Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku Konkordato ve İptal Davaları Konu Anlatımı

Konkordato, icra ve iflas hukukunda borçlunun malvarlığını tamamen tasfiye etmek yerine alacaklılarla bağlayıcı bir ödeme düzeni kurmasını sağlayan mahkeme denetimli bir yoldur.

Borçlu borçlarını vadesi geldiği halde ödeyemiyorsa veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altındaysa, vade verilmesi ya da alacaklarda indirim yapılması yoluyla borçlarını ödeyebilmek veya muhtemel iflastan kurtulmak için konkordato isteyebilir.

Aynı süreci, iflas talebinde bulunabilecek bir alacaklı da gerekçeli dilekçeyle başlatabilir.

Burada temel fikir, borçlunun tek taraflı bir kolaylık elde etmesi değil, alacaklıların durumunu iflas ihtimaliyle karşılaştırılabilir biçimde ortaya koyan, mahkemece denetlenen ve kabul koşullarına bağlanan bir yeniden yapılandırma düzenidir.

Talebin ciddi olup olmadığı ilk olarak belgeler üzerinden değerlendirilir.

Borçlu, borçlarını hangi oranda veya hangi vadede ödeyeceğini, alacaklıların hangi ölçüde vazgeçmiş olacağını, ödemeler için mal satışı yapılıp yapılmayacağını ve faaliyetin devamı için mali kaynağın nasıl sağlanacağını gösteren bir ön proje sunar.

Buna malvarlığı durumunu gösteren bilanço ve tablolar, alacaklı listesi, alacaklıların imtiyaz durumları, konkordato teklifine göre beklenen tahsilat ile iflas halinde beklenen tahsilatı karşılaştıran tablo ve teklifin gerçekleşebilirliğine ilişkin denetim raporu eşlik eder.

Belgeler eksiksizse mahkeme geçici mühlet verir; talep alacaklıdan gelmişse borçlunun gerekli belgeleri mahkemenin verdiği makul sürede tamamlaması gerekir.

Geçici mühlet, kesin mühletin sonuçlarını doğurur ve borçlunun malvarlığının korunması için gerekli tedbirlerin alınmasına imkan tanır.

Bu aşamada geçici komiser görevlendirilir; alacaklı sayısı ve alacak miktarına göre birden fazla komiser de seçilebilir.

Geçici mühletin sınırlı bir süresi vardır ve ancak kanunda öngörülen sınır içinde uzatılabilir.

İlan sistemi de önemlidir: karar ticaret sicili gazetesi ve resmi ilan portalı üzerinden duyurulur, ilgili kurumlara bildirilir ve alacaklılara mühlet verilmesini gerektiren bir hal bulunmadığını ileri sürme imkanı tanınır.

Böylece konkordato yalnız borçlu ile mahkeme arasında yürüyen kapalı bir talep değil, alacaklı katılımına açık bir koruma süreci haline gelir.

Kesin mühlet, konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün görülmesi halinde verilir.

Mahkeme borçluyu, varsa talep eden alacaklıyı dinler; geçici komiser rapor sunar ve itiraz eden alacaklıların sebepleri dikkate alınır.

Kesin mühlet içinde komiser projenin tamamlanmasına katkı verir, borçlunun faaliyetlerine nezaret eder, mahkemenin istediği raporları sunar ve alacaklılar kurulunu bilgilendirir.

Borçlu bakımından kural, faaliyetlerin tamamen durması değil, fakat mahkeme ve komiser gözetimi altında yürütülmesidir.

Bazı işlemler komiser iznine bağlanır; mahkeme belirli tasarrufları yasaklayabilir veya sınırlayabilir.

Mühletin alacaklılar üzerindeki etkisi ise takip baskısını belirli ölçüde durdurmak ve konkordato projesinin sakin bir ortamda değerlendirilmesini sağlamaktır.

Buna karşılık süreç başarısız görünürse veya borçlunun kötüniyetli davrandığı anlaşılırsa mühlet kaldırılarak talep reddedilebilir; iflasa tabi borçlu bakımından şartlar oluştuğunda iflas kararı da gündeme gelebilir.

