Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku Ödeme Emri ve İtiraz Konu Anlatımı

İlamsız takipte takip talebi alacaklının icra dairesinden cebri icra sürecini başlatmasını istediği ilk işlemdir; ödeme emri ise bu talebin borçluya yönelen ve borçluya seçim yaptıran aşamasıdır.

Kanun, takip talebinin yazılı, sözlü veya elektronik ortamda yapılabileceğini kabul eder.

Talepte alacaklının ve borçlunun kimlik ve adres bilgileri, alacağın veya teminatın tutarı, faizli alacakta faizin miktarı ve başlangıcı, yabancı para alacağında istenen kur tarihi ve faiz, senet veya senet yoksa borcun sebebi ile seçilen takip yolu gösterilir.

Alacak bir belgeye dayanıyorsa belgenin aslı veya onaylı örnekleri de takip talebi sırasında icra dairesine verilir.

Bu çerçeve, ödeme emrinin içeriğini de belirler; çünkü ödeme emri borçluya yalnızca borcu değil, takibin hangi sebep ve kayıtlarla başlatıldığını da bildirir.

İcra müdürü takip talebinin kanunda öngörülen şartları içerdiğine karar verirse ödeme emri düzenler.

Talep kabul edilmezse bu kararın tutanağa yazılması gerekir.

Böylece icra müdürünün rolü, alacağın maddi olarak haklı olup olmadığını mahkeme gibi çözmek değil, takip talebinin kanuni takip düzenine uygun biçimde ileri sürülüp sürülmediğini denetlemektir.

Ödeme emrinde alacaklının banka hesap numarası hariç olmak üzere takip talebinde yer alması gereken kayıtlar bulunur.

Ayrıca borçluya, borcu ve takip masraflarını yedi gün içinde icra dairesine ait ödeme emrinde yazılı banka hesabına ödemesi ihtar edilir.

Takip teminat verilmesine ilişkinse aynı süre içinde teminatın gösterilmesi istenir.

Ödeme emrinin borçlu bakımından asıl önemi, itiraz imkanlarını açıkça göstermesidir.

Takip bir senede dayanıyorsa ve borçlu senet altındaki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürüyorsa, bu durumu yedi gün içinde ayrıca ve açıkça bildirmelidir.

Aksi halde, icra takibi bakımından senetteki imza kendisinden sadır sayılır.

Borçlu imzayı reddederse icra mahkemesi önündeki duruşmada hazır bulunması gerektiği, buna uymazsa itirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verilebileceği de ödeme emrinde yer alır.

Bunun dışında borcun tamamına, bir kısmına veya alacaklının takip yapma hakkına yönelik itirazlar da aynı süre içinde beyan edilmelidir.

Borçlu senede veya borca itiraz etmezse mal beyanında bulunması, bulunmazsa tazyik hapsiyle karşılaşabileceği ve gerçeğe aykırı beyanda ayrıca cezalandırılabileceği bildirilir.

Son ihtar ise açıktır: borç ödenmez veya itiraz edilmezse cebri icraya devam edilir.

Ödeme emri iki nüsha düzenlenir; bir nüsha borçluya gönderilir, diğeri icra dosyasında kalır.

Alacaklı isterse kendisine onaylı nüsha verilir.

Nüshalar arasında fark çıkarsa borçludaki nüsha esas alınır.

Bu kural, ödeme emrinin borçluya tanıdığı süre ve yükümlülükler bakımından güvence işlevi görür.

Tebliğ bakımından da kanun belirli bir disiplin kurar: ödeme emri, takip talebinden itibaren en geç üç gün içinde tebliğe gönderilir; takip belgeye dayanıyorsa belgenin onaylı örneği ödeme emrine bağlanır.

Birden fazla borçlu birlikte takip ediliyorsa, aynı temsilciyle temsil edilme hali dışında her borçluya ayrı ödeme emri tebliğ edilir.

İtiraz, borçlunun ilamsız takibi durdurmak için kullandığı temel savunma aracıdır.

Borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazını dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirir.

İtiraz başka bir icra dairesine yapılırsa o daire gerekli masrafı alıp itirazı yetkili daireye gönderir.

Takibe itiraz edildiği, alacaklının daha önce yatırdığı avanstan karşılanarak üç gün içinde bir muhtıra ile alacaklıya tebliğ edilir.

Borçlu veya vekili, itirazla birlikte yurt içinde dava ve takip işlemlerine esas olacak bir adres de bildirmek zorundadır.

Sonradan adresini değiştirip yeni yurt içi adres bildirmez ve tebliğ memurunca yeni adres tespit edilemezse, takip talebindeki adrese çıkarılan tebligat borçluya yapılmış sayılır.

İtirazın konusu bakımından dikkat edilmesi gereken ayrım, tam itiraz ile kısmi itiraz arasındadır.

Borçlu borcun tamamına itiraz edebileceği gibi yalnız bir kısmına da itiraz edebilir.

Ancak kısmi itirazda itiraz edilen kısmın yönü ve miktarı açıkça gösterilmelidir; aksi halde o kısım için itiraz edilmemiş sayılır.

Senet altındaki imzanın reddi de genel bir borca itiraz cümlesi içinde eriyip gitmez; imza itirazının ayrıca ve açıkça yapılması gerekir.

Kanun bu açıklığı aradığı için, itirazın kaldırılması aşamasında borçlu kural olarak alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılanlar dışında itiraz sebeplerini değiştiremez ve genişletemez.

Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur.

Bu sonuç ilamsız takibin dengesini gösterir: alacaklı ilam olmadan takip başlatabilir, fakat borçlu da süresinde itiraz ederek cebri icranın ilerlemesini durdurabilir.

İtiraz süresinde değilse alacaklının talebi üzerine icra memuru alacağın tamamı için takip işlemlerine devam eder.

Borçlu yalnız bir kısmı kabul edip diğer kısmına itiraz etmişse, kabul ettiği miktar için takip devam eder.

Borçlu imzayı reddetmişse alacaklı derhal icra dairesinden imza incelemesine esas olacak imzaların getirtilmesini isteyebilir.

Gecikmiş itiraz, normal sürede itiraz edemeyen borçlu için istisnai bir yoldur.

Borçlu kusuru olmaksızın bir engel nedeniyle süresinde itiraz edememişse, paraya çevirme işlemi bitinceye kadar itiraz edebilir.