Hâkim-Savcı Ticari İşletme ve Şirketler Hukuku Adi Şirket ve Şahıs Şirketleri Konu Anlatımı

Bu dersin kapsamını baştan doğru kurmak gerekir.

Plan satırında konu adı “Adi Şirket ve Şahıs Şirketleri” olarak korunur; fakat bu draftın mapped kaynağı yalnızca 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun adi ortaklık sözleşmesine ilişkin 620-645. maddeleridir.

Bu kaynak, kollektif veya komandit şirket gibi ticaret hukuku şirket tiplerinin kuruluş, ticaret unvanı, temsil organı, sicil veya tacir sonuçlarını öğretmez.

O ayrıntılar Türk Ticaret Kanunu kaynağı gerektirir.

Bu nedenle burada yapılacak dürüst çalışma şudur: TBK’nin doğrudan düzenlediği adi ortaklığı sağlam biçimde öğrenmek, şahıs şirketleri ifadesinin bu metindeki sınırını ise “TBK kaynağı dışında kalan ticaret hukuku ayrıntısı” olarak işaretlemek.

Adi ortaklık, tüzel kişiliği olan sermaye şirketi mantığıyla değil, sözleşme ve ortak amaç mantığıyla anlaşılır.

En az iki kişi bulunur; bu kişiler emeklerini, mallarını veya her ikisini ortak hedefe yöneltmeyi üstlenir.

Kurucu fikir, tek başına mal devri ya da hizmet görme değildir; ortak amaca katılmadır.

Bu yüzden bir olayda taraflardan biri sadece ücret karşılığı iş görüyorsa hizmet veya eser sözleşmesi, sadece bir şeyi satıyorsa satış sözleşmesi düşünülebilir.

Adi ortaklıkta ise taraflar sonuca birlikte yönelir, katkı koyar, kazanç ve zararın paylaşılması ihtimaliyle ortaklık ilişkisine girer.

TBK ayrıca özel bir ortaklık tipinin belirgin unsurlarını taşımayan birlikleri adi ortaklık rejimine bağlayarak bu hükümleri tamamlayıcı bir zemin hâline getirir.

Ortakların iç ilişkisinde ilk durak katılım payıdır.

Her ortak para, alacak, mal veya emek şeklinde katkı koymak zorundadır.

Sözleşmede farklı bir düzenleme yoksa payların ortak amacın gerektirdiği önem ve nitelikte, ayrıca birbirine denk olması beklenir.

Katkı bir malın kullanılmasına bırakılması şeklindeyse kira hükümlerine, mülkiyetin geçirilmesi şeklindeyse satıştaki hasar, ayıp ve zapt sorumluluğuna kıyasla bakılır.

Sınav sorularında bu ayrım önemlidir: Ortaklık payı sadece “sermaye” kelimesiyle değil, emeğin ve kullanma hakkının ortak amaca bağlanmasıyla da kurulabilir.

Kazanç ve zarar paylaşımı TBK’de sade fakat çok sınanan bir kurala bağlanır.

Ortaklığa ait nitelikteki kazançlar ortaklar arasında paylaşılır.

Aksi kararlaştırılmamışsa kazanç ve zarardaki paylar, katılım paylarının parasal değerinden bağımsız olarak eşittir.

Sözleşme yalnız kazanç veya yalnız zarar payını belirlemişse bu belirleme diğer taraf için de ölçü kabul edilir.

Zarara katılmadan sadece kazanca katılma anlaşması ise her ortak için serbest değildir; bu ayrıcalık yalnız katılım payı olarak emeğini koyan ortak bakımından geçerli olabilir.

Böylece TBK, ortak amaç birlikteliğini korurken emek ortağının konumuna özel bir esneklik tanır.

Karar ve yönetim kuralları adi ortaklığın şahıs temelli yapısını gösterir.

Ortaklık kararları kural olarak oybirliğiyle alınır; sözleşmede oy çokluğu kabul edilmişse çoğunluk sermaye oranına göre değil ortak sayısına göre hesaplanır.

Yönetim de aksi sözleşme veya karar yoksa bütün ortaklara aittir.

Birden çok yönetici ortak varsa her biri tek başına işlem yapabilir; ancak yetkili diğer ortak işlem tamamlanmadan itiraz ederek engelleyebilir.

