Hâkim-Savcı Ticari İşletme ve Şirketler Hukuku Birleşme Bölünme ve Tür Değiştirme Konu Anlatımı

Birleşme, bölünme ve tür değiştirme aynı başlık altında yer alır; çünkü üçü de ticaret şirketinin yapısını değiştiren işlemlerdir.

Bu işlemler şirketin günlük ticari faaliyetinden farklıdır: ortaklık yapısını, malvarlığının kimde kalacağını, pay ve hakların nasıl korunacağını, alacaklıların hangi güvencelere sahip olacağını etkiler.

Kanunun bu kurumları özel bir bölümde düzenlemesi, sınav cevabında yalnız sonuç cümlesi kurmanın yeterli olmadığını gösterir.

Önce işlemin türü belirlenir, sonra geçerli olup olmadığı, hazırlanacak belgeler, karar çoğunluğu, tescil ve koruma hükümleri birlikte değerlendirilir.

Birleşme iki yolla gerçekleşebilir.

Bir şirket başka bir şirketi devralırsa devralma şeklinde birleşme vardır; şirketler yeni bir şirket içinde bir araya gelirse yeni kuruluş şeklinde birleşme söz konusu olur.

Bu ayrım adlandırmayı da belirler.

Kabul eden şirket devralan, katılan şirket devrolunan şirkettir.

Birleşmenin temel sonucu, devrolunan şirketin malvarlığının bir bütün halinde devralan şirkete geçmesidir.

Devrolunan şirket sona erer ve ticaret sicilinden silinir.

Dolayısıyla birleşme, tek tek malvarlığı devirlerinden değil, kanuni bütün geçiş sonucundan hareket eder.

Geçerli birleşmeler şirket türlerine göre sınırlanmıştır.

Sermaye şirketleri, sermaye şirketleriyle ve kooperatiflerle birleşebilir; kollektif ve komandit şirketlerle birleşmeleri ise sermaye şirketinin devralan olması şartına bağlanır.

Şahıs şirketleri, şahıs şirketleriyle birleşebilir; sermaye şirketleriyle veya kooperatiflerle birleşmeleri için devrolunan olmaları gerekir.

Kooperatifler, kooperatiflerle ve sermaye şirketleriyle birleşebilir; şahıs şirketleriyle birleşmede kooperatifin devralan olması şarttır.

Bu nedenle birleşme sorusunda ilk denetim, tarafların türü ve işlemde hangi tarafta durdukları üzerinden yapılır.

Birleşmede ortaklık payları ve hakları korunur.

Devrolunan şirket ortakları, mevcut ortaklık paylarını ve haklarını karşılayacak değerde devralan şirket payları ve hakları üzerinde istem hakkına sahiptir.

Değişim oranı belirlenirken şirket malvarlıklarının değeri, oy haklarının dağılımı ve önem taşıyan diğer hususlar dikkate alınır.

Kanun denkleştirme ödenmesine ve ayrılma akçesine de yer verir.

Ayrılma akçesi, ortaklara devralan şirkette pay ve ortaklık hakkı edinme ile gerçek değere denk akçe arasında seçim imkanı sağlayabilir veya yalnız ayrılma akçesi öngörülebilir.

Birleşme işlemi belge ve karar düzeniyle ilerler.

Birleşme sözleşmesi yazılı yapılır, birleşmeye katılan şirketlerin yönetim organlarınca imzalanır ve genel kurullar tarafından onaylanır.

Sözleşmede taraf şirketlerin ticaret unvanları, hukuki türleri, merkezleri, yeni kuruluş varsa yeni şirketin türü ve merkezi, değişim oranı, denkleştirme, payların değiştirilme şekli, ayrılma akçesi, işlemlerin hangi tarihten itibaren devralan hesabına sayılacağı ve özel yararlar gibi kayıtlar bulunur.

Yönetim organları ayrıca birleşmenin amacı ve sonuçları, pay değişim oranı, alacaklılar ve işçiler üzerindeki etkiler gibi konuları açıklayan rapor hazırlar.

Ortakların ve ilgililerin inceleme hakkı birleşmede güvence işlevi görür.

Genel kurul kararından önce birleşme sözleşmesi, birleşme raporu, son üç yılın finansal tabloları, yıllık faaliyet raporları ve gerekiyorsa ara bilançolar incelemeye sunulur.

