Hâkim-Savcı Ticari İşletme ve Şirketler Hukuku Kollektif ve Komandit Şirket Konu Anlatımı

Kollektif şirket, kişi unsurunun ve sınırsız ortak sorumluluğunun en belirgin olduğu ticaret şirketidir.

Kanun bu şirketi, ticari bir işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek amacıyla gerçek kişiler arasında kurulan ve ortaklarından hiçbirinin şirket alacaklılarına karşı sorumluluğu sınırlanmamış şirket olarak tanımlar.

Tanımda üç eşik birlikte aranır: ticari işletme, ticaret unvanı ve gerçek kişi ortaklık yapısı.

Bu nedenle kollektif şirket, sermaye şirketlerinden önce ortakların kişisel güven ilişkisi ve alacaklılara karşı geniş sorumluluk üzerinden anlaşılmalıdır.

Kuruluşta şekil şartı ağırdır.

Kollektif şirket sözleşmesi yazılı yapılır; sözleşmedeki imzaların noter tarafından onaylanması veya sözleşmenin ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanması gerekir.

Sözleşmeye ortakların ad ve soyadları, yerleşim yerleri ve vatandaşlıkları, şirketin kollektif olduğu, ticaret unvanı ve merkezi, esaslı noktaları belirtilmiş işletme konusu, her ortağın sermaye taahhüdü ve temsil yetkililerinin tek başına mı birlikte mi imza atacağı yazılır.

Emredici hükümlere aykırı olmamak şartıyla sözleşmeye başka kayıtlar da konabilir.

Sözleşmedeki eksiklikler şirketin türünü etkileyebilir.

Kanuni şekilde yapılmamış veya zorunlu kayıtlardan bazıları eksik ya da geçersiz olan kollektif şirket, 216 ncı madde saklı kalmak üzere adi şirket hükmünde değerlendirilir ve Borçlar Kanununun adi şirkete ilişkin hükümlerine gidilir.

Buna karşılık şirket adına tescilden önce işlem yapılması ayrı bir sorumluluk sonucu doğurur.

Kurucular, sözleşmenin onaylı suretini on beş gün içinde merkezdeki ticaret siciline vererek tescil istemelidir.

Sözleşme ticaret sicili müdürü veya yardımcısı huzurunda imzalanmışsa suret sicil müdürlüğünce saklanır.

Tescil yapılmadan şirket adına işlere başlanırsa ortaklar üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur.

Aynı sonuç, kollektif şirket sözleşmesi yapılmadan veya şirket türünü gösteren kayıt bulunmadan ortak unvan altında üçüncü kişilerle işlem yapılması ya da onlara karşı haksız fiil işlenmesi hâlinde de kabul edilir.

Tüzel kişilik ise ticaret siciline tescille kazanılır; bunun aksini öngören sözleşme üçüncü kişilere karşı geçersizdir.

Böylece tescil hem şirketin varlığı hem de dış ilişkide güven açısından merkezî rol oynar.

Ortaklar arasındaki ilişkilerde sözleşme serbestisi geçerlidir, fakat bu serbestlik emredici sınırlarla çevrilidir.

Yönetimde kural, ortaklardan her birinin ayrı ayrı şirketi yönetme hakkı ve görevine sahip olmasıdır.

Sözleşme veya ortakların çoğunluk kararıyla yönetim bir ortağa, birkaç ortağa veya tüm ortaklara bırakılabilir.

Yönetim sözleşmeyle bir ortağa verilmişse diğer ortaklar bu hakkı sınırlayamaz ve ortağı görevden alamaz; ancak haklı sebeple mahkeme kararıyla sınırlandırma veya geri alma mümkündür.

Basiretsizlik, ağır ihmal ve yönetimde iktidarsızlık haklı sebep örnekleridir.

Yönetim yetkisinin nasıl kullanılacağı da ayrı kurallara bağlanmıştır.

Yönetim tüm ortaklara veya birkaçına verilmişse her biri tek başına yönetim yetkisine sahiptir; fakat diğer yöneticiler işin şirket menfaatine aykırı olduğunu ileri sürerse çoğunluk kararı aranır.

Sözleşme birlikte hareketi öngörmüşse, gecikmesinde tehlike bulunan hâller dışında ortakların her işte anlaşması gerekir.

Yönetim kapsamı olağan işlem ve işlerle sınırlıdır.