Proje, alacaklıların bildirilmesi ve tahkiki sonrasında alacaklılar toplantısında müzakere edilir.

Oylamada yalnız projeden etkilenen alacaklılar oy kullanır.

Komiser, iltihak süresinin bitiminden sonra projenin kabul edilip edilmediğini ve tasdike uygun olup olmadığını gösteren raporunu mahkemeye sunar.

Tasdik için teklif edilen tutarın iflas halinde alacaklıların eline geçebilecek muhtemel miktardan aşağı olmaması, projenin kanuni çoğunlukla kabul edilmesi, alacaklılar arasında öngörülen eşitlik ve imtiyaz düzeninin korunması, gerekli gider ve harçların yatırılması gibi şartlar aranır.

Tasdik kararıyla konkordato kural olarak bağlayıcı hale gelir; kararda alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiği, borçlunun borçlarını hangi takvimde ödeyeceği ve gerekiyorsa projenin yerine getirilmesini sağlayacak tedbirler gösterilir.

Bağlayıcılık, konkordato talebinden önce veya komiser izni olmaksızın mühlet içinde doğan bütün alacaklar için sonuç doğurur; fakat komiser izniyle doğan bazı borçlar konkordato şartlarına tabi tutulmaz.

Tasdik edilmeyen konkordato talebi reddedilir ve iflasa tabi borçlu yönünden doğrudan iflas kararı verilebilir.

İptal davası, konkordatodan farklı olarak borçlunun ödeme planını değil, alacaklılardan kaçırılmış veya alacaklıların cebri icra imkanını azaltmış tasarrufları hedefler.

Davanın amacı, kanunda sayılan tasarrufların butlanına hükmettirmektir; bu ifade, işlemin taraflar arasındaki özel hukuk varlığını her durumda silmekten çok, alacaklı bakımından cebri icra etkisini bertaraf etmeye yönelir.

Davayı geçici veya kesin aciz vesikası olan alacaklı açabilir; iflas halinde ise iflas idaresi ya da kanunda gösterilen hallerde alacaklılar bu yetkiye sahip olur.

İptale tabi tasarruflar üç ana eksende görünür.

Birincisi, alışılmış hediyeler dışında belirli yakınlık ilişkileri içinde yapılan veya uygun karşılık sağlandığı ispatlanamayan ivazsız işlemlerdir.

İkincisi, borcunu ödemeyen borçlunun aciz veya iflastan önceki kısa dönemde mevcut borç için rehin vermesi, para dışı yollarla ödeme yapması, vadesi gelmemiş borcu ödemesi veya kişisel hakları tapuya şerh ettirmesi gibi acizden kaynaklanan butlan halleridir.

Üçüncüsü, malvarlığı borçlarına yetmeyen borçlunun alacaklılara zarar verme kastıyla yaptığı ve karşı tarafın bu mali durumu ya da kastı bildiği veya bilmesini gerektiren açık emarelerin bulunduğu işlemlerdir.

Yakın hısımlık, ticari işletmenin veya işyerindeki emtianın önemli kısmının devri gibi bazı hallerde bilme ve kast bakımından karineler kurulmuştur.

İptal davasının yargılaması basit yargılama usulüne tabidir.

Mahkeme, hal ve şartları serbestçe takdir eder; alacaklının talebi üzerine iptale konu mal hakkında ihtiyati haciz kararı verebilir.

Davalılar borçlu, borçluyla işlem yapan veya borçludan ödeme alan kişiler, bunların mirasçıları ve kötüniyetli üçüncü kişiler olabilir.

Buna karşılık iyi niyetli üçüncü kişilerin hakları korunur.

Dava kabul edilirse davacı, dava konusu mal üzerinde cebri icra yoluyla hakkını alma yetkisini kazanır; taşınmazlarda üçüncü kişi üzerindeki kaydın düzeltilmesine gerek olmaksızın haciz ve satış istenebilir.