Hâkim-Savcı Ticari İşletme ve Şirketler Hukuku Ticaret Unvanı ve İşletme Adı Konu Anlatımı

Ticaret unvanı ile işletme adı aynı koruma alanına yakın görünse de TTK bunları farklı işlevlerle düzenler.

Ticaret unvanı taciri hukuki işlemlerinde tanıtan addır; işletme adı ise işletme sahibinden bağımsız biçimde doğrudan işletmeyi tanıtır ve benzer işletmelerden ayırt eder.

Bu ayrım sınavda önemlidir, çünkü unvana ilişkin hükümler tacirin işlem yapma, imza atma, tescil ve ilan ettirme yükümlülüğüyle bağlantılıdır.

İşletme adı ise işletmenin piyasadaki ayırt edici kimliğine yönelir.

Olayda bir kişi sözleşmeyi hangi adla imzaladı, şube hangi adı kullandı, işletme tanıtımında hangi ibare öne çıkarıldı veya başkasının unvanına benzerlik yaratıldı soruları ayrı ayrı kurulmalıdır.

TTK m.39 her tacirin ticari işletmesine ilişkin işlemleri ticaret unvanıyla yapmak ve işletmesiyle ilgili senetlerle diğer belgeleri bu unvan altında imzalamak zorunda olduğunu söyler.

Tescil edilen ticaret unvanı, ticari işletmenin görülebilecek bir yerine okunaklı şekilde yazılır.

Tacirin işletmesiyle ilgili ticari mektuplarında ve ticari defter kayıtlarının dayandığı belgelerde sicil numarası, ticaret unvanı ve işletme merkezi gösterilir; internet sitesi oluşturma yükümlülüğü varsa tescil edilen internet sitesi adresi de yer alır.

Şirket internet sitesinde anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler bakımından yöneticiler ve sermaye bilgileri gibi ek bilgiler de yayımlanır.

Bu hüküm, unvanı yalnız isim seçimi değil, ticari belgelerde kimlik ve şeffaflık yükümlülüğü haline getirir.

Tescil kuralı TTK m.40’ta kurulur.

Her tacir, ticari işletmenin açıldığı günden itibaren on beş gün içinde ticari işletmesini ve seçtiği ticaret unvanını işletme merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve ilan ettirir.

Gerçek kişi tacir ile tüzel kişi tacir adına imzaya yetkili olanların imzaları, kamu kurum ve kuruluşlarının veri tabanlarındaki imza verilerinden elektronik ortamda temin edilerek merkezi ortak veri tabanındaki sicil dosyasına kaydedilir; veri tabanında kayıt yoksa imza beyanlarının verilmesine ilişkin usul ayrıca belirlenir.

Merkezi Türkiye’de bulunan ticari işletmelerin şubeleri de bulundukları yer ticaret siciline tescil ve ilan olunur.

Bu şubelerde merkezin bağlı olduğu sicile geçirilen kayıtlar, kanunda aksi yoksa şubenin bağlı olduğu sicile de tescil edilir; şube sicil müdürlüğünün ayrıca inceleme zorunluluğu yoktur.

Yabancı merkezli işletmelerin Türkiye’deki şubeleri bakımından da TTK m.40 özel bir çerçeve kurar.

Bu şubeler, kendi ülke kanunlarının ticaret unvanına ilişkin hükümleri saklı kalmak üzere yerli ticari işletmeler gibi tescil olunur.

Kanun, bu şube için Türkiye’de yerleşik ve tam yetkili bir ticari mümessilin belirlenmesini de ister.

Birden fazla şube varsa ilk şubenin tescilinden sonra açılacak şubeler yerli ticari işletme şubeleri gibi tescil edilir.

Olay sorusunda “yabancı şirketin Türkiye şubesi” verildiğinde cevap yalnız unvan seçimiyle bitmez; şube niteliğinin gösterilmesi, temsilci atanması ve yerli şube rejimine göre tescil edilmesi birlikte düşünülür.

Unvanın şekli gerçek kişi tacirlerde TTK m.41 ile başlar.

Gerçek kişi olan tacirin ticaret unvanı, yapabileceği ekler saklı kalmak üzere kısaltılmadan yazılacak adı ve soyadından oluşur.

Kollektif şirketin unvanı, bütün ortakların veya ortaklardan en az birinin adı ve soyadıyla şirketi ve türünü gösterecek ibareyi içerir.

