Hâkim-Savcı Ticari İşletme ve Şirketler Hukuku Kooperatifler Konu Anlatımı

Kooperatifler başlığını çalışırken ilk tutulacak nokta, Türk Ticaret Kanununun ticaret şirketleri sayımında kooperatifleri açıkça ayrı bir şirket türü olarak göstermesidir.

Kollektif, komandit, anonim ve limited şirketlerle birlikte kooperatif de ticaret şirketidir.

Buna karşılık aynı maddede yapılan ikinci ayrım, kollektif ve komandit şirketleri şahıs şirketi; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketi sermaye şirketi sayar.

Kooperatif burada sermaye şirketleri listesine yerleştirilmez.

Sınav bakımından bu küçük görünen ayrım önemlidir, çünkü daha sonraki birleşme, bölünme ve tür değiştirme hükümlerinde kooperatifler kendi adıyla anılır ve geçiş yolları bu ayrı konuma göre çizilir.

Ticaret şirketi sayılmanın ilk sonucu, kooperatifin şirketler genel hükümleri içinde okunmasıdır.

Ticaret şirketleri tüzel kişiliğe sahiptir; kanuni istisnalar saklı kalmak üzere haklardan yararlanabilir ve borç üstlenebilir.

Her şirket türüne özgü hükümler korunur; bu çerçevede genel hükümler, türün niteliğine uygun olduğu ölçüde uygulanır.

Kooperatif açısından bu anlatım, onu yalnız ekonomik dayanışma amacı taşıyan özel bir örgüt gibi değil, TTK sisteminde hukuki işlem yapabilen, borç altına girebilen ve yapısal değişikliklere konu olabilen bir ticaret şirketi olarak görmeyi gerektirir.

Birleşme hükümlerindeki kavramlar kooperatifleri özellikle kapsar.

Kanun, ortak kavramını kooperatif ortaklarını da içerecek biçimde kullanır; genel kurul kavramı kooperatiflerdeki genel kurulu da kapsar.

Yönetim organı denildiğinde kooperatiflerde yönetim kurulu, şirket sözleşmesi denildiğinde kooperatifte ana sözleşme anlaşılır.

Böylece birleşme, bölünme ve tür değiştirme bölümünde geçen genel ifadeler kooperatif bakımından boşta kalmaz.

Bir soruda kooperatif ortakları, yönetim kurulu veya ana sözleşme üzerinden işlem sorulursa, bu kavram eşleştirmeleri uygulanacak hükmü belirler.

Geçerli birleşmeler kooperatifler yönünden sınırlı ve yönlü biçimde düzenlenmiştir.

Sermaye şirketleri, sermaye şirketleriyle ve kooperatiflerle birleşebilir; ayrıca devralan şirket olmaları şartıyla kollektif ve komandit şirketlerle birleşebilir.

Şahıs şirketleri, kooperatiflerle ancak devrolunan şirket olmaları şartıyla birleşebilir.

Kooperatifler ise kooperatiflerle, sermaye şirketleriyle ve devralan şirket olmaları şartıyla şahıs şirketleriyle birleşebilir.

Bu düzen, her şirket türünün her yönde serbestçe birleşemeyeceğini gösterir.

Kooperatifin şahıs şirketiyle ilişkisi özellikle yön şartına bağlıdır: kooperatif devralan tarafta olmalıdır.

Birleşmenin türleri kooperatif bakımından da aynı ana mantığa dayanır.

Şirketlerden biri diğerini devralabilir veya şirketler yeni bir şirket içinde bir araya gelebilir.

Devralma şeklinde birleşmede katılan şirket devrolunan, kabul eden şirket devralan olarak adlandırılır.

Birleşme sonucunda devrolunan şirketin malvarlığı bir bütün halinde devralana geçer; devrolunan şirket sona erer ve ticaret sicilinden silinir.

Kooperatif bir birleşmeye katıldığında, bu sonuçlar şirket türünün adı değişse de birleşme kurumunun temel sonucu olarak düşünülür.

Yeni kuruluş yoluyla birleşmede kooperatiflere ilişkin özel bağlantı ayrıca önem taşır.

