Hâkim-Savcı Ticari İşletme ve Şirketler Hukuku Anonim Şirket Konu Anlatımı

Anonim şirket, sermaye şirketleri içinde alacaklılara karşı malvarlığı sorumluluğunun en açık kurulduğu modeldir.

Kanun, anonim şirketi sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirket olarak tanımlar.

Pay sahipleri, sadece taahhüt ettikleri sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur.

Bu ayrım sınav bakımından belirleyicidir: şirket borcunun muhatabı şirket malvarlığıdır, pay sahibinin riski ise şirkete koymayı taahhüt ettiği sermaye borcuyla sınırlı düşünülür.

Anonim şirketin kurulabileceği alan geniştir.

Kanunen yasaklanmamış her türlü ekonomik amaç ve konu için anonim şirket kurulabilir.

Özel kanunlara tabi anonim şirketlerde özel hükümler önceliklidir; özel hüküm bulunmadıkça anonim şirkete ilişkin kısım uygulanır.

Sermaye açısından tamamı esas sözleşmede taahhüt edilmiş bulunan esas sermaye için alt sınır, kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi için ayrı alt sınır öngörülür.

Sermaye alt sınırlarının Cumhurbaşkanı kararıyla artırılabilmesi, sınavda kanundaki temel ayrım ile güncel tutar bilgisinin birlikte düşünülmesini gerektirir.

Devlet gözetimi sınırlı bir izin sistemiyle görünür.

Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca yayımlanacak tebliğle faaliyet alanları belirlenip ilan edilen anonim şirketler Bakanlık izniyle kurulur; bu şirketlerin esas sözleşme değişiklikleri de aynı izne bağlıdır.

Bakanlık incelemesi yalnız kanunun emredici hükümlerine aykırılık bulunup bulunmadığı yönünden yapılabilir.

Bunun dışında anonim şirketin hukuki konumu, niteliği veya işletme konusu ne olursa olsun kuruluş ve esas sözleşme değişikliği herhangi bir makamın iznine bağlanamaz.

Böylece izin, istisnai ve dar yorumlanacak bir şarttır.

Kuruluş işlemi, kurucuların esas sözleşmede açıkladıkları iradeyle başlar.

Kurucular, kanuna uygun düzenlenen ve sermayenin tamamını şartsız taahhüt ettikleri esas sözleşmede anonim şirket kurma iradelerini açıklar; imzalar noter tarafından onaylanır veya ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda atılır.

Pay taahhüt edip esas sözleşmeyi imzalayan gerçek ve tüzel kişiler kurucudur.

Kurucular bu işlemi üçüncü kişi hesabına yaparsa, o kişi de kuruluştan doğan sorumluluk bakımından kurucu sayılır.

Kuruluş için tek bir pay sahibinin kurucu sıfatıyla yer alması da yeterli olabilir; kanun birden fazla kurucu zorunluluğu getirmez.

Tek pay sahipliği, şirketin kurulmasına engel değildir fakat bildirim ve ilan sonucuna bağlanmıştır.

Pay sahibi sayısı bire düşerse, bu durum sonucu doğuran işlem tarihinden itibaren yedi gün içinde yönetim kuruluna yazılı bildirilir.

Yönetim kurulu da bildirimi aldığı tarihten itibaren yedi gün içinde şirketin tek pay sahipli anonim şirket olduğunu tescil ve ilan ettirir.

Tek pay sahipli kuruluşta veya payların tek kişide toplanmasında tek pay sahibinin adı, yerleşim yeri ve vatandaşlığı tescil ve ilan edilir.

Bildirim veya tescil yapılmazsa doğacak zarardan ilgili pay sahibi ve yönetim kurulu sorumlu olur.

Esas sözleşme anonim şirketin temel belgesidir.

Yazılı yapılır ve bütün kurucuların imzaları noter tarafından onaylanır ya da ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda atılır.

Sözleşmede ticaret unvanı ve merkez, işletme konusu, sermaye, her payın itibari değeri ve ödeme şartları, pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı oluşu, imtiyazlar, devir sınırlamaları, paradan başka sermaye olarak konan hak ve ayınlar, kuruculara veya yönetim kurulu üyelerine sağlanacak menfaatler, yönetim kurulu üyelerinin sayısı, imza yetkilileri, genel kurul çağrısı, oy hakları, süre, ilan usulü, taahhüt edilen pay türleri ve hesap dönemi yer alır.

İlk yönetim kurulu üyeleri esas sözleşmeyle atanır.

Anonim şirkette emredici hükümler ilkesi güçlüdür.

Esas sözleşme, anonim şirkete ilişkin kanun hükümlerinden ancak kanunda açıkça izin verilmişse sapabilir.

Diğer kanunların izin verdiği tamamlayıcı esas sözleşme hükümleri ise yalnız o kanuna özgülenmiş olarak sonuç doğurur.

Bu ilke, sınavda sözleşme serbestisi ile şirket tipinin korunması arasındaki dengeyi gösterir.

Kurucuların esas sözleşmeye her istedikleri hükmü koyabileceği düşünülmemelidir; kanunun izin vermediği sapma, anonim şirket düzeninin emredici yapısıyla karşılaşır.

Sermaye koyma hükümleri şirket alacaklılarını ve pay sahipleri arasındaki dengeyi korur.

Ayni sermaye olarak sınırlı ayni hak, haciz veya tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devrolunabilen malvarlığı unsurları konulabilir; fikri mülkiyet hakları ve sanal ortamlar da buna dahil olabilir.

Buna karşılık çalışma borcu, kişisel emek katkısı, işletmenin itibarı veya henüz muaccel hâle gelmemiş alacaklar anonim şirket sermayesi olarak kabul edilmez.

Kuruluşta devralınacak işletme ve ayınlara, şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişiler değer biçer.

Nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az yüzde yirmi beşi tescilden önce, kalanı tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenir; çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenir.

Yönetim kurulu anonim şirketin zorunlu yönetim ve temsil organıdır.

Esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurulca seçilmiş bir ya da daha fazla kişiden oluşur.

Tüzel kişi yönetim kurulu üyesi seçilirse, onun adına hareket edecek bir gerçek kişi de tescil ve ilan edilir.

Üyeler en çok üç yıl için seçilir; esas sözleşmede aksine hüküm yoksa yeniden seçilebilir.

Anonim şirket yönetim kurulu tarafından yönetilir ve temsil olunur.

Yönetim, esas sözleşmeye konulacak hüküm ve iç yönergeyle kısmen veya tamamen bir veya birkaç yönetim kurulu üyesine ya da üçüncü kişiye devredilebilir; devredilmezse tüm üyelere aittir.

Yönetim ve temsil yetkisi özen borcuyla birlikte değerlendirilmelidir.

Yönetim kurulu üyeleri ve yönetimle görevli üçüncü kişiler görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirir ve şirket menfaatlerini dürüstlük kurallarına uyarak gözetir.

Temsil yetkisi, esas sözleşmede aksi öngörülmemiş veya yönetim kurulu tek kişiden oluşmuyorsa çift imzayla kullanılmak üzere yönetim kuruluna aittir.

Yönetim kurulu temsil yetkisini bir veya daha fazla murahhas üyeye ya da müdür olarak üçüncü kişilere devredebilir; en az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisini haiz olması gerekir.