Adi veya sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde unvan, komandite ortaklardan en az birinin adı ve soyadıyla şirketi ve türünü gösterir; komanditer ortakların adları, soyadları veya ticaret unvanları bu unvanda bulunamaz.

Bu ayrım özellikle komandit şirket sorularında belirleyicidir, çünkü kanun sınırsız sorumluluk konumundaki komandite ortağı görünür kılar, komanditer ortağın adının unvana yazılmasına izin vermez.

Anonim, limited ve kooperatif şirketlerde TTK m.43 daha serbest ama denetimli bir sistem kurar.

Bu şirketler işletme konusu gösterilmek ve ekler hakkındaki hükümler saklı kalmak şartıyla ticaret unvanlarını serbestçe seçebilir.

Unvanda “anonim şirket”, “limited şirket” veya “kooperatif” kelimelerinin bulunması şarttır.

Eğer unvanda gerçek kişinin adı veya soyadı yer alıyorsa, şirket türünü gösteren ibareler baş harflerle veya başka biçimde kısaltılamaz.

Dernek, vakıf ve diğer tacir sayılan tüzel kişilerde unvan adlarından oluşur.

Donatma iştirakinde ise ortak donatanlardan en az birinin adı ve soyadı veya gemi adı yer alır; soyadları ve gemi adı kısaltılamaz, donatma iştirakini gösteren ibare de bulunur.

Ortak hükümler, unvanın ayırt ediciliğini ve dürüstlüğünü korur.

Türkiye’nin herhangi bir sicil dairesinde daha önce tescil edilmiş bulunan diğer bir unvandan ayırt edilmesi için gerekli eklerin yapılması gerekir.

TTK m.46’ya göre tacirin kimliği, işletmenin genişliği, önemi veya finansal durumu hakkında üçüncü kişilerde yanlış görüş doğuracak nitelikte olmayan, gerçeğe ve kamu düzenine aykırı bulunmayan ekler kullanılabilir.

Tek başına ticaret yapan gerçek kişiler, unvanlarına bir şirketin var olduğu izlenimini uyandıracak ekler yapamaz. “Türk”, “Türkiye”, “Cumhuriyet” ve “Milli” kelimeleri ancak Cumhurbaşkanı kararıyla unvana konabilir.

Bu hükümler, unvan serbestisinin aldatıcı veya kamusal güveni zedeleyen kullanımlara açık olmadığını gösterir.

Ticaret unvanının devamı ve şube kullanımı ayrı sınav başlıklarıdır.

TTK m.47’ye göre ticari işletme sahibinin veya ortağın unvanda yer alan adı kanunen veya yetkili makam tarafından değişirse unvan olduğu gibi kalabilir.

Kollektif veya komandit şirkete ya da donatma iştirakine yeni ortakların girmesi halinde unvan değiştirilmeden korunabilir.

Adı unvanda bulunan ortağın ölümü üzerine mirasçıların şirketin devamını kabul etmesi veya şirkete girmeseler bile yazılı izin vermesi halinde unvan bırakılabilir; ayrılan ortağın adı da yazılı izniyle unvanda kalabilir.

TTK m.48 ise her şubenin, kendi merkezinin ticaret unvanını şube olduğunu belirterek kullanmak zorunda olduğunu düzenler.

Yabancı merkezli işletmenin Türkiye şubesinde merkezin ve şubenin bulunduğu yerlerin ve şube olduğunun gösterilmesi şarttır.

Devir ve koruma hükümleri konunun yaptırım tarafını oluşturur.

TTK m.49 ticaret unvanının işletmeden ayrı devredilemeyeceğini söyler.

Bir işletmenin devri, aksi açıkça kabul edilmedikçe unvanın da devri sonucunu doğurur; devralan unvanı aynen kullanabilir.

TTK m.50’ye göre usulen tescil ve ilan edilmiş ticaret unvanını kullanma hakkı sadece sahibine aittir.

Mahkemeler, memurlar, odalar, noterler ve Türk Patent Enstitüsü görevleri sırasında unvanın tescil edilmediğini, kanuna aykırı tescil edildiğini veya kullanıldığını öğrenirse durumu yetkili makamlara bildirmek zorundadır.

Kanuna aykırı kullanımlar idari para cezası veya bazı hallerde hapis ya da adli para cezası sonucuna bağlanmıştır.