Birleşme sözleşmesinin imzası ile genel kurul onayı arasında aktif veya pasif varlıklarda önemli değişiklik meydana gelirse, yönetim organı bunu kendi genel kuruluna ve diğer şirketlerin yönetim organlarına yazılı bildirir.

Bu düzen, kararın eski bilgilerle alınmasını önlemeye yönelir.

Birleşmenin kesinleşmesi tescille olur.

Şirketler birleşme kararı alınır alınmaz ticaret siciline başvurur.

Devralan şirket sermayesini artırmışsa esas sözleşme değişiklikleri de sunulur.

Tescil anında devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçer; devrolunan şirket ortakları kural olarak devralan şirketin ortağı olur.

Birleşme kararı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir.

Alacaklılar, birleşmenin geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde istemde bulunurlarsa alacaklarının teminat altına alınmasını isteyebilir.

Bölünme, malvarlığının ayrılması üzerinden kurulur.

Tam bölünmede şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılır ve diğer şirketlere devrolunur; bölünen şirketin ortakları devralan şirketlerin pay ve haklarını iktisap eder, tam bölünüp devrolunan şirket sona erer ve unvanı sicilden silinir.

Kısmi bölünmede şirket malvarlığının bir veya birkaç bölümü başka şirketlere devrolunur.

Bölünen şirketin ortakları devralan şirketlerde pay ve hak edinebilir veya bölünen şirket, devredilen malvarlığı bölümlerinin karşılığında devralan şirketlerde pay ve hak elde ederek yavru şirket oluşturabilir.

Bölünmede geçerlilik alanı sermaye şirketleri ve kooperatiflerle sınırlıdır; bu şirketler sermaye şirketlerine ve kooperatiflere bölünebilir.

Ortak payları ve hakları korunur.

Devreden şirket ortaklarına bölünmeye katılan tüm şirketlerde mevcut payları oranında pay verilebilir veya bazı şirketlerde farklı oranlarla pay tahsis edilebilir.

Birinci halde oranların korunduğu, ikinci halde oranların korunmadığı bölünme vardır.

Devralan şirket sermayesini devreden şirket ortaklarının haklarını koruyacak miktarda artırır.

Bölünme çerçevesinde yeni şirket kuruluyorsa kuruluş hükümleri uygulanır; bazı asgari sayı ve ayni sermaye kuralları uygulanmaz.

Bölünme sözleşmesi veya bölünme planı yazılı yapılır ve genel kurulca onaylanır.

Belgelerde şirketlerin ticaret unvanları, merkezleri ve türleri; aktif ve pasif malvarlığı konularının tahsisi; envanter; taşınmaz, kıymetli evrak ve maddi olmayan malvarlığı listeleri; payların değişim oranı; devralan şirketin özel hak sahiplerine tanıdığı haklar; payların bilanço karına hangi tarihten itibaren hak kazanacağı; yönetim organı üyelerine tanınan özel menfaatler ve geçen iş ilişkileri gösterilir.

Tahsis edilmeyen malvarlığı tam bölünmede devralan şirketler arasında paylı mülkiyete konu olur; kısmi bölünmede devreden şirkette kalır.

Bölünmede alacaklı ve işçi koruması ayrıca izlenmelidir.

Alacaklılar ilanla alacaklarını bildirmeye ve teminat istemeye çağrılır; istemde bulunan alacaklıların alacakları belirli süre içinde teminat altına alınır.

Bölünme sözleşmesi veya planıyla bir borç hangi şirkete tahsis edilmişse o şirket birinci derecede sorumludur; şartları doğarsa diğer bölünmeye katılan şirketler ikinci derecede müteselsil sorumlu olur.

Hizmet sözleşmeleri işçi itiraz etmezse bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer.

İşçi itiraz ederse sözleşme kanuni işten çıkarma süresinin sonunda sona erer.

Tür değiştirme, şirketin hukuki şeklini değiştirmesidir.

Yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır; bu nedenle konu sona erme ve yeni bir şirket yaratma gibi düşünülmemelidir.

Kanun hangi türlerin hangi türe dönüşebileceğini sayar.

Sermaye şirketi başka türde sermaye şirketine veya kooperatife dönüşebilir; kollektif ve komandit şirketlerin sermaye şirketine, kooperatife veya birbirlerine dönüşmesine ilişkin yollar gösterilir; kooperatifin dönüşüm yönü sermaye şirketidir.