teşkilat yalnız tek bir memurdan değil, işlem hacmine göre genişleyen bir idari yapıdan oluşur.

İflas daireleri de aynı teşkilat mantığı içinde yer alır.

Her asliye mahkemesinin yargı çevresinde gerekli sayıda iflas dairesi bulunur ve icra dairelerine ilişkin temel düzenleme iflas daireleri hakkında da uygulanır.

İcra ve iflas işleri bir dairede birleştirilebilir.

İş yoğunluğu veya icra dairesi sayısının fazla olduğu illerde Adalet Bakanlığı yetki çevresini belirleyerek bir veya birden fazla icra daireleri başkanlığı kurabilir.

Başkanlıkta hâkim ve Cumhuriyet savcıları arasından atanacak başkan ve başkan yardımcıları ile icra personeli bulunur.

Başkanlık, icra dairelerinin gözetim ve denetimini yapar, idari işlerine bakar ve mevzuatla verilen görevleri yerine getirir.

Bu kurum, dairelerin tek tek işlem yapan birimler olmasının yanında idari koordinasyona bağlı olduğunu gösterir.

İcra mahkemesi, teşkilatın yargısal denetim merkezidir.

İcra ve iflas dairelerinin işlemlerine karşı yapılan şikayetlerle itirazların incelenmesi icra mahkemesi hâkimine veya kanun gereğince bu görev verilmiş hâkime aittir.

İş durumunun gerektirdiği yerlerde birden fazla icra mahkemesi dairesi kurulabilir ve daireler numaralandırılır.

Birden fazla dairenin bulunduğu yerlerde iş dağılımı belirlenir.

Her icra mahkemesi hâkimi, kendisine dönüşümlü olarak bağlanan icra ve iflas dairelerinin işlemlerine yönelik şikayetleri ve itirazları inceler; icra daireleri başkanlığı kurulmayan yerlerde bu dairelerin gözetim ve denetimini de yapar.

İcra yetkisini taşıyan sulh mahkemelerinin işlemlerine karşı şikayet ve itirazları inceleyecek merci de o mahkemenin hâkimidir.

Teşkilatın sorumluluk boyutu da önemlidir.

İcra ve iflas dairesi görevlilerinin kusurlarından doğan tazminat davaları doğrudan görevli aleyhine değil, idare aleyhine açılır; devletin kusurlu görevliye rücu hakkı saklıdır.

Daireye tevdi edilen, dairece tahsil olunan veya muhafaza altına alınan paraların görevli tarafından zimmete geçirilmesi hâlinde zimmete geçirilen miktar ceza takibatı beklenmeden hazine tarafından icra veznesine yatırılır.

Tutanaklar bakımından da güven ilkesi vardır: icra ve iflas daireleri yaptıkları işlemler ile talep ve beyanlar hakkında tutanak düzenler; kararlar gerekçeli olarak tutanağa yazılır; ilgililer tutanakları görebilir ve örnek alabilir.

Bu tutanaklar aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir.

Şikayet, icra teşkilatının işlem denetimini sağlayan özel başvuru yoludur.

Kanunun çözümünü mahkemeye bıraktığı hususlar dışında, icra ve iflas dairelerinin yaptığı işlemler kanuna aykırıysa veya olaya uygun değilse icra mahkemesine şikayet edilebilir.

Burada şikayet bir dava gibi genel bir hak arama yolu değil, icra organının somut işlemine yönelen denetim yoludur.

Kural olarak şikayet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır.

Ancak bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması sebebiyle şikayet her zaman mümkündür.

Bu ayrım, yapılmış hatalı işlem ile hiç yapılmayan veya geciktirilen işlem arasındaki farktan doğar.

Şikayet kabul edilirse icra mahkemesi şikayet edilen işlemi ya bozar ya düzeltir.

Memurun sebepsiz yapmadığı veya geciktirdiği işlerin yapılması da emredilir.

Şikayet icra mahkemesince karar verilmedikçe icrayı durdurmaz.

Bu kural, cebri icranın sürüncemede kalmasını önler; ancak mahkeme karar verdiğinde hatalı işlemin sonuçları ortadan kaldırılabilir veya düzeltilebilir.

İcra mahkemesine getirilen hususlar ivedi iş sayılır ve basit yargılama usulü uygulanır.

Talep ve cevaplar dilekçeyle olabileceği gibi mahkemede tutanağa geçirilmek suretiyle de yapılabilir.

Mahkeme, işlemi yapan icra dairesinden açıklama isteyip istememeyi ve duruşma yapılıp yapılmayacağını takdir eder; duruşma yapılmayan işlerde en geç on gün içinde karar verir.

Bu sistem, icra işlemlerinin hızlı yürütülmesi ile işlemlerin hukuka uygunluğunun yargısal denetimi arasında denge kurar.

Süreler ve tebligat da teşkilatın işleyişini tamamlar.

Kanunda gün olarak belirlenen sürelerde ilk gün hesaba katılmaz; sürelerin son günü resmi tatile rastlarsa süre tatili izleyen günde biter.

Kanunun tayin ettiği süreleri değiştiren sözleşmeler hükümsüzdür; yalnız sürenin geçmesinden yararlanma hakkı olan borçlu bu haktan vazgeçebilir.

İcra tebliğleri yazılı olarak Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır ve bazı durumlarda makbuz karşılığında doğrudan teslim mümkündür.

Şikayetin icrayı kendiliğinden durdurmaması, sürelerin sıkı işlemesi ve tutanakların aksi ispatlanıncaya kadar geçerli olması birlikte düşünüldüğünde, icra teşkilatının hem hızlı hem de kayıtlı bir işlem düzeni kurduğu anlaşılır.