Kanun, yeni kuruluş yoluyla birleşmede TTK ile Kooperatifler Kanununun yeni şirketin kuruluşuna uygulanacağını belirtir; ancak ayni sermaye konulmasına dair düzenlemeler ve asgari ortak sayısına ilişkin hükümler bu kapsam dışında tutulur.

Bu cümle, kooperatifin yapısal değişikliklerde tamamen ayrı bir dünyaya bırakılmadığını, fakat Kooperatifler Kanunu bağlantısının da gözden kaçırılmaması gerektiğini gösterir.

Sınavda bu tür ayrıntılar, genel birleşme mantığı ile özel kanun bağlantısını aynı cevapta buluşturmayı gerektirir.

Birleşme kararında kooperatifler için özel çoğunluk kuralları vardır.

Genel kurul birleşme sözleşmesini onaylar; kooperatiflerde kural olarak verilen oyların üçte ikisinin çoğunluğu aranır.

Ana sözleşmede ek ödeme ve başka edim yükümlülükleri ya da sınırsız sorumluluk kabul edilmişse veya bunlar mevcut olup genişletiliyorsa, karar kooperatife kayıtlı tüm ortakların dörtte üçünün kararıyla alınmalıdır.

Bu ayrım, ortakların ekonomik ve kişisel yüklerinin artabileceği hallerde daha ağır bir irade arandığını gösterir.

Kooperatif sorularında yalnız birleşebilirlik değil, onay çoğunluğu da sonuca etki eder.

Bölünme hükümleri kooperatifleri sermaye şirketleriyle birlikte ele alır.

Kanuna göre sermaye şirketleri ve kooperatifler, sermaye şirketlerine ve kooperatiflere bölünebilir.

Tam bölünmede şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılıp başka şirketlere devrolunur; devrolunan şirket sona erer ve unvanı sicilden silinir.

Kısmi bölünmede ise malvarlığının bir veya daha fazla bölümü devredilir; devreden şirket devam edebilir veya devralan şirketlerde pay ve hak elde edebilir.

Kooperatif açısından bu düzen, malvarlığı ve ortaklık hakları arasında kurulan dengeyi sınav cevabının merkezine taşır.

Bölünmede ortak pay ve haklarının korunması kooperatifler için de ihmal edilmemelidir.

Devreden şirketin ortaklarına bölünmeye katılan tüm şirketlerde mevcut payları oranında pay verilebilir veya bazı şirketlerde farklı oranlarla pay tahsis edilebilir.

Kanun bunları oranların korunduğu ve oranların korunmadığı bölünme olarak ayırır.

Bölünme sebebiyle devreden şirketin sermayesinin azaltılması veya devralan şirketin sermayesinin artırılması gibi teknik sonuçlar, ortak haklarının korunması düşüncesine bağlanır.

Yeni bir şirket kurulacaksa, Kooperatifler Kanununun kuruluşa ilişkin hükümleri de devreye girebilir.

Tür değiştirme bölümünde kooperatifin hareket alanı birleşme ve bölünmeye göre daha dar görünür.

Bir şirket hukuki şeklini değiştirebilir ve yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır.

Geçerli tür değiştirmelerde bir sermaye şirketinin kooperatife dönüşebileceği, bir kollektif veya komandit şirketin de kooperatife dönüşebileceği gösterilir.

Kooperatif bakımından ise dönüşüm yönü sermaye şirketidir.

Tür değiştirmede ortakların şirket payları ve hakları korunur; yönetim organı bir plan ve rapor hazırlar; ortakların inceleme hakkı bulunur; karar ve tescil aşamasıyla yeni hukuki biçim geçerlilik kazanır.

Kooperatifler konusunun sınavdaki pratik değeri, aynı kelimenin farklı hükümlerde farklı görev üstlenmesidir.

Başlangıçta kooperatif, ticaret şirketleri arasında bağımsız tür olarak görünür.

Birleşmede devralan veya devrolunan olmasına göre geçerli işlem alanı değişir.

Bölünmede sermaye şirketleriyle aynı hatta yer alır.

Tür değiştirmede ise hangi türe dönüşebileceği ayrıca sınırlanır.