Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku Haciz, Satış ve Paraların Paylaştırılması Konu Anlatımı

Haciz, ilamsız veya ilamlı takipte cebri icranın borçlunun malvarlığına yöneldiği aşamadır.

İlamsız takipte borçlu itiraz etmemiş, itirazı kaldırılmış veya iptal edilmiş olmalı; ilamlı takipte ise icra emrindeki süre geçmelidir.

Alacaklının haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren kanunda öngörülen sürenin geçmesiyle düşer.

İtiraz veya dava halinde bunların başlamasından hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre, ya da icra dairesinde yapılan taksit sözleşmesi varsa sözleşmenin ihlaline kadar geçen zaman bu hesaba katılmaz.

Haciz talebi süresinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra süresinde yenilenmezse dosya işlemden kaldırılır; yeniden haciz istemek, yenileme talebinin borçluya tebliğine bağlıdır.

İcra dairesi haciz talebinden itibaren kısa süre içinde haczi yapar.

Haczolunacak mallar başka yerdeyse malların bulunduğu yer icra dairesine yazı gönderilir; resmi sicile kayıtlı malların haczi ise takibin yapıldığı icra dairesince kaydına işlenmek suretiyle doğrudan yapılabilir.

Konutta haciz bakımından özel bir koruma vardır: icra müdürü haciz istenen yerin konut olduğunu tespit ederse haciz kararını icra mahkemesinin onayına sunar; mahkeme dosya üzerinden konut niteliğini değerlendirir.

Haczi icra memuru yapabileceği gibi yardımcısına veya katibe de yaptırabilir.

Borçlu haciz sırasında bulunmaz ve hemen bulundurulamazsa haciz yokluğunda yapılır.

Borçlu kilitli yerleri açmak ve eşyayı göstermekle yükümlüdür; gerektiğinde zorla açtırma ve belirli değerli şeylerin verilmemesi halinde kuvvet kullanma mümkündür.

Haczin kapsamı sınırsız değildir.

Borçlunun kendi elindeki veya üçüncü kişideki taşınırları, taşınmazları, alacakları ve haklarından alacaklının ana para, faiz ve masraflar dahil tüm alacağına yetecek miktarı haczedilir; bu miktarı aşacak haciz yapılamaz.

Hasılatı paraya çevirme ve muhafaza giderlerini karşılamayacağı açık olan şeyler haczedilmez.

İcra memuru, borçlu ile alacaklının menfaatlerini mümkün olduğunca bağdaştırmakla yükümlüdür.

Haczedilen taşınır üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet veya rehin hakkı gibi bir iddiası varsa, borçlu veya birlikte zilyet olan kişi bunu haciz memuruna bildirmeli; memur da bu beyana davet etmelidir.

Bu tür mallar ile üçüncü kişi tarafından ihtiyaten haczedilmiş veya istihkak iddia edilmiş malların haczi en sonraya bırakılır.

Haczi caiz olmayan mal ve haklar, borçlunun insanî ve ekonomik varlığını tamamen ortadan kaldırmamak için düzenlenmiştir.

Devlet malları ve özel kanunlarında haczedilemeyeceği belirtilen mallar haczedilemez.

Borçlunun ekonomik faaliyeti bedenî çalışmasına dayanıyorsa mesleğini sürdürebilmesi için gerekli eşya; para, kıymetli evrak, altın, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi değerli şeyler hariç olmak üzere borçlu ve aynı çatıdaki aile bireylerinin kişisel eşyası ile ortak kullanım ev eşyası; borçlunun haline münasip evi; öğrenci bursları ve kanunda sayılan bazı maaş, yardım ve tazminatlar haciz yasağı kapsamındadır.

Bazı malların değeri fazlaysa, borçluya ihtiyacını karşılayacak uygun kısım bırakılarak haciz ve satış yapılabilir.

Maaş, ücret, intifa hakkı ve benzeri gelirlerde ise borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar indirildikten sonra haciz mümkündür; haczedilecek miktar kanundaki alt sınırın altına inemez ve birden fazla haciz varsa sıraya konulur.

Hacizden sonra muhafaza ve kıymet takdiri gelir.

Haczedilen para, banknot, hamiline senet, ciro edilebilir senet, altın, gümüş ve diğer kıymetli şeyleri icra dairesi muhafaza eder.

Diğer taşınırlar masrafı alacaklıdan alınarak muhafaza altına alınır; alacaklı kabul ederse istenildiğinde verilmek şartıyla geçici olarak borçlu veya üçüncü kişi elinde bırakılabilir.

Satış talebi üzerine muhafaza altına alınmamış mallar teslim için hazır hale getirilmeden satış yapılamaz.

Haczi yapan memur, sicile kayıtlı mallar dışında haczettiği malın değerini takdir eder; gerekirse bilirkişiye başvurur.

Sicile kayıtlı mallarda kıymet takdirinin yetkili bilirkişilere yaptırılması zorunludur.

Taşınır haczinde tutanak tutulur; alacaklı, borçlu, alacak miktarı, haciz zamanı, haczedilen mallar, takdir edilen değerler ve üçüncü kişi iddiaları tutanağa yazılır.

Satış, haczi paraya dönüştüren aşamadır.

Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczedilen malın satışını isteyebilir; borçlunun üçüncü kişilerdeki alacağı da bu kurala tabidir.

Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin yatırılması gerekir; sicile kayıtlı motorlu kara araçlarında muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebi birlikte yapılır ve giderler birlikte ödenir.

Bu giderler yatırılmazsa satış talebi yapılmamış sayılır.

Kanuni sürede satış istenmez veya talep geri alınıp süresinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar.

Borçlu, satış talebinden önce borcunu düzenli taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve ilk taksiti derhal verirse, kanundaki koşullar altında icra işlemleri durur.

Haczedilen malın satışı kural olarak Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemine entegre elektronik satış portalında açık artırma ile yapılır.

Teklif verme süresi yedi gündür ve artırma ilanda belirtilen zaman aralığında yürütülür.

Açık artırma öncesinde satış ilanı, şartname ve teminat düzeniyle ilgililere bilgi verilir.

Teklifler arasında kanunda belirtilen asgari fark aranır; artırmanın son bölümünde yeni teklif verilirse süre uzayabilir.

Taşınır satışında açık artırma uygulanır; taşınmaz satışında da artırma şartları, tapu kayıtları, mükellefiyetler, kıymet takdiri ve ilgililere tebliğ özel olarak düzenlenir.

İhalenin yapılabilmesi için teklifin muhammen kıymetin belirli oranını, rüçhanlı alacakları ve paraya çevirme ile paylaştırma giderlerini karşılayan eşiği geçmesi gerekir.

Şartlar gerçekleşirse mal en yüksek teklif verene ihale edilir ve mülkiyet ihale alıcısına geçer; ancak teslim ve tescil için ihale bedelinin süresinde ödenmesi ve ihalenin kesinleşmesi gerekir.

Satıştan elde edilen bedel, alacaklıların alacağını tamamen karşılıyorsa sorun yoktur; karşılamıyorsa paylaştırma düzeni devreye girer.

Mahcuz mallar tamamen satıldığında bedeller ilgililere hisselerine göre dağıtılır.

Satış tutarı bütün alacaklıların alacağını ödemeye yetmezse icra dairesi tamamlama hacizleri yapabilir ve alacaklıların sıra cetvelini düzenler.