Sulh, feragat, kabul ve tahkim olağan sınırlar içinde mümkündür; bağış, kefalet, üçüncü kişi lehine garanti, ticari mümessil tayini, işletme konusu dışı taşınmaz işlemleri ve üretim araçlarının elden çıkarılması gibi olağan dışı konularda oybirliği gerekir.

Denetim ve karar alma hakları, yönetimde bulunmayan ortağı tamamen dışarıda bırakmaz.

Yönetim hakkı olmasa bile her ortak şirket işlerinin gidişi hakkında bilgi edinebilir, belgeleri ve defterleri inceleyebilir, finansal durumu gösteren hesap tablosu düzenleyebilir; buna aykırı sözleşme geçersizdir.

Her ortağın bir oy hakkı vardır ve buna aykırı sözleşme de geçersizdir.

Sözleşme değişiklikleri oybirliğiyle alınır; diğer kararlar kanunda veya sözleşmede aksi yoksa ortakların çoğunluğuyla verilir.

Oybirliği tüm ortakların, çoğunluk ise salt çoğunluğun olumlu oyunu ifade eder.

Kâr, zarar ve rekabet yasağı kollektif şirketin kişi şirketi niteliğini tamamlar.

Yönetici ortaklar faaliyet dönemi sonunda finansal tabloları hazırlayıp ortaklar kuruluna sunar; ortaklar kâr payını, şirkete verdiği ödüncün faizini ve sözleşmede kararlaştırılmış ücreti isteyebilir.

Ortaklar oybirliğiyle karar almadıkça hiç kimse sermayesindeki eksikliği tamamlamaya zorlanamaz.

Bir ortak, diğer ortakların izni olmadan şirketin yaptığı ticari işler türünden işi kendi veya başkası hesabına yapamaz ve aynı tür işle uğraşan şirkete sınırsız sorumlu ortak olarak giremez.

Aykırılıkta şirket tazminat isteyebilir veya işlemleri şirket adına yapılmış saydırabilir.

Temsil hükümleri dış ilişkiyi tamamlar.

Şirketi temsile yetkili kişi, işletme konusuna giren her türlü işi ve hukuki işlemi şirket adına yapabilir ve şirket unvanını kullanabilir.

Bu yetkiyi sınırlayan şartlar iyiniyetli üçüncü kişilere ileri sürülemez; ancak tescil ve ilan edilmiş birlikte imza şartı üçüncü kişilere karşı da geçerlidir.

Temsil yetkilisinin şirket adına açık veya zımni işlem yapması şirketi alacaklı veya borçlu kılar.

Ortağın şirkete ait görevini yerine getirirken işlediği haksız fiilden şirket doğrudan sorumludur.

Bu nedenle kollektif ve komandit şirketlerde iç yönetim kuralları ile dış temsil sonucu ayrı ayrı kurulmalıdır.

Komandit şirket, kollektif şirketten sorumluluk ayrımıyla kopar.

Ticari işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek amacıyla kurulur; ortaklardan bir veya birkaçının şirket alacaklılarına karşı sorumluluğu sınırsız, diğer ortakların sorumluluğu belirli sermaye ile sınırlıdır.

Sınırsız sorumlu ortak komandite, sınırlı sorumlu ortak komanditerdir.

Komandite ortakların gerçek kişi olması gerekir; tüzel kişiler ancak komanditer olabilir.

Kollektif şirketin kuruluş ve sözleşme hükümleri, özel komandit hükümler saklı kalmak üzere burada da uygulanır.

Komanditerlerin sermaye miktarı, cinsi ve varsa yönetim hakkı niteliğinde olmayan görevleri açıkça belirtilir.

Komandit şirketin türü verilen ada göre değil, sözleşme hükümlerine göre belirlenir; açıkça komandit olduğu saptanamayan şirket kollektif sayılır.

Komanditer kişisel emeğini ve ticari itibarını sermaye olarak koyamaz.

Yönetim komandite ortaklara aittir; komanditerler şirket işlerini görmeye yetkili değildir ve yöneticilerin yetkileri içindeki işlere itiraz edemez.

Buna rağmen olağanüstü işler, sözleşme değişikliği, tür değiştirme, birleşme, bölünme, ortak alınması, çıkarılması ve pay devri gibi temel işlemlerde oy hakkına sahiptirler.