Genel yetkili temsilci atanması ve olağan dışı işlerin yürütülmesi için oybirliği gerekir; gecikmede sakınca varsa yönetici ortaklardan biri gerekli adımı atabilir.

Bu hükümler, adi ortaklıkta kişisel güvenin ve ortak iradenin neden merkezde olduğunu açıklar.

Ortakların sadakat ve özen yükümlülükleri de aynı mantığa bağlıdır.

Ortak, kendisi veya üçüncü kişi yararına ortak amaca zarar veren ya da amacı engelleyen işler yapamaz.

Ortaklık işleri için gider yapan, borç üstlenen veya yönetim tehlikeleri yüzünden zarar gören ortak, diğer ortaklardan karşılık isteyebilir; ortaklığa avans veren ortak faiz talep edebilir.

Her ortak kendi işlerinde gösterdiği çaba ve özeni ortaklık işlerinde de göstermekle yükümlüdür.

Kendi kusuruyla verdiği zararı, başka bir işte ortaklığa sağladığı faydayla mahsup ederek sorumluluktan kaçamaz.

Yönetim işi ücret karşılığı yürütülüyorsa sorumluluk vekalet hükümleriyle ilişkilendirilir.

Yönetim yetkisinin verilmesi, kaldırılması ve denetlenmesi ayrıca çalışılmalıdır.

Ortaklık sözleşmesiyle bir ortağa verilen yönetim yetkisi haklı sebep olmadan diğer ortaklarca kaldırılamaz veya sınırlandırılamaz.

Buna karşılık haklı sebep varsa, sözleşmede aksi yazsa bile her ortak bu yetkinin kaldırılmasını sağlayabilir; ağır ihmal veya yönetim yeteneğinin kaybı tipik örneklerdir.

Yönetici ortaklar yılda en az bir kez hesap vermek ve kazanç paylarını ödemek zorundadır.

Yönetim yetkisi olmayan ortak da bilgi alma, defter ve kayıtları inceleme, örnek alma ve mali durumu özetleme hakkına sahiptir.

Bu inceleme hakkını kaldıran sözleşme hükümleri geçerli sayılmaz.

Ortaklık yapısındaki değişikliklerde TBK ortak sıfatını kolay devredilebilir bir malvarlığı unsuru gibi görmez.

Yeni ortak alınması bütün ortakların rızasına bağlıdır.

Bir ortağın kendi payını üçüncü kişiye devretmesi veya üçüncü kişiyi kendi payına ortak etmesi, o kişiyi kendiliğinden ortak yapmaz.

Çıkma ve çıkarılma bakımından TBK, ölüm, kısıtlanma, iflas, fesih bildirimi veya tasfiye payının cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesi gibi hâlleri, sözleşmede ortaklığın devam edeceği kararlaştırılmışsa özel sonuçlara bağlar.

Çıkan veya çıkarılan ortağın payı diğer ortaklara geçer; tasfiye payı hesaplanır, muaccel borçlardan kurtarma veya henüz muaccel olmayan borçlar için güvence sağlama gündeme gelir.

Tamamlanmamış işlerden doğan kâr ve zarar bağlantısı da hemen kopmaz.

Üçüncü kişilerle ilişkide temsil ayrımı sınavın en keskin noktalarından biridir.

Ortak kendi adına fakat ortaklık hesabına işlem yaparsa üçüncü kişiye karşı bizzat kendisi alacaklı veya borçlu olur.

Buna karşılık ortaklık veya bütün ortaklar adına işlem yapılmışsa, diğer ortakların bağlanması temsil hükümlerine göre değerlendirilir.

Yönetim görevi verilen ortağın temsil yetkisi bulunduğu varsayılır; fakat önemli tasarruf işlemleri için oybirliğiyle verilmiş ve yetki belgesinde açıkça gösterilmiş yetki aranır.

Ortaklık için edinilen şeyler, alacaklar ve ayni haklar elbirliği hâlinde ortaklara ait olur.

Aksi kararlaştırılmamışsa ortaklar, ortaklık ilişkisi içinde üçüncü kişiye karşı üstlendikleri borçlardan müteselsilen sorumludur.

Sona erme ve tasfiye hükümleri adi ortaklığı tamamlayan son